Tun Abul Hamid Mohamad


On 22 October 2013, the Government of Brunei Darussalam gazetted the Syariah Penal Code Order 2013.

On 01 May 2014, Phase 1 which includes the law of ta’zir[i] except the death penalty and qisas (retaliation), was implemented.

On 03 April 2019, Phases 2 and 3 including the death penalty were fully implemented.

So far, no hudud[ii] case has been tried. There are only a few cases of sariqah (theft) offences in which the offenders have been sentenced to ta’zir (imprisonment) and one case of qisas of causing injury in which the offender was sentenced to B$91,000.00 (1/3 diyat[iii]) and imprisonment for five years.

It should be noted that, although the Syariah Penal Code Order, 2013 has been implemented, the Penal Code is still in force in Brunei and the cases under it are tried by Civil Courts. Therefore, there are many overlapping offences, that is, for an act, such as stealing, there is an offence under the Syariah Penal Code Order, 2013 and also under the Penal Code. How are such cases determined to be charged under the Penal Code and tried by the Civil Court or under the Syariah Penal Code Order, 2013 and tried by the Syariah Court?

In this respect, it is pertinent to refer to the explanation given by the Hon. Attorney General of Brunei in her special talk on 30 April 2014.

“B. For overlapping offences (Offences under the jurisdiction of both Syariah Courts and civil courts)

(i) Investigation

Investigation of cases involving offences within the jurisdiction of syariah courts and civil courts such as theft, robbery, murder, causing hurt and rape, as it is now, will be reported to and investigated by the Royal Brunei Police Force with the assistance of other law enforcement agencies, if relevant. 

(ii)Evaluation of evidence

After conducting the investigation, the Investigation Paper will be submitted for evaluation by the Public Prosecutor with the assistance of the Chief Syar’ie Prosecutor if required. Assessment will be made whether there is sufficient evidence to prove the offences under the Syariah Penal Code Order, 2013 or if the suspect wishes to make a confession by iqrarin accordance with the Syariah Courts Evidence Order, 2001 and the criminal procedure code for syariah courts. In such case, the case will be transferred to the syariah courts for prosecution by Syar’ie Prosecutors with the assistance of Deputy Public Prosecutors, if required. Otherwise, the prosecution will continue under the Penal Code (Chapter 22) in civil courts.


…The Syariah Penal Code Order, 2013 will apply if the conditions required by syarak are fulfilled, which, we are given to understand have a very high standard of proof which is beyond any doubt. Therefore, the initial process of investigation and prosecution for overlapping crimes available in both the Penal Code (Chapter 22) and the Syariah Penal Code Order, 2013 will continue as it is. Initial assessment will be made to determine the appropriate court so that a person will not be tried twice for the same offence (double jeopardy).”

According to the Attorney General, the evaluation of the evidence is done by the Public Prosecutor with the assistance of the Chief Syar’ie Prosecutor, if necessary.

In this regard, we should refer to Article 81 (3) of the Constitution of Brunei and section 25 (2) of the Emergency (Syariah Courts) Order 1998 (section 25 (2) Syariah Courts Act Chapter 184.)

Article 81 (3) of the Constitution of Brunei provides:

(3) The Attorney General shall have power exercisable at his discretion to institute, conduct or discontinue any proceedings for an offence other than —

(a) proceedings before a Syariah Court, subject to the provisions of any written law to the contrary;”

I am unable to find “provisions of any written law to the contrary”, so, I take it that the power of the Public Prosecutor does not include a trial before a Syariah Court.

Section 25(2) of the Syariah Courts Act Chapter 184 provides:

“(2) The Chief Syar’ie Prosecutor shall have powers exercisable at his discretion to commence and carry out any proceedings for an offence before a Syariah Court.”

(The Malay version in section 25 (2) of the Emergency (Syariah Courts) Order 1998 says the same thing.)

I believe that at the time the two laws were drafted, the drafters did not envisage that there would be overlapping offences as they do today. Looking at the provisions of the Constitution and section 25 (2) Syariah Courts Act Chapter 184 (as well as section 25 (2) of the Emergency (Syariah Courts) Order 1998), in my view, for overlapping offences, both the Public Prosecutor and the Chief Syar’ie Prosecutor should make a joint assessment of the evidence and determine (jointly) whether the charge is to be made under the Penal Code and the case tried in the Civil Court or under the Syariah Penal Code Order, 2013 and tried in the Syariah Court.

To avoid the possibility of the determination being challenged, especially if a non-Muslim suspect who is represented by a lawyer is charged under the Syariah Penal Code Order 2013 and tried in the Syariah Court, I think, it is advisable to amend the Constitution and section 25 (2) of Syariah Courts Act Chapter 184 and section 25(2) of the Emergency (Syariah Courts) Order 1998. The amendment is to state that, for overlapping offences, the determination shall be done jointly by both the Public Prosecutor and the Chief Syar’ie Prosecutor.

In making their assessment, they may use the test mentioned by the Attorney General in her special talk, that is, if:

  1. there is sufficient evidence to prove the offences under the Syariah Penal Code Order, 2013; or
  2. the suspect wants to plead guilty by an iqrar (confession) in accordance with the Syariah Courts Evidence Order, 2001 and the Syariah Courts Criminal Procedure Code Order, 2018,

then, the charge will be made under the Syariah Penal Code Order 2013 and the case will be tried in the Syariah Court.

(To avoid confusion, it is hereby explained that after a person is arrested, he is referred to as “suspect”; after he is charged, he is referred to as the “accused”; after he is convicted, he is referred as an “offender” and when he is serving a prison sentence he is referred to as a “prisoner”.)

The determination under which law the charge of an overlapping offence will be made and in which court the case will be tried, is done at the time when the suspect is in custody, that is, in the lockup. As in the case of Mohd. Norazimi Fathullah, the suspect was not represented by counsel. Most likely, he was asked by the investigating officer if he wanted to plead guilty. If the answer was “Yes”, whether he wanted to do it by iqrar according to Islamic law or according to civil law. For an 18-year-old suspect as in that case who, most likely, was arrested for the first time, we do not know what was playing in his head.

First, perhaps he felt guilty, sinful, remorseful and wanted to repent and hope for forgiveness from Allah SWT. For that purpose, perhaps he thought that the Syariah Court was a more suitable place compared to the Civil Court.

Second, he might have heard that Civil Courts tried serious cases such as murder and robbery cases and the sentences include death and caning. The caning is terrifying. On the other hand, Syariah Court only dealt with minor cases such as khalwat and the punishment of caning is just like caning naughty boys.

Third, since the Syariah Penal Code Order 2013 had just been implemented, he did  not know that, apart from imprisonment, he could also be sentenced to arsy which, if he is unable to pay, he will be imprisoned until the debt is paid which could mean until he dies in prison. On the other hand, if he is tried in a Civil Court, he could also be sentenced to caning. That is why the punishments that could be imposed by both courts need to be explained to him so that he can make a choice without misconception.

The case of Ketua Pendakwa Syar’ie Lawan Abdul Hafiz Bin Hj Muhammad Irwan

This judgment is dated 9 September 2019, therefore it is the first written judgment, as far as we know, for the overlapping cases handed down by the Syariah Court.

This case was brought to the Syariah High Court because the suspect wanted to plead guilty by iqrar. So, the question is whether it was sufficiently explained to him regarding the difference in the sentence that could be imposed on him by the Syariah High Court, namely the payment of compensation to the owner of the stolen goods?

According to the judgment of the Syariah High Court Judge, the accused was charged with three (3) sariqah (theft) offences under section 55 (3) (b) of the Syariah Penal Code Order, 2013. The judgment continued:

“When the charge was read, the accused admitted to hearing and understanding the charge and the consequences of the charge and then pleaded guilty to the three charges.

Syar’ie Prosecutor has read the brief facts of the offence for the three charges which contain the name of the accused, his identity and details relating to the charge including the place and time of occurrence and the existence of stolen goods (sariqah) in the accused’s house and elements of the offence required.

Based on these facts, the following had happened:

  1. an act of moving (the goods – added) secretly;

              i. movable property in the form of 1 double din tape, 3 car

                 meters and 1 front bumper  of the car belonging to the

                 victim for the first charge,

            ii. movable property in the form of 4 units of sport rims and 4

                tyres for the second  charge, 

          iii. movable property in the form of 4 units of sport rims, 4 tyres

                and 1 double din (radio  tape) for the third charge.

      2. without the consent of the owner; and

3. with the intention of forfeiting the property from the owner.

The accused agreed with the facts presented by the Syar’ie Prosecutor. After hearing the accused’s plea on the charge as well as (my – editor) examination of the facts and also the accused’s admission of the facts, the Court convicted the accused for the three offences charged and then gave him the opportunity to plead to the Court… “

The Judge convicted the accused and passed the following sentences:

“1. Abdul Hafiz bin Haji Muhammad Irwan: 

         i. Imprisonment for 12 months for the first offence.

        ii. Imprisonment for 12 months for the second offence.

       iii. Imprisonment for 12 months for the third offence. 

   2.  The prison sentences run consecutively totaling 36 months.

   3.The punishment begins from the offender being detained in police

      custody on 26 August 2019.

   4. The sariqah property identified by the victim shall be returned to

        the victim. 

  1. The Offender is ordered to pay compensation to the owner of the sariqah item, namely the car bumper that has been sold with a value purchased by the owner of $150.00. If the Offender is unable to pay it, then it becomes a debt on him.”

We note that the Judge in this case has stated in detail the procedure followed by him to explain to the accused about the charge, before convicting him. That is commendable and should be followed by other Judges. Unfortunately, the brief facts given by the Syar’ie Prosecutor was not reproduced in his judgment. Otherwise, we will get a more complete picture. This is important because the judgment will be a precedent that will be analysed whether it can be followed in later cases.

We also do not know whether, before he was asked if he wanted to plead guilty by iqrar, the difference in sentence that could be imposed by the respective court, was explained to him.  The difference is that the Shariah Court could order him to pay damages to the victim while the Civil Court do not.

Reading the judgment, apart from the damages imposed, we feel as if we are reading the judgment of a Civil Court. That is a commendable development in judgment writing. The only difference is that, in Civil Court such cases are only tried by a Magistrate, not High Court Judge.

Regarding the sentence, I will only refer to the order of the Judge that reads: “If the Offender is unable to pay it (damages – added), then it becomes a debt on him.” I understand it as a debt that could be claimed through civil process, different from the arsy that will be discussed later.

The case of Pendakwa Syarie v. Mohd. Norazimi Fathullah Bin Mohd. Safihi

This case is the first case under the Syariah Penal Code Order, 2013 tried by the Syariah Court that we have the written judgment of the Syariah High Court as well as the Syariah Court of Appeal.

The facts of the case that we have is nothing more than what is mentioned in the charge,  that  is, the accused, on the date, time and place stated has caused an injury to Asahrin bin Idris by breaking his skull, thus he has committed an offence under section 169 (2 ) (a) of the Syariah Penal Code Order, 2013 which is punishable under section 169 (2) (ii) of the same code.

The accused pleaded guilty by way of iqrar. The learned Judge sentenced him to:

      1. Imprisonment for 5 years from the date the Offender was


2. The Offender is ordered to pay arsy to the victim equivalent to

1/3 of the amount of full diyat i.e. money amounting to

$91,516.66 to the victim.

3. The arsy must be paid within three years in installments.

4. If the arsy fails to be paid, the Offender shall be imprisoned

until the amount ordered is paid.

So far, the cases heard by the Syariah High Court are cases in which the accused pleaded guilty. So, the judgments are only about sentence. We are unable to see how the procedure for trial is followed, how the law of evidence, especially if the witness is a non-Muslim is applied and how the Judge analyses the testimony of witnesses to make his finding of facts. What we can see in this judgment is a legal discussion of jurisdiction, iqrar and punishment.

From the judgment of this case, we do not know how the incident took place: whether the Offender suddenly hit the victim (with what?); whether there was a quarrel and a fight between them before the injury was caused; who started the quarrel and the fight, if any; whether the Offender was also injured etc. All of that should be taken into account in determining the sentence.

In his judgment, the learned Judge said:

  1. “The Offender is the person whose pledge is accepted before the Court today.
  1. I am satisfied with all the evidence that has been submitted by the Syar’ie Prosecutor in this case.
  1. I am satisfied that I have given the Offender the opportunity to speak or make any application before the sentence is passed. However, the offender did not take the opportunity even though his rights have been explained and given as much space as possible. From the Offender’s conversation I saw that the Offender did not seem to have any direct feelings about the wrong he had done and did not show his repentance.”

Paragraph 1 is more of an identification of the Offender as the person who made the iqrar, a matter that cannot be disputed because it was done before the Judge concerned. I also do not dispute the qualification of the Offender to make iqrar nor the decision of the Judge to accept it. What I am saying is about is what need be explained to the accused before the conviction is recorded.

Paragraph 2 seems to refer to the brief facts of the case given by the Prosecutor. The judgment would be more complete if the facts are reproduced.

Paragraph 3 refers to the opportunity given to the Offender to plead for a lenient sentence. My comment is about the explanation that should be given to him before his conviction was recorded.

We also do not know whether before accepting his iqrar, the accused was given an explanation of the consequences, among other things, he could be sentenced to pay arsy, which if he does not pay, he could be sentenced to imprisonment until he pays it which could mean until he dies. It should be understood that the qualification to make iqrar is one thing. Whether the accused knows the consequences of choosing to be tried in a Civil Court or a Syariah Court is another matter.

Regarding the sentence passed, I will only touch on the effects of the order in paragraphs 3 and 4.

Regarding paragraph 3, arsy shall be paid within three years, in installments. We recall that the Offender was 18 years old at the time of the offence. He was imprisoned for five years from the date he was detained. There is no evidence of his academic qualifications; whether he worked before he committed the offence; whether his parents are still alive; if they are, what are they working as and so on.

In any case, since the incident, the Offender was detained and will continue to serve his five-year prison sentence, which means that when serving the sentence of imprisonment, he could not work, even if he had worked before. Question: How is he going to pay the arsy in three years? We do not know the financial position of his parents. I dare say that they cannot afford to pay the installment of B$1,516.60 (RM4,624.28) a month!

Regarding paragraph 4, if the arsy fails to be paid, the Offender shall be imprisoned until the amount ordered is paid. The Judge refers to section 193 (d) of the Syariah Courts Criminal Procedure Code Order, 2018 to make the order. There is no doubt that the section in question empowers the Judge to do so, meaning that the sentence is valid. I believe that is also the position in syariah.

We should think of the consequences. As I have argued, it is very likely that the Offender in this case will not be able to pay the arsy and will serve a life sentence, from the age of 18! Is that the intention of shariah and the intention of the court? I am worried that after the Offender is put in jail, he will be forgotten. Every time the prison officer examines his case, he finds that the arsy has not been paid and the court sentence is that he will be imprisoned until the arsy is paid, so he will continue to be imprisoned.

We do not have to wait for human rights NGOs to raise the issue 30 years later. Even now we should start thinking about it. I think, irrespective of the opinion of the jurists of the past, we should be brave enough to re-ijtihad, if necessary, and set a limit on the period of imprisonment for failing to pay arsy similar to failure to pay a fine; and also when the period expires, the debt (arsy) is also considered settled. I recommend that the law be amended accordingly.

So far, we have noticed the difference between the legal and judicial system of the shariah and common law. According to the English common law system, a criminal case is the action of the King (ruler) against an individual who violates the laws of the country made to maintain order. He will be prosecuted and punished. That is all.

If the criminal act has caused injury to an individual, it is up to the individual concerned to take legal action against the offender in a civil proceeding, to obtain damages. The government does not interfere because the matter is between the two of them.

I have not come across such a case. The reason is, usually a criminal has no money and cannot afford to pay damages. To take legal action requires the service of a lawyer and the victim too cannot afford it. So, the victim has to be satisfied with the Offender serving a prison sentence.

Shariah, perhaps more accurately fiqh, looks at the criminal act from both angles: government and individual (victim). It uses the same court, the same judge and the same trial to achieve both goals at the same time. At the end of the proceeding, both goals are achieved at no additional cost. It is a good system. But, whether the system is successful depends on the offender’s ability to pay arsy.

In an Arab society, especially in ancient times, which was based on strong tribal ties, the whole tribe would contribute to pay for it. The Malay community is not based on tribe. No siblings even of the same parents would come forward to help, if it involves payment of money. But, I am sure they will fight for their rights to diyat if any relative is killed by a person who can afford to pay diyat. That is why, I am waiting to see how the diyat system will work in the Malay community when we have such cases.

So far it is too early to say whether system of arsy will succeed in a Malay community. On the other hand, we have seen the possibility that the 18-year-old offender will grow old and die in prison unless a charitable body will pay on his behalf or he receives a pardon from His Royal Highness the Sultan or the law is amended to abolish imprisonment for not being able to pay arsy or limiting the period of imprisonment.

Should charitable bodies or the Baitul Mal pay for it? I do not think so. It means we are supporting, if not encouraging, crime.

What about takaful? What does it mean if a person takes takaful to pay for his arsy? It means that he is taking takaful because he intends to commit a criminal offence of injuring someone. Should a takaful company bear such a liability? I do not think so. Even conventional insurance companies do not do that because it means that they are supporting criminal acts.

Motor vehicle insurance or takaful is different. It is taken on the basis that if the car is involved in an accident that causes damage and injury and the driver of the car is negligent, then the insurance or takaful company will bear its liability. The basis is an accident not a deliberate criminal act.

Should it be paid with zakat money? I am not a jurist, but I think zakat money cannot be used for that purpose because I do not think it falls under any asnaf[iv], furthermore, it means supporting criminal acts.

What if the government uses tax money to pay for it? I also disagree because taxpayers should not bear the consequences of someone’s criminal act and indirectly encourage crime.

On the other hand, if as a result of the injury, the victim is unable to earn his livelihood, the government, through its social welfare department, deems it fit to support him, that is a different issue.


So far, no hudud cases have been tried. There are only a few cases of sariqah (theft) offences in which the offenders have been sentenced to ta’zir (imprisonment) and one case of causing qisas injuries in which the offender was sentenced to imprisonment and arsy. The cases were brought to the Syariah High Court because the suspects wanted to plead guilty by iqrar.

For overlapping offences, both the Public Prosecutor and the Chief Syar’ie Prosecutor should jointly assess and determine whether the charge is to be made under the Penal Code and tried in the Civil Court or under the Syariah Penal Code Order, 2013 and tried in the Syariah Court. To avoid challenge, the law should be amended accordingly.

The provision that an accused may be sentenced to imprisonment for not paying arsy until arsy is fully paid should be reviewed. I recommend that it is replaced with imprisonment not exceeding a period determined by the Judge within the limit set by law and when the period imposed by the Judge is completed, the Offender’s debt (arsy) is deemed to have been paid, just like a fine.

This provision is only for cases where the offender is unable to pay the arsy and has no property. If he has property, his property may be seized and sold to pay his debt (arsy). Such provision already exists.

Before a suspect who, at that time, is under Police custody decides whether he wants to plead guilty or not and, if “yes”, either in the Civil Court or through iqrar in the Syariah Court, an explanation should be given to him on the difference in the punishment which may be imposed on him by the respective court.

Although the judgments of the Syariah High Court are good (no mention need be made of the  the judgment of the Syariah Court of Appeal), but to be more complete, it would be good if the facts of the case are reproduced in the judgment and every step of the proceeding, is stated in detail.

We are waiting to see new cases, including hudud cases, where the accused asks to be tried and is represented by counsel. Only then can we see how competent the investigators, prosecutors and judges are in carrying out their respective duties.

We must accept the fact that whatever law, including a law revealed by Allah SWT, as long as it is implemented by man, the possibility of unintentional injustice, always exists. Therefore, efforts should always be made to improve its implementation.

09 09 2020

[email protected]



I thank Tuan Hj Suhaimi Hj Gemok for getting me the court judgments, the relevant laws and the speech of the Hon. Attorney General to enable me to write this article. However, the views expressed in this article are mine based on the facts I have, my understanding and my arguments. If the facts or my understanding are wrong, please correct me. If there are better arguments, I too will follow it. Wallahu a’lam.

i] Malay, takzir, i.e. Punishment for crime not measuring up to the strict requirements of hadd punishments although they are of the same nature, or those for which specific punishments have not been fixed by the Quran.

[ii] Plural of hadd, it refers to punishments that under Islamic law (shariah) are mandated and fixed by God.

[iii] Financial compensation paid to the victim or heirs of a victim in the cases of murder, bodily harm or property damage.

[iv] group eligible for zakat.




                                       Tun Abdul Hamid Mohamad


Pada 22 Oktober 2013, Kerajaan Brunei Darussalam telah mewartakan Perintah Kanun Hukuman Jenayah Syariah 2013 (Kanun Jenayah Syariah 2013).

Pada 01 Mei 2014, Fasa 1 yang melibatkan hukuman takzir selain hukuman mati dan qisas dilaksanakan.

Pada 3 April 2019, Fasa 2 dan 3 termasuk hukuman mati dilaksanakan sepenuhnya.

Setakat ini belum ada kes hudud yang dibicarakan. Yang ada hanyalah beberapa kes kesalahan  sariqah (mencuri) yang telah dijatuhkan hukuman takzir (penjara) dan satu kes menyebabkan kecederaan qisas yang dijatuhkan hukuman arsy B$91,000.00 (1/3 diyat) dan penjara lima tahun.

Perlu diingati bahawa, walaupun Kanun Jenayah Syariah, 2013 telah dilaksanakan, Kanun Keseksaan (Penal Code) masih juga berkuatkuasa di Brunei dan kes-kes di bawahnya dibicarakan oleh Mahkamah Sivil. Oleh itu, terdapat kesalahan-kesalahan yang bertindih. Ertinya, bagi sesuatu perbuatan, misalnya mencuri, terdapat kesalahan di bawah Kanun Jenayah Syariah, 2013 dan juga di bawah Kanun Keseksaan. Bagaimana kes-kes seperti itu ditentukan sama ada pertuduhan hendak dibuat di bawah Kanun Keseksaan dan dibicarakan di Mahkamah Sivil atau di bawah Kanun Jenayah Syariah 2013 dan dibicarakan di Mahkamah Syariah?

Dalam hal ini eloklah kita merujuk kepada penjelasan yang diberikan oleh YB Peguam Negara Brunei dalam ceramah khasnya pada 30 April 2014. 

“B. Bagi kesalahan-kesalahan yang bertindih (Kesalahan di bawah bidangkuasa kedua-dua Mahkamah Syariah dan Mahkamah Sivil)

(i) Penyiasatan

Penyiasatan kes-kes yang melibatkan kesalahan-kesalahan yang di bawah bidangkuasa Mahkamah Syariah dan Mahkamah Sivil seperti curi, rompak, bunuh, melakukan kecederaan dan rogol akan, seperti pada masa sekarang, dilapurkan kepada dan disiasat oleh Pasokan Polis Diraja Brunei dengan dibantu oleh Unit Penguatkuasa Agama dan agensi-agensi Penguatkuasaan Undang-Undang lain, jika berkenaan.

(ii) Penilaian Keterangan

Setelah penyiasatan selesai dijalankan, kertas siasatan akan dihadapkan bagi penelitian kepada Pendakwa Raya dengan dibantu oleh Ketua Pendakwa Syarie jika perlu. Penilaian akan dibuat sama ada terdapat keterangan yang mencukupi bagi pembuktian kesalahan-kesalahan di bawah Perintah Kanun Hukuman Jenayah Syariah atau jika suspek ingin membuat pengakuan salah secara iqrar menurut Perintah Keterangan Mahkamah Syariah dan Perintah Kanun Peraturan Jenayah Syariah. Dalam hal yang sedemikian, maka kes tersebut akan dipindahkan ke Mahkamah Syariah dengan pendakwaan dibuat oleh Pendakwa Syarie dengan dibantu oleh Timbalan Pendakwa Raya jika perlu. Jika sebaliknya, maka pendakwaan akan diteruskan di bawah Penal Code di Mahkamah Sivil.


Perintah Kanun Hukuman Jenayah Syariah, 2013 akan terpakai jika mencukupi syarat-syarat yang dikehendaki oleh syarak, yang mana, kita telah difahamkan mempunyai piawaian pensabitan yang amat tinggi iaitu tanpa keraguan (beyond doubt). Oleh yang demikian, proses penyiasatan dan pendakwaan awal bagi jenayah-jenayah yang “overlapping” (bertindih) yang ada dikedua-dua Kanun Hukuman Jenayah (Penal Code) dan Perintah Kanun Hukuman Jenayah Syariah 2013 adalah seperti yang berjalan sekarang. Penilaian awal akan dibuat untuk menetapkan Mahkamah yang bersesuaian supaya seseorang itu tidak dibicarakan dua kali bagi kesalahan serupa (double jeopardy)….”

Mengikut ceramah khas Peguam Negara itu, penelitian keterangan dilakukan oleh Pendakwa Raya dengan bantuan Ketua Pendakwa Syar’ie, jika perlu.

Dalam hal ini, kita perlu merujuk kepada Perkara 81 (3) Perlembagaan Brunei dan Bab 25(2) Perintah Darurat (Mahkamah-Mahkamah Syariah) 1998 (Bab 25(2) Syariah Courts Act Chapter 184.)

Perkara 81 (3) Perlembagaan Brunei memperuntukkan:

“81. …

(3) Peguam Negara hendaklah mempunyai kuasa yang boleh dijalankan mengikut budi bicaranya untuk memulakan, menjalankan atau menghentikan sebarang perbicaraan kerana sesuatu kesalahan selain dari —

(a) perbicaraan di hadapan sesebuah Mahkamah Syariah, tertakluk kepada peruntukan-peruntukan sebarang undang-undang bertulis yang bertentangan;”

Saya tidak menemui “peruntukan-peruntukan sebarang undang-undang bertulis yang bertentangan”  dalam undang-undang berkenaan, maka, setakat yang saya dapat pastikan, kuasa Pendakwa Raya itu tidak termasuk perbicaraan di hadapan sesebuah Mahkamah Syariah.

Bab 25(2) Perintah Darurat (Mahkamah-Mahkamah Syariah) 1998 memperuntukkan:

(2) Ketua Pendakwa Syar’ie hendaklah mempunyai kuasa yang boleh dijalankan menurut budi bicaranya bagi memulakan dan menjalankan mana-mana prosiding bagi sesuatu kesalahan di hadapan Mahkamah Syariah.”

(Bab 25(2) Syariah Courts Act Chapter 184, naskah Inggeris memperuntukkan: “(2) The Chief Syar’ie Prosecutor shall have powers exercisable at his discretion to commence and carry out any proceedings for an offence before a Syariah Court.”)

Saya percaya, pada masa kedua-dua undang-undang itu digubal, penggubal-penggubalnya tidak terfikir akan adanya kesalahan-kesalahan bertindih seperti yang ada pada hari ini. Memandang kepada peruntukan Perlembagaan dan Bab 25(2) Perintah Darurat (Mahkamah-Mahkamah Syariah) 1998 (Bab 25(2) Syariah Courts Act Chapter 184), pada pandangan saya, bagi kesalahan-kesalahan bertindih,  kedua-dua Pendakwa Raya dan Ketua Pendakwa Syar’ie hendaklah membuat penelitian dan penentuan bersama (jointly) sama ada pertuduhan hendak dibuat di bawah Kanun Keseksaan dan dibicarakan di Mahkamah Sivil atau di bawah Kanun Jenayah Syariah 2013 dan dibicarakan di Mahkamah Syari’ah.

Untuk mengelak kemungkinan penentuan itu dicabar, terutama sekali jika seorang tertuduh yang bukan beragama Islam yang diwakili peguam dituduh di bawah Kanun Jenayah Syariah 2013 dan dibicarakan di Mahkamah Syariah, saya fikir, eloklah pindaan dibuat kepada Perlembagaan dan Bab 25(2) Perintah Darurat (Mahkamah-Mahkamah Syariah) 1998 dan Bab 25(2) Syariah Courts Act Chapter 184.) Pindaan itu adalah untuk menyatakan, bagi kesalahan-kesalahan bertindih, penentuan itu hendaklah dilakukan bersama oleh kedua-dua Pendakwa Raya dan Ketua Pendakwa Syar’ie.

Dalam membuat penentuan itu, mereka bolehlah menggunakan ujian yang di sebut oleh Peguam Negara dalam ceramah khasnya itu, iaitu, jika:

  1. terdapat keterangan yang mencukupi bagi pembuktian kesalahan-kesalahan di bawah Kanun Jenayah Syariah 2013; atau
  2. suspek ingin membuat pengakuan salah secara iqrar menurut Perintah Keterangan Mahkamah Syariah 2001 dan Perintah Kanun Peraturan Jenayah Syariah 2018,

maka, pertuduhan akan dibuat di bawah Kanun Jenayah Syariah 2013 dan akan dibicarakan di Mahkamah Syariah

Ini tidak bererti bahawa Pendakwa Raya dan Ketua Pendakwa Syar’ie mesti melakukan tugas itu sendiri. Timbalan Pendakwa Raya dan Pendakwa Syar’ie boleh ditugaskan untuk melakukannya. Mereka boleh meminta bantuan (input) daripada Polis dan Penguatkuasa Ugama, jika diperlukan.

(Untuk mengelak kekeliruan, maka dijelaskan di sini, sebelum seseorang yang ditangkap itu dituduh di mahkamah, kita gunakan perkataan “suspek” bagi murujuk kepadanya; selepas dia dituduh tetapi sebelum dia disabitkan, kita gunakan perkataan “tertuduh”; selepas dia disabitkan, dia dirujuk sebagai “pesalah” dan apabila dia menjalani hukuman penjara dia akan dirujukkan sebagai “banduan”.)

Penentuan di bawah undang-undang mana pertuduhan sesuatu kes bertindih itu akan dibuat dan di mahkamah mana ia akan dibicarakan itu, ditentukan semasa tertuduh berada di dalam tahanan, iaitu di dalam lokap. Seperti dalam kes Mohd. Norazimi Fathullah, suspek  tidak mempunyai nasihat peguam. Besar kemungkinan, dia ditanya oleh pegawai penyiasat sama ada dia hendak mengaku salah. Jika jawapannya “Ya”, sama ada dia hendak melakukannya melalui iqrar mengikut hukum syarak atau mengikut undang-undang sivil. Bagi seorang tertuduh berumur 18 tahun seperti dalam kes itu yang, besar kemungkinan, kena tangkap bagi kali pertama, kita tidak tahu apa yang bermain di kepalanya.

Pertama, mungkin dia telah merasa bersalah, berdosa, menyesal dan ingin bertaubat dan mengharapkan pengampunan Allah SWT. Untuk itu, mungkin dia berfikir bahawa Mahkamah Syariah adalah tempat yang sesuai berbanding dengan Mahkamah Sivil.

Kedua, dia selalu mendengar bahawa Mahkamah Sivil membicarakan kes-kes besar seperti kes bunuh dan rompak dan hukumannya termasuk hukuman mati dan rotan. Hukuman rotannya sangatlah menakutkan. Sebaliknya, Mahkamah Syariah membicarakan kes-kes kecil seperti khalwat dan hukuman rotannya pun hanya ibarat merotan budak-budak nakal.

Ketiga, oleh sebab Kanun Jejayah Syariah, 2013 hanya baru dilaksanakan, dia mungkin tidak tahu bahawa, selain daripada hukuman penjara dia boleh dikenakan hukuman arsy yang, jika dia tidak dapat bayar, dia akan dipenjara sehingga hutang itu dibayar yang bererti mungkin sehingga dia mati di dalam penjara. Sebaliknya, jika dia dibicarakan di Mahkamah Sivil, dia mungkin juga dikenakan hukuman rotan. Sebab itulah kedua-duanya perlu dijelaskan kepadanya supaya dia boleh membuat pilihan tanpa salah anggap.

Kes Ketua Pendakwa Syar’ie Lawan Abdul Hafiz Bin Hj Muhammad Irwan

Penghakiman ini bertarikh 9 September 2019, oleh itu ia adalah penghakiman bertulis pertama setakat yang kita tahu bagi kesalahan bertindih di bawah Kanun Jenayah Syariah 2013.

Kes ini dibawa ke Mahkamah Tinggi Syariah kerana suspek hendak mengaku salah melalui iqrar. Soalnya adakah dia diberi penjelasan mengenai perbezaan hukuman yang boleh dikenakan terhadapnya oleh Mahkamah Tinggi Syariah, iaitu bayaran gantirugi kepada tuanpunya barang yang dicuri?

Mengikut penghakiman Hakim Mahkamah Tinggi Syariah berkenaan, Tertuduh telah dikenakan tiga (3) pertuduhan sariqah di bawah Bab 55(3)(b) Kanun Jenayah Syariah, 2013.

“Ketika dibacakan pertuduhan, tertuduh mengakui mendengar dan faham pertuduhan dan akibat pertuduhan dan kemudiannya mengaku salah terhadap ketiga-tiga pertuduhan tersebut.

Pendakwa Syar’ie telah membaca fakta ringkas kesalahan bagi ketiga-tiga pertuduhan tersebut yang mengandungi nama Tertuduh, pengenalan dirinya serta butir-butir berkaitan pertuduhan termasuk tempat dan waktu berlaku serta wujudnya barang-barang curian (sariqah) di rumah Tertuduh dan elemen kesalahan yang diperlukan.

   Berdasarkan fakta-fakta tersebut telah berlaku:

     1. suatu perbuatan memindah dengan cara sembunyi-sembunyi;

           i. harta alih berbentuk 1 tape double din, 3 meter kereta dan 1

              bumper kereta hadapan milik mangsa bagi pertuduhan


         ii. harta alih berbentuk 4 unit rim sport dan 4 biji tayar bagi

            pertuduhan kedua

       iii.  harta alih berbentuk 4 unit rim sport, 4 biji tayar dan 1

              double din (radio tape) agi pertuduhan ketiga.

   2. tanpa persetujuan tuan punyanya; dan

   3. dengan niat hendak melucuthakkan harta itu daripada milikan           tuan punyanya.

 Tertuduh bersetuju dengan fakta-fakta yang dibentangkan Pihak Pendakwa Syar’ie tersebut. Setelah mendengar ikrar tertuduh terhadap pertuduhan serta meneliti fakta-fakta tersebut dan juga persetujuan tertuduh dengan fakta-fakta tersebut, Mahkamah telah mensabitkan ketiga-tiga kesalahan yang dipertuduhkan dan kemudiannya memberi kesempatan tertuduh bercakap kepada Mahkamah…”

 YA Hakim mensabitkan kesalahan Tertuduh dan menjatuhkan hukuman berikut:

   “1. Abdul Hafiz bin Haji Muhammad Irwan:

          i. Penjara selama 12 bulan bagi kesalahan pertama.

          ii. Penjara selama 12 bulan bagi kesalahan kedua.

         iii. Penjara selama 12 bulan bagi kesalahan ketiga.

  2. Hukuman penjara berjalan secara berturut-turut berjumlah 36


    3. Hukuman bermula daripada Pesalah ditahan dalam tahanan

       pihak polis iaitu pada 26 Ogos 2019.

   4.  Harta sariqah yang dikenal pasti oleh mangsa hendaklah

        dikembalikan kepada mangsa berkenaan.

    5. Pesalah diperintahkan membayar ganti rugi kepada Tuan

        Punya barang sariqah iaitu bumper kereta yang telah dijual

       dengan nilai yang dibeli oleh Pemilik itu sebanyak   $150.00. Jika

      Pesalah tidak dapat membayarnya, maka ia adalah menjadi

      hutang atasnya.”

Kita perhatikan YA Hakim dalam kes ini telah menyebut dengan detail prosedur yang diikuti untuk memberi faham kepada Tertuduh mengenai pertuduhan itu sebelum mensabitkannya. Itu patut dipuji dan diikuti oleh Hakim-Hakim lain. Sayangnya, fakta ringkas yang diberi oleh Pendakwa Syar’ie tidak diperturunkan. Jika ia diperturunkan, tentulah kita akan mendapat gambaran yang lebih lengkap. Ini penting kerana ia akan menjadi precedent yang akan dianalisis sama ada boleh menjadi ikutan bagi kes-kes yang terkemudian.

Membaca penghakiman itu, selain daripada hukuman ganti rugi yang dikenakan, kita merasa seolah-olah kita membaca alasan penghakiman Mahkamah Sivil. Itu satu perkembangan yang baik dari segi penulisan penghakiman. Cuma bezanya, di Mahkamah Sivil kes-kes seperti itu hanya dibicarakan oleh Majistret, bukan Hakim Mahkamah Tinggi.

Mengenai hukuman, saya hanya ingin menarik perhatian kepada satu perkara iaitu perintah yang dibuat oleh Hakim, iaitu “Jika Pesalah tidak dapat membayarnya (ganti rugi – pengarang), maka ia adalah menjadi hutang ke atasnya.” Fahaman saya, ia adalah hutang yang boleh dituntut melalui proses mal, berlainan daripada arsy yang akan dibincang kemudian.

Kes Pendakwa Syarie lwn. Mohd. Norazimi Fathullah Bin Mohd. Safihi

 Kes ini adalah kes pertama di bawah Kanun Jenayah Syariah, 2013 yang dibicarakan oleh Mahkamah Syariah dan yang kita mempunyai penghakiman bertulis Mahkamah Tinggi Syariah dan Mahkamah Rayuan Syariah.

Fakta kes yang kita ada tidak lebih daripada apa yang disebut dalam pertuduhan iaitu tertuduh, pada tarikh, waktu dan tempat berkenaan, telah menyebabkan kecederaan ke atas Asahrin bin Idris sehingga menyebabkan pecah tempurong kepalanya, dengan itu dia telah melakukan kesalahan di bawah bab 169(2)(a) Kanun Hukuman Jenayah Syariah, 2013 yang boleh dihukum di bawah bab 169(2)(ii) kanun yang sama.

Tertuduh mengaku bersalah melalui iqrar. YA Hakim menjatuhkan hukuman:

       1.Penjara selama 5 tahun bermula dari tarikh Pesalah ditahan;

  1. Pesalah diperintahkan membayar arsy kepada mangsa iaitu 1/3 daripada jumlah

          diyat penuh iaitu wang sejumlah $91,516.66 kepada mangsa.

       3. Arsy hendaklah dibayar dalam tempoh tiga tahun secara  beransur-ansur.

  1. Jika arsy gagal dibayar, Pesalah hendaklah dipenjara sehingga jumlah yang diperintahkan dibayar.

Setakat ini kes-kes yang dibicarakan oleh Mahkamah Tinggi Syariah itu adalah kes-kes di mana tertuduh mengaku bersalah. Maka, penghakimannya hanyalah berkenaan hukuman. Kita tidak dapat melihat bagaimana prosedur perbicaraan dilaksanakan, pemakaian undang-undang keterangan, terutama sekali jika saksi itu seorang bukan Islam, bagaimana Hakim menganilisis keterangan saksi-saksi untuk membuat dapatan fakta (finding of facts). Apa yang kita dapat lihat dalam penghakiman ini adalah perbincangan undang-undang mengenai bidang kuasa, iqrar, dan hukuman.

Daripada penghakiman kes ini, kita tidak tahu bagaimana kejadian itu berlaku: sama ada Pesalah tiba-tiba memukul si-mangsa (dengan apa?); sama ada terdapat pertengkaran dan pergaduhan sebelum kecederaan itu dilakukan; siapa yang memulakan pertengkaran dan pergaduhan itu, jika ada; sama ada Pesalah juga cedera dan lain-lain, jika ada. Semua itu patut diambil kira dalam menetapkan hukuman.

Dalam penghakimannya, YA Hakim berkata:

     “1. Pesalah adalah orang yang diterima ikrarnya di hadapan 

          Mahkamah pada hari ini.

       2. Saya berpuashati dengan semua bukti keterangan yang telah

            dikemukakan oleh pihak Pendakwa Syarie di dalam kes ini.

        3. Saya berpuashati bahawa saya telah memberi peluang

           kepada Pesalah untuk bercakap atau membuat apa-apa

           permohonan sebelum hukuman dijatuhkan. Namun Pesalah

          tidak mengambil peluang tersebut walaupun telah diterangkan

          haknya dan diberikan ruang seluas-luasnya. Dari percakapan

         Pesalah saya melihat Pesalah seolah-oleh tidak mempunyai

        perasaan langsung tentang kesalahan yang telah dilakukannya

       dan tidak menampakkan keinsafannya.”

Perenggan 1 lebih merupakan pengecaman Pesalah sebagai orang yang membuat iqrar, satu perkara yang tidak boleh dipertikaikan sebab ia dilakukan di hadapan Hakim berkenaan. Saya juga tidak mempertikaikan kelayakan Pesalah membuat iqrar mahupun keputusan Hakim menerimanya. Apa yang saya katakan ialah mengenai fakta kes (fakta ringkas yang diberi oleh Pendakwa Syar’ie) yang perlu diberi faham kepada tertuduh sebelum sabitan dibuat.

Saya percaya, perenggan 2 merujuk kepada perkara yang sama. Lebih lengkaplah penghakiman itu jika ia diperturunkan dalam penghakiman.

Perenggan 3 merujuk kepada apa yang dilakukan selepas sabitan, iaitu untuk meminta hukuman ringan. Komen saya ialah mengenai sebelum sabitan dirakamkan.

Kita juga tidak tahu sama ada sebelum menerima iqrarnya, tertuduh diberi penjelasan mengenai akibatnya, antara lain, dia boleh dihukum membayar arsy, yang jika jidak dibayarnya, dia boleh dihukum penjara sehingga dia membayarnya yang boleh bererti sehingga dia mati. Perlu difahami, kelayakan membuat iqrar di sisi syarak adalah satu perkara. Sama ada tertuduh tahu akibat memilih dibicarakan di Mahkamah Sivil atau Mahkamah Syariah adalah satu perkara lain.

Mengenai hukuman yang dijatuhkan, saya cuma hendak menyentuh kesan perintah di perenggan 3 dan 4.

Mengenai perenggan 3, arsy hendaklah dibayar dalam tempoh tiga tahun secara beransur-ansur. Kita imbas kembali bahawa Pesalah adalah berumur 18 tahun semasa melakukan kesalahan itu. Dia dipenjarakan selama lima tahun mulai tarikh dia ditahan. Tidak ada keterangan apa kelulusan akademiknya; sama ada dia berkerja sebelum dia melakukan kesalahan; ibu bapanya masih hidup atau tidak; jika masih hidup apa pekerjaan bapanya dan lain-lain.

Biar apa pun, semenjak kejadian, Pesalah telah ditahan dan akan terus menjalani hukuman penjara selama lima tahun itu. Ertinya, sepanjang masa dia dipenjara dia tidak boleh berkerja, jika dia pernah berkerja pun. Soalan: Bagaimana dia akan membayar arsy itu dalam masa tiga tahun? Kita tidak tahu kedudukan kewangan ibu bapanya. Tetapi, saya berani berkata mereka tidak mampu membayar ansuran arsy sebanyak B$91,000.00 itu yang bersamaan B$1,516.60 (RM4,624.28) sebulan!

Mengenai perenggan 4, jika arsy gagal dibayar, Pesalah hendaklah dipenjara sehingga jumlah yang diperintahkan dibayar. YA Hakim merujuk kepada bab (Bab) 193(d) Perintah Kanun Peraturan Jenayah Mahkamah Syariah 2018 bagi membuat perintah itu. Tidak syak lagi bahawa bab berkenaan memberi kuasa itu kepada Hakim untuk berbuat demikian, ertinya hukuman itu adalah sah disisi undang-undang. Saya percaya demikian jugalah kedudukannya di sisi syarak.

Tetapi, kita perlu fikir mengenai akibatnya. Seperti yang saya hujahkan, besar kemungkinan Pesalah dalam kes ini tidak dapat membayar arsy itu dan akan menjalani hukuman penjara sehingga mati, daripada umur 18 tahun! Adakah itu kehendak (intention) syarak dan kehendak mahkamah? Saya khuatir, selepas Pesalah dimasukkan ke penjara, dia akan dilupakan. Setiap kali pegawai penjara menyemak kesnya, beliau dapati arsy belum dibayar dan hukuman mahkamah ialah dia akan dipenjara sehinga hukuman arsy terhadapnya selesai dibayar, maka dia akan terus dipenjarakan.

Kita tidak perlu menunggu NGO-NGO hak asasi manusia membangkitkan isu itu 30 tahun kemudian. Sekarang pun kita patut berfikir mengenainya. Saya fikir, biar apa pun kedudukannya mengikut pendapat fuqaha zaman silam, kita patut berani berijtihad semula, jika perlu, dan menetapkan had tempoh pemenjaraan kerana gagal membayar arsy seperti kegagalan membayar denda; dan juga apabila tempoh itu tamat, hutang (arsy) itu pun dianggap selesai. Saya syorkan undang-undang dipinda sedemikian.

Setakat ini pun kita telah dapat perhatikan adanya perbezaan antara sistem perundangan dan kehakiman syari’ah dan common law. Mengikut sistem common law England, kes jenayah adalah tindakan Raja (pemerintah) terhadap seseorang individu yang  melanggar undang-undang negara yang dibuat untuk menjaga ketenteraman. Dia akan didakwa dan dihukum. Habis setakat itu.

Jika perbuatan jenayah itu menyebab kecederaan kepada seseorang individu, terserahlah kepada individu berkenaan untuk mengambil tindakan undang-undang terhadap pesalah itu dalam satu prosiding mal untuk mendapat pampasan. Pemerintah tidak masuk campur sebab perkara itu adalah antara mereka berdua.

Saya belum pernah temui satu kes demikian. Sebabnya, biasanya seorang penjenayah itu bukanlah berwang dan tidak mampu membayar ganti rugi. Untuk mengambil tindakan undang-undang memerlukan perkhidmatan peguam dan si-mangsa juga tidak mampu. Maka si-mangsa terpaksalah berpuas hati dengan pesalah menjalani hukuman penjara dan lain-lain.

Syari’ah, mungkin lebih tepat fiqh, melihat perbuatan jenayah dari kedua-dua sudut; pemerintah dan individu (mangsa). Ia menggunakan mahkamah yang sama, hakim yang sama dan prosiding yang sama untuk mencapai kedua-dua matlamat itu pada masa yang sama. Di akhir prosiding itu kedua-dua matlamat itu dicapai tanpa kos tambahan. Ia adalah satu sistem yang baik. Tetapi, sama ada sistem itu berjaya terletak kepada kemampuan pesalah membayar arsy.

Dalam masyarakat Arab, terutama sekali di zaman dahulu, yang berasaskan kabilah (tribe) yang kuat, seluruh kabilah akan menyumbang untuk membayarnya. Masyarakat Melayu tidak berasaskan kabilah. Adik beradik seibu sebapa pun tidak akan tampil membantu, jika perlu mengeluarkan wang. Tetapi, saya yakin mereka akan berebut menuntut diyat jika ada saudara mara dibunuh oleh orang mampu membayar diyat. Sebab itu, saya menunggu untuk melihat bagaimana sistem diyat akan terlaksana dalam masyarakat Melayu.

Setakat ini masih terlalu awal untuk kita mengatakan sama ada sistem arsy akan berjaya dalam masyarakat Melayu. Sebaliknya, kita sudah nampak kemungkinan Pesalah berumur 18 tahun itu akan tua dan mati dalam penjara melainkan ada mana mana badan amal yang akan membayar bagi pihaknya atau dia menerima pengampunan daripada KDYMM Baginda Sultan atau undang-undang dipinda untuk memansuh hukuman penjara kerana tidak dapat membayar arsy atau menghadkan tempoh pemenjaraan itu.

Patutkah badan amal atau Baitul Mal membayarnya? Saya fikir tidak. Ia bererti kita menyokong, jika tidak pun menggalakkan, perbuatan jenayah.

Bagaimana dengan takaful? Apakah ertinya jika seseorang itu mengambil takaful untuk membayar arsynya? Ertinya dia mengambil takaful kerana dia berniat hendak melakukan kesalahan jenayah mencederakan orang. Bolehkah syarikat takaful menanggung liabiliti seperti itu? Syarikat insurans konvensional pun tidak boleh berbuat demikian kerana ia tidak boleh menanggung perbuatan jenayah.

Insurans atau takaful kenderaan bermotor adalah berlainan. Ia diambil atas asas jika kereta itu terlibat dalam kemalangan hingga menyebabkan kerosakan dan kecedraan dan pemandu kereta itu cuai, maka syarikat insurans atau takaful itu akan menanggung liabilitinya. Asasnya adalah kemalangan bukan perbuatan jeyayah yang disenghajakan.

Patutkah ia dibayar dengan wang zakat? Saya bukan seorang fukaha, tetapi saya fikir wang zakat tidak boleh digunakan untuk tujuan itu kerana saya tidak fikir ia termasuk di bawah mana-mana asnaf di samping ia bererti menyokong perbuatan jenayah.

Bagaimana jika kerajaan menggunakan wang cukai untuk membayarnya? Saya juga tidak bersetuju kerana pembayar cukai tidak sepatutnya menanggung akibat perbuatan jenayah seseorang dan secara tidak langsung menggalakkan jenayah.

Sebaliknya, jika akibat dari kecederaan tersebut, si-mangsa tidak dapat mencari nafkah, kerajaan, melalui jabatan kebajikan masyarakatnya, menganggapnya sesuai untuk membantunya, itu adalah perkara lain.


Setakat ini, belum ada kes hudud yang dibicarakan. Yang ada hanyalah beberapa kes kesalahan sariqah (mencuri) yang telah dijatuhkan hukuman takzir (penjara) dan satu kes menyebabkan kecederaan qisas yang dijatuhkan hukuman arsy dan penjara. Kes-kes itu dibawa ke Makamah Tinggi Syariah kerana tertuduh hendak mengaku bersalah melalui iqrar.

Bagi kesalahan-kesalahan bertindih, kedua-dua Pendakwa Raya dan Ketua Pendakwa Syar’ie hendaklah membuat penelitian dan penentuan bersama (jointly) sama ada pertuduhan hendak dibuat di bawah Kanun Keseksaan dan dibicarakan di Mahkamah Sivil atau di bawah Kanun Jenayah Syariah, 2013 dan dibicarakan di Mahkamah Syariah. Untuk mengelak penentuan itu dicabar, undang-undang berkenaan eloklah dipinda untuk menyatakan seperti itu.

Peruntukan undang-undang bahawa seseorang tertuduh boleh dihukum penjara kerana tidak membayar arsy sehingga arsy dibayar sepenuhnya perlu dikaji semula. Saya syorkan, ia diganti dengan penjara yang tidak melebihi suatu tempoh yang ditetapkan oleh Hakim dalam lingkungan had yang ditetapkan oleh undang-undang dan apabila tempoh yang dikenakan oleh Hakim itu selesai dijalani, hutangnya (arsy) dianggap sebagai telah selesai dibayar, sama seperti denda.

Peruntukan ini hanya bagi kes di mana pesalah tidak berupaya membayar arsy dan tidak mempunyai harta. Jika dia mempunyai harta, hartanya boleh disita dan dijual untuk membayar hutangnya (arsy) itu. Peruntukan itu telah pun ada.

Sebelum seseorang suspek yang, pada masa itu, berada di bawah tahanan Polis, membuat keputusan sama ada dia hendak mengaku bersalah atau tidak dan, jika “ya”, sama ada di Mahkamah Sivil atau melalui iqrar di Mahkamah Syariah, penjelasan hendaklah diberi kepadanya mengenai perbezaan hukuman yang mungkin dikenakan ke atasnya oleh mahkamah-mahkamah itu.

Walaupun penghakiman-penghakiman Mahkamah Tinggi Syariah berkenaan adalah baik (mengenai penghakiman Mahkamah Rayuan Syariah tidaklah perlu disebut), tetapi untuk lebih lengkap eloklah fakta kes diperturunkan dalam penghakiman dan setiap langkah yang dilakukan daripada pertuduhan dibaca hingga hukuman dijatuhkan, direkod dengan detail dan diperturunkan dalam penghakiman.

Kita menunggu untuk melihat perjalanan kes-kes, termasuklah kes-kes hudud, di mana tertuduh meminta dibicarakan dan diwakili peguam.       Pada masa itu barulah kita dapat melihat kesediaan penyiasat, pendakwa dan hakim dalam melaksanakan tugas-tugas mereka masing-masing.

Kita mesti menerima hakikat bahawa undang-undang apa sekalipun, termasuk undang-undang yang diwahyukan Allah SWT, selagi ia dilaksanakan oleh manusia, kemungkinan berlakunya ketidakadilan yang tidak disenghajakan tetap ada. Maka, usaha hendaklah senentiasa dilakukan untuk menambahbaikkan pelaksanaannya.

09 09 2020

[email protected]


Saya berterima kasih kepada Tuan Hj Suhaimi Hj Gemok kerana telah mendapatkan saya penghakiman-penghakiman mahkamah, undang-undang berkenaan dan ucapan YB Peguam Negara untuk membolehkan saya menulis rencana ini. Biar apa pun, semua pandangan dalam rencana ini adalah pandangan saya berdasarkan fakta-fakta yang ada pada saya, pemahaman saya dan hujah-hujah saya. Jika fakta-fakta atau pemahaman saya silap, sudilah perbetulkan. Jika ada hujah-hujah yang lebih baik, saya juga akan mengikutiny




Tun Abdul Hamid Mohamad


Pada 28 07 2020, selepas Mahkamah Tinggi mensabitkan dan menghukum bekas Perdana Menteri, Datuk Seri Najib Razak atas tujuh tuduhan penyelewengan wang berjumlah RM42 juta milik SRC International Sdn Bhd., bekas Timbalan Perdana Menteri, Datuk Seri Zahid Hamidi mengeluar kenyataan bahawa UMNO akan mengambil keputusan politik yang besar. Kenyataannya itu dilihat sebagai bayangan bahawa UMNO mungkin keluar daripada gabungan kerajaan Perikatan Nasional (PN) akibat keputusan mahkamah itu.

Kenyataan itu memberi gambaran bahawa, kerana marah atau kecewa DS Najib disabitkan dan dihukum, Presiden UMNO itu membuat keputusan menarik UMNO keluar dari PN. Tanpa apa-apa penjelasan selanjutnya, apa yang kita fikir ialah ahli-ahli Parlimen UMNO tidak akan menyokong TS Muhyiddin sebagai Perdana Menteri dan TS Muhyiddin dan Kerajaan PN akan tumbang. Hanya dua kemungkinan menunggu: PH akan mengambil alih pemerintahan Kerajaan Persekutuan semula atau Parlimen akan dibubarkan.

Beliau marah kepada atau kecewa dengan siapa? Satu-satunya andaian yang boleh dibuat ialah kepada atau dengan TS Muhyiddin, sebagai Perdana Menteri dan Kerajaan PN kerana tidak mahu campur tangan untuk membebaskan DS Najib sama ada dengan mengarahkan Pendakwa Raya menarik balik pertuduhan atau mengarahkan hakim membebaskannya. Jika itulah sebabnya, maka ia amatlah mendukacitakan. Ia bererti bahawa beliau membawa UMNO menyertai PN dengan tujuan atau, sekurang-kurangnya, dengan harapan Perdana Menteri dan Kerajaan PN akan membebaskan DS Najib dan mungkin beliau juga. Jika itu benar, maka beliau langsung tidak menghormati prinsip pengasingan kuasa (separation of powers) dan keluhuran undang-undang (rule of law).

Sila baca rencana-rencana saya seperti “Withdrawal of Charges: Attorney General Should Explain” (11 08 2018), First Three Months of Tommy Thomas as Attorney General” (09 09 2018), “Pesanan Kepada Kerajaan PN: Walaupun Kekal Sehari, Buat Yang Betul” (02 03 2020) dan rencana sebelum ini bertajuk “Campur Tangan Pemimpin Politik Dalam Keputusan Mahkamah” (31 Julai 2020), kesemuanya boleh didapati dalam laman-laman web saya.

Pada 30 Julai 2020, BH Online melaporkan:

KUALA LUMPUR: UMNO membuat keputusan tidak menyertai Perikatan Nasional (PN), sebaliknya akan memperkasakan Muafakat Nasional (MN) bersama PAS dan komponen Barisan Nasional (BN).

 Pendirian terbaharu itu diumumkan Presiden UMNO, Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi, hari ini.

 Beliau berkata, sokongan kepada kerajaan PN ketika ini, hanya berlandaskan sokongan Ahli Parlimen UMNO dan BN serta ADUN dalam pembentukan Kerajaan Pusat dan di beberapa negeri.”

{Perhatikan, pertama, dalam kenyataan itu perkataan “tidak menyertai” PN digunakan. Tujuannya ialah untuk membezakan di antara “keluar” dengan “tidak menyertai”. Alasannya ialah UMNO tidak pernah bersetuju menyertai PN (yang hendak didafterkan oleh Bersatu), oleh itu tidak timbul isu UMNO keluar dari PN.

Memanglah PN bukan sebuah parti politik berdaftar seperti BN, tetapi ia adalah satu perikatan, pakatan atau kumpulan beberapa buah parti termasuk UMNO yang menubuh kerajaan pusat selepas mengambil alih kuasa daripada kerajaan PH dan perikatan, pakatan atau kumpulan itu dikenali sebagai PN. Kerajaannya pun dikenali sebagai kerajaan PN, berbeza dengan kerajaan PH. UMNO tidak boleh berkata ia tidak pernah masuk dalam perikatan, pakatan atau kumpulan itu sedangkan pemimpin-pemimpinnya menjadi menteri dan timbalan menteri kerajaan PN.

Biar apa pun, itu bukan isunya dalam rencana ini. Isunya ialah apakah sebabnya tiba-tiba, selepas DS Najib didapati bersalah oleh mahkamah, Presiden UMNO itu mengeluarkan kenyataan UMNO “tidak (akan) menyertai” PN?}[i]

Kedua, kenyataan itu menyebut tujuan UMNO “tidak menyertai’ PN adalah untuk memperkasakan Muafakat Nasional (MN) bersama PAS dan komponen Barisan Nasional (BN). Ia masih tidak menyebut sebab  keputusan “tidak menyertai” itu dibuat. Malah, mengikut laporan Malaysiakini:

“Ditanya sama ada ia mempunyai kaitan dengan keputusan mahkamah terhadap bekas perdana menteri Najib Razak, Zahid berkata: “Itu terpulang kepada pengamal media untuk melakukan tafsiran.”

Maka, sebab yang boleh “ditafsirkan” daripada kenyataan DS Zahid yang pertama itu kekal sebagai satu titik hitam terhadapnya dan terhadap sesiapa yang menyokong pendirian itu atas alasan itu.

Pada 2 Ogos 2020, BH Online melaporkan:

“Presiden UMNO, Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi menegaskan Ahli Parlimen Barisan Nasional (BN) kekal menyokong kerajaan Perikatan Nasional (PN) walaupun tidak menyertai gabungan itu secara rasmi.”

Kenyataan itu melegakan dari segi politik. Sama ada keputusan itu baik atau tidak untuk politik UMNO, PAS dan kepentingan Melayu/Islam adalah satu perkara lain. Sila baca rencana-rencana saya seperti “Pembahagian Kawasan Pilihan Raya Antara Parti-Parti Komponen PN Dalam PRU15” (22 06 2020), “UMNO Dan PAS Perlu Sepakat” (28 06 2020) dan TS Muhyiddin Kembali Kepada UMNO : Sokongan Terhadap DS Nazri Aziz” (09 07 2020) kesemuanya boleh didapati dalam laman-laman web saya.

Adalah diharapkan bukan sahaja DS Zahid, tetepi semua pemimpin-pemimpin politik membersihkan minda mereka daripada tanggapan bahawa Perdana Menteri atau Eksekutif boleh campur tangan dalam keputusan mahkamah mengenai sesuatu kes. Mereka eloklah belajar sedikit mengenai prinsip pengasingan kuasa dan keluhuran undang-undang dan menghormatinya. Jika tidak, mereka akan mengelirukan orang ramai.

04 08 2020

[email protected]

[i] Di tambah pad 04 08 2020 6.42 petang




Tun Abdul Hamid Mohamad


“PENDIRIAN Perdana Menteri Tan Sri Muhyiddin Yassin yang tidak mahu mencampuri urusan mahkamah berkenaan kes berprofil tinggi wajar dipuji. Ini adalah manifestasi kepada usaha membersihkan institusi kehakiman negara. Semoga reformasi ini akan berjaya direalisasikan sepenuhnya.”

Itu adalah perenggan pertama dalam rencana bertajuk “Di sebalik hukuman ke atas Najib Razak” yang ditulis oleh Prof. Dr. Haim Hilman dari Pusat Pengajian Pengurusan dan Keusahawanan, College of Business, Universiti Utara Malaysia dan disiar oleh Malaysia Gazette pada 29 Julai 2020

Rencana saya ini hanya berkenaan perenggan itu dan tertumpu kepada keputusan hakim dalam sesuatu kes. Ia tidak termasuk campur tangan, jika ada, dalam keputusan yang dibuat oleh Peguam Negara, Ketua Pesuruhjaya SPRM, Pengerusi Suruhanjaya Pilihan Raya dan lain-lain.

Apakah kesimpulan (inference) yang kita boleh buat daripada tiga ayat itu? Bagi saya, kita boleh membuat kesimpulan-kesimpulan berikut:

(1). Adalah perkara biasa bagi Perdana Menteri untuk campur tangan dalam keputusan hakim dalam sesuatu kes atau, sekurang-kurangnya, perkara seperti itu berlaku.

(2). Bahawa tindakan TS Muhyiddin yang tidak campur tangan dalam kes DS Najib itu wajar dipuji.

(3). Bahawa institusi kehakiman negara “tidak bersih” daripada campur tangan sedemikian.

(4). Tindakan TS Muhyiddin itu menunjukkan satu usaha untuk membersihkan institusi kehakiman negara.

(5). Ia adalah satu reformasi yang diharapkan akan berjaya.

Mengenai (1), dalam ucapan saya bertajuk “Independence of the Judiciary: My Personal Experience” di UiTM pada 10 June 2015, antara lain, saya berkata:

“Saya bercakap dari pengalaman, bukan dari persepsi atau dari buku. Saya menghabiskan 21 tahun sebagai pegawai di Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan, memegang pelbagai jawatan, termasuk Ketua Pendakwaan. Saya menghabiskan 18 tahun di Badan Kehakiman, menjadikan keseluruhannya 39 tahun. Saya bersidang di semua mahkamah di negara ini dari Mahkamah Majistret, Mahkamah Sesyen, Mahkamah Tinggi, Mahkamah Rayuan hingga ke Mahkamah Persekutuan. Saya juga mengetuai Mahkamah Khas dan menjadi Hakim Mahkamah Rayuan Syari’ah. Sebagai Hakim Mahkamah Rayuan, saya mendengar rayuan yang melibatkan seorang Ketua Menteri Barisan Nasional di sebuah negari. Penghakiman majoriti yang saya tulis membatalkannya dari jawatan tersebut. Sebagai Hakim Mahkamah Persekutuan, saya mengetuai Mahkamah Persekutuan mendengar rayuan kes liwat pertama Dato’ Seri Anwar Ibrahim. Penghakiman majoriti yang saya tulis melepas dan membebaskannya. Sebagai Ketua Hakim Negara, saya mengetuai persidangan Mahkamah Khas yang mendengar tuntutan sivil terhadap mantan Yang Di Pertuan Agong dan Raja yang sedang bertakhta di sebuah negari. Keputusan sebulat suara Mahkamah yang saya tulis memerintahkannya membayar plaintif sebanyak AS$1 juta. (Anda boleh membaca semua penghakiman itu di laman web saya).

 Dalam tempoh 39 tahun kerjaya saya, saya tidak pernah menerima panggilan telefon atau nota, dan tidak ada sesiapa yang menghampiri saya bagi pihak Pentadbiran, Eksekutif atau ahli politik untuk mengarahkan, meminta, mencadangkan atau membayangkan bagaimana saya patut memutuskan sesatu kes. Ya, memang benar bahawa sebelum saya  mendengar rayuan kes Dato’ Seri Anwar Ibrahim,  ada seorang (bukan ahli politik) berkata kepada saya “Sekiranya anda melakukannya dengan betul, salah satu jawatan kosong yang lebih tinggi itu boleh menjadi milik anda.” Saya menjawab, “Saya tidak tahu apa keputusan saya kelak, tetapi saya bersedia untuk bersara sebagai Hakim Mahkamah Persekutuan.”  (Ertinya, saya sanggup jika tidak diberi kenaikan pangkat lagi pun). Kemudian, saya berkata kepada hakim-hakim yang bersidang bersama saya “Jika ada sesiapa cuba mempengaruhi saya, saya akan naik ke mahkamah, menyatakannya secara terbuka dan menarik diri daripada mendengar rayuan kes itu.” Selepas itu, tidak ada sesiapa yang cuba mempengaruhi saya lagi. Saya tidak tahu mengenai hakim lain.”

Turut hadir membentang kertas kerjanya dalam Persidangan Meja Bulat Majlis Profesor itu ialah Dato’ Mohamad Arif, mantan Hakim Mahkamah Rayuan dan Yang Dipertua Dewan Rakyat yang dilantik oleh Kerajaan Pakatan Harapan. Saya berkata kepada beliau:

“Sekarang, saya merujuk kepada Dato’ Mohamad Arif. Saya tahu bahawa beliau bertanding dalam pilihan raya atas tiket PAS dan kalah. Namun, saya mengesyorkannya untuk jawatan Pesuruhjaya Kehakiman dan diterima oleh Kerajaan   BN…. Dato’ Arif disahkan sebagai Hakim dan kemudian dinaikkan pangkat ke Mahkamah Rayuan… Sekarang, saya minta beliau menceritakan pengalamannya: sama ada, ada ahli politik atau orang yang berkuasa terhadapnya atau mewakili Eksekutif pernah mengarah, mencadang atau membayangkan kepadanya untuk memutuskan kes supaya memihak kepada Kerajaan atau adakah beliau pernah menerima ugutan, amaran atau peringatan daripada mereka atau adakah sesiapa yang berkuasa (in authority) pernah mencuba mengganggu beliau dalam membuat keputusannya?”

Beliau diam.

Perdana Menteri yang mula sekali menyebabkan hakim-hakim yang lebih kanan dilangkau dan yang lebih junior dilantik ke jawatan yang lebih tinggi adalah Tun Dr. Mahathir. Beliaulah yang menyebabkan Dato’ Haji Mohd. Azmi Kamaruddin dan Dato’ Harun Hashim dilangkau oleh Dato’ Eusof Chin dan Dato’ Lamin Idris.  Beliau jugalah yang menyebabkan Dato’ Malek Ahmad dan Dato’ Siti Norma Yaakob dilangkau oleh Dato’ Ahmad Fairuz. Betul, beliau bertanggungjawab bagi pembuangan Tun Mohd Salleh Abas untuk mengelak beliau mendengar rayuan kes yang berkaitan dengan perebutan jawatan Presiden UMNO antaranya dengan Tengku Razaleigh. Tetapi, saya tidak pernah mendengar cerita beliau mengarahkan hakim membuat keputusan seperti yang beliau kehendaki.

Tun Abdullah Badawi juga, atas desakan UMNO, cuba melantik hakim yang lebih junior untuk melangkau hakim yang lebih kanan ke jawatan Hakim Besar (Malaya) dan, selepas itu ke jawatan Presiden Mahkamah Rayuan dan Ketua Hakim Negara. Hakim yang hendak dilangkau itu adalah saya. Dosa saya adalah kerana saya membebaskan Dato’ Sri Anwar Ibrahim dalam kes liwatnya yang pertama.

Dato’ Seri Najib melantik semula Tun Mohd. Raus sebagai Ketua Hakim Negara dan Tan Sri Zulkefli Makinuddin sebagai Presiden Mahkamah Rayuan walau pun mereka telah mencapai umur 66 tahun kerana, saya percaya, beliau lebih selesa dengan mereka. Saya telah mengkritik tindakan tersebut.

Tun Dr Mahathir mengulangi amalannya apabila beliau menjadi Perdana Menteri bagi kali kedua apabila beliau melantik Tengku Maimun menjadi Ketua Hakim Negara melangkau beberapa orang hakim yang lebih kanan dan lebih luas pengalaman kerana, saya percaya, beliau lebih selesa dengan Tengku Maimun.

Saya tidak mengatakan bahawa pelantikan mesti dibuat berdasarkan kekananan semata-mata. Tetapi, saya tidak bersetuju apabila nampak sangat Perdana Menteri mengenepikan hakim-hakim yang lebih kanan dan lebih luas pengalaman mereka dan memilih hakim-hakim yang junior untuk dinaikkan pangkat, melangkau mereka. Perbuatan itu menampakkan adanya sesuatu motif yang yang tidak sepatutnya menjadi asas pemilihan itu.

Namun demikian, apa yang mereka lakukan ialah memilih hakim-hakim yang “senada” dengan mereka untuk memegang jawatan tertinggi itu. Ada yang justified, ada yang tidak. Biar apa pun, itu berlainan daripada campur tangan dalam proses membuat keputusan kes-kes yang dibicarakan oleh hakim-hakim, seperti yang digambarkan dalam rencana itu.

Mengenai (2), iaitu tindakan TS Muhyiddin yang tidak campur tangan dalam kes DS Najib itu wajar dipuji, tidak perlu disebut langsung. Saya berpendapat bahawa beliau melakukan “contempt of court” jika beliau berbuat demikian.

Mengenai (3), iaitu institusi kehakiman negara “tidak bersih” daripada campur tangan sedemikian, adalah tanggapan yang tidak betul.

Mengenai (4), iaitu tindakan TS Muhyiddin itu menunjukkan satu usaha untuk membersihkan institusi kehakiman negara, juga tidak betul. Saya lebih mudah bersetuju jika dikatakan, mengambil kira TS Muhyiddin dipecat oleh DS Najib kerana TS Muhyiddin menyoal DS Najib mengenai penglibatannya dalam 1MDB, maka tidak ada sebab mengapa TS Muhyiddin sanggup masuk penjara (kerana contempt of court) kerana hendak membela DS Najib dengan cara yang salah dan atas asas yang salah.

Mengenai (5), iaitu ia adalah satu reformasi yang diharapkan akan berjaya, adalah satu observation yang tidak kena pada tempatnya. Tidak ada apa yang hendak direformasikan. Sepanjang pengetahuan saya belum ada seorang Perdana Menteri, termasuk Tun Dr. Mahathir, yang berani campur tangan atau mengarah hakim supaya membuat keputusan seperti yang mereka kehendaki.

Jika ada sesiapa yang tahu perkara seperti itu berlaku, sila dedahkan. Jika tidak ada, adalah lebih baik tidak membuat kenyataan seperti itu yang mungkin dipercayai oleh pembaca.

31 07 2020 (Aidil Adha 1441)

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Pada hari Jumaat 10 Julai 2020, tiba-tiba keluar berita:

“HARI Jumaat diumumkan sebagai ‘Hari Jawi’ bermula hari ini dalam usaha mengekal dan memperkasa sebahagian tradisi dan kebudayaan yang membentuk Malaysia sehingga hari ini.

 Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) (Menteri Agama – ditambah) Datuk Seri Dr Zulkifli Mohamad al-Bakri dalam kenyataan hari ini berkata, usul ini dibawa dalam Mesyuarat Jemaah Menteri pada Rabu lepas dan mendapat sokongan penuh daripada semua ahli jemaah menteri.

 “Kerajaan serius memartabatkan tulisan Jawi. Saya menyeru seluruh kementerian, jabatan, agensi di peringkat Persekutuan dan negeri, badan bukan kerajaan (NGO) dan seluruh rakyat Malaysia untuk bersama-sama dalam usaha memelihara warisan negara ini,” katanya.

 Beliau berkata, bagi menzahirkan iltizam memartabatkan tulisan Jawi, kepala surat rasmi Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) akan menggunakan tulisan Jawi bagi urusan rasmi mulai hari ini.

 Zulkifli berkata, penggunaan tulisan Jawi juga akan turut diperluas meliputi penyampaian maklumat menerusi platform media sosial rasmi agensi di bawahnya.

Pada hari yang sama, DBP mengeluarkan kenyataan yang berbunyi:

“Dewan Bahasa Dan Pustaka (DBP) menyokong penuh keputusan kerajaan menjadikan hari Jumaat sebagai Hari Jawi, kata Pengerusi Lembaga Pengelolanya, Profesor Datuk Dr Awang Sariyan.

 Katanya, keputusan kerajaan itu memberikan ruang untuk tulisan Jawi, diletakkan pada martabatnya yang sah sebagai tulisan bahasa Melayu selama hampir seribu tahun, sebelum tulisan Rumi diterima sebagai tulisan rasmi bagi bahasa kebangsaan.

 Awang Sariyan berkata, dalam zaman Kesultanan Melayu selama ratusan tahun, tulisan Jawi menjadi tulisan bagi semua bidang, seperti agama, undang-undang, ketatanegaraan, sejarah, perubatan, persenjataan, hikayat dan susastera (prosa dan puisi), malahan dalam bidang diplomasi.

 “Surat dan perjanjian antara kerajaan di Alam Melayu dengan kuasa asing seperti Belanda, Portugal, Sepanyol dan Inggeris, ditulis dengan Jawi. Tulisan Jawi dan bahasa Melayu diterima oleh semua bangsa, hatta semasa penjajahan Inggeris. Oleh itu, tiada asas untuk mana-mana pihak yang mewakili kaum tertentu, untuk menolak usaha mengembangkan tulisan Jawi,” katanya dalam kenyataan kepada Bernama di sini hari ini.”

Esoknya (Sabtu 11 Julai 2020) memuatkan tinjauannya  di ruangan komen Facebook beberapa portal berbahasa Cina. Ia “mendapati, kebanyakan netizen Cina dengan biadab mengecam usaha Datuk Seri Dr Zulkifli Mohamad Al-Bakri, selain mendakwa pelaksanaan itu disokong kuat anggota Kabinet MCA.

 Di ruangan komen Facebook Malaysiakini versi Cina, beberapa netizen membantah dan memperlekehkan Hari Jawi sebagai usaha ke terbelakang.

 “Adakah Jawi budaya Malaysia? Ahli politik yang berbalut kepala! Kita dah capai status negara maju,” tulis Kwee Fatt Chong.

 “Tidak perlu memandu kereta lah! Naik unta dan berjalan kaki lebih baik,” tulis Lee Lih Yeong.

 “Menteri Pengangkutan dalam Kabinet, Wee Ka Siong masih belum mengeluarkan kenyataan menyalahkan DAP?,” kata Yoon Kah Kian.

 Sementara di ruangan komen Sin Chew Daily, pengguna bernama Qian Ying Long menggesa, kaum Cina untuk berhenti berpolitik dan bersatu menentang pelaksanaan itu.

 “Adakah ahli politik sedang mengarabkan negara ini? Lupa dirinya Melayu? Sebagai orang Melayu sepatutnya meneruskan komunikasi dalam bahasa Melayu,” tulis Alan Chin Weng Lon.

 “Kalau begitu pada hari Jumaat semua orang Melayu makan daging babi,” tulis A Fa.

 “Saya menyokong dasar ini, pada hari tersebut saya akan mengadakan jamuan babi, sambil minum arak dan menulis Jawi, baguskan?,” kata Gan Zi Yi.

 “Kami masyarakat Cina juga mengumumkan hari Jumaat adalah ‘Hari Makan Babi’,” tulis Lai Gai Xiang dalam ruang komen Pocketimes.”

 Pada hari yang sama (Sabtu 11 Julai 2020) Timbalan Presiden Gerakan, Oh Tong Keong mengeluar kenyataan bahawa beliau akan menentang habis-habisan jika orang bukan Islam disuruh untuk mempelajari tulisan Jawi. Selepas itu, tentulah lebih banyak komen dan pandangan yang akan dibuat oleh kedua pihak, yang menyokong dan menentang. Untuk tujuan rencana ini, cukuplah setakat ini.

Kita bincang pengumuman Menteri Agama dahulu. Soalan pertama, mengapa beliau yang membuat cadangan itu? Tulisan Jawi untuk kegunaan rasmi kerajaan bukanlah hal ehwal agama. Di mana letaknya isu agama mengenai penggunaan tulisan Jawi sebagai kepala surat rasmi? Di mana letaknya isu agama dalam surat-surat rasmi kerajaan, penyampaian maklumat menerusi platform media sosial rasmi, penggunaan tulisan Jawi dalam kenyataan-kenyataan rasmi di kawasan-kawasan awam dan nama jalan?

Kenyataan-kenyataan rasmi di kawasan-kawasan awam dan nama jalan terletak di bawah Kementerian Kerajaan Tempatan, pembelajaran tulisan Jawi pula terletak di bawah Kementerian Pendidikan. Cadangan ini melibatkan pelaksanaan oleh semua kementerian dan jabatan. Tidakkah menteri-menteri berkenaan membangkit isu-isu yang melibatkan kementerian masing-masing?

Mengikut Menteri Agama, cadangan itu mendapat sokongan penuh daripada semua ahli Jemaah Menteri. Soalan: Adakah isu mengenai persediaan untuk melaksanakannya dibincang?

Cadangan itu dikemukakan dan diluluskan oleh Jemaah Menteri pada hari Rabu 08 Julai 2020, pengumuman dibuat pada hari Khamis 09 Julai 2020 dan pelaksanaan dimulakan pada hari Jumaat 10 Julai 2020. Pengumuman itu disiarkan oleh akhbar-akhbar pada hari Jumaat yang sama. Berapa orang penjawat awam daripada Ketua Setiausaha Negara ke bawah yang pergi ke pejabat pagi itu mengetahui mereka mempunyai satu tanggungjawab baharu dan apa persediaan mereka telah buat untuk melaksanakannya?

Kita ambil misalan yang paling mudah: tulisan Jawi hendaklah digunakan bagi surat menyurat rasmi kerajaan. Adakah komputer-komputer penjawat awam telah dibuat setting untuk membolehkannya digunakan bagi menaip tulisan Jawi? Tahukan penjawat-penjawat awam itu menaip Jawi? Tahukan penerimanya membacanya dan membalas surat-surat itu dengan menggunakan tulisan Jawi?

Itu hanya untuk menulis surat-surat rasmi. Bayangkan keterangan-keterangan saksi dan hujah-hujah peguam di semua mahkamah hendah dialih susun (transcribed) kepada tulisan Jawi untuk hakim-hakim menulis alasan penghakiman dalam tulisan Jawi yang akan dijadikan rekod rayuan untuk dibaca oleh hakim-hakim rayuan!

Bagaimana ia hendak dilaksanakan di sekolah-sekolah? Adakah setiap hari Jumaat guru-guru akan dikehendaki menulis nota dan soalan-soalan dengan tulisan Jawi dan pelajar-pelajar menyalin dan menjawabnya dengan tulisan Jawi juga? Saya percaya, 99% guru dan pelajar tidak boleh melakukannya yang bererti mereka semua perlu belajar, diajar atau membiasakan diri dengan menulis dan membaca tulisan Jawi. Dengan sukatan pelajaran tertunggak selama lima bulan kerana wabak Covid-19, kita menambahkan lagi perkara yang perlu diajar. Adakan semua ini difikirkan? Banyak misalan lagi boleh diberi.

Yang jelas ialah pengumuman itu dibuat tanpa apa-apa persediaan. Seorang menteri yang berlatarbelakangkan akademik, pengetua pondok moden dan seorang mufti mungkin tidak dapat membayangkan semua itu sebagai akibat cadangan dan pengumuman yang dibuatnya. Bagaimana dengan pegawai-pegawainya? Adakah mereka juga tidak terfikir atau takut menasihatkan menteri?

Saya percaya, pada hari Jumaat pertama itu tidak ada apa-apa substantif yang berlaku. Yang berlaku hanyalah riuh rendah sokongan dan bantahan, kutuk mengutuk antara kumpulan-kumpulan berlawanan. Badingkan dengan apa yang dilakukan oleh menteri berketurunan Cina PH dan timbalan menteri berketurunan Cina PN: senyap-senyap mereka menggunakan bahasa Cina dalam urusan rasmi kerajaan.

Saya tidak hairan, seperti banyak perkara yang pernah berlaku, tidak lama selepas pengumuman dibuat dan riuh rendah sokongan dan bantahan, ia akan mati tidak berkubur.

Bahawa cadangan itu dibawa oleh Menteri Agama yang memilih pula hari Jumaat untuk dijadikan hari Jawi menunjukkan bahawa beliau yang berasal dari Terengganu, berlatar belakang agama, berfikir bahawa tulisan Jawi itu adalah hal ehwal agama. Itu telah memberi alasan kepada Timbalan Presiden Gerakan, Oh Tong Keong menuduh bahawa “pihak sana ada agenda yang lebih besar tersembunyi di belakang tabir”.

Sokongan Dewan Bahasa dan Pustaka memanglah boleh dijangka. Alasan bahawa tulisan Jawi digunakan beratus-ratus tahun oleh kesultanan Melayu dalam semua bidang termasuk undang-undang adalah alasan biasa yang diberi oleh ahli-ahli akademik. Itu adalah fakta sejarah yang tidak boleh dinafikan.

Tetapi kita harus ingat bahawa pada masa itu tulisan Rumi belum tiba ke rantau ini. Mesin taip belum ada. Semua dokumen ditulis dengan tangan. Maka tulisan Jawilah satu-satunya pilihan pada masa itu. Keadaan berubah dengan kedatangan tulisan Rumi, apatah lagi mesin taip yang menggunakan huruf Rumi yang lebih mudah dipelajari dan digunakan. Harga mesin taip huruf Rumi juga lebih murah daripada mesin taip huruf Jawi. Maka tulisan Rumi mempunyai kelebihan. Kedatangan komputer menguatkan lagi penggunaan tulisan Rumi.

Kita tidak perlu menangisi tulisan Jawi kerana tempatnya diambil alih oleh tulisan Rumi. Ia hanya satu jenis tulisan, satu alat yang, seperti semua alat, sesuai untuk tujuan tertentu pada suatu masa dan kurang sesuai pada suatu masa lain. Unta amat penting sebagai alat pengangkutan selama beribu tahun. Sekarang tidak lagi.

Kita pergi kepada komen-komen netizen-netizen Cina itu. Saya senghaja memperturunkan komen-komen mereka itu supaya pembaca dapat membaca sendiri apa yang dikatakan mereka dan membayangkan apakah jenis manusia mereka itu. Kita perhatikan, terutama sekali semenjak pemerintahan PH, demikianlah reaksi mereka terhadap sesuatu yang berkaitan atau yang mereka kaitkan dengan Melayu/Islam. Nampaknya itulah budaya mereka.

Janganlah kerana marah, kita juga terikut-ikut dengan budaya mereka. Apabila anjing menyalak kepada kita, kita tidak menyalak balik kepadanya. Sebab kita berbeza daripadanya. Kita gunakan hujah-hujah yang lebih baik untuk mengatasi mereka.

Saya sungguh tidak faham mengapa mereka benci sangat kepada tulisan Jawi. Ada yang menyamakannya dengan bahasa Arab, sedangkan ia hanya huruf. Saya masih ingat, dalam tahun 1950-an, jika kita pergi ke pekan-pekan di Semenanjung Malaysia, papan-papan tanda kedai yang menggunakan tulisan Jawi adalah pajak-pajak gadai kepunyaan orang Cina. Sebabnya ialah kerana pada masa itu kebanyakan orang Melayu dari kampung-kampung hanya boleh membaca tulisan Jawi. Tuan-tuan punya pajak gadai itu mengguna tulisan Jawi kerana mereka nampak ia menguntungkan mereka. Sekarang orang-orang Cina tidak nampak tulisan Jawi menguntungkan mereka, sebaliknya mereka takut ia akan merugikan mereka (kerana mereka mengaitkannya dengan agama Islam, Menteri Agama  juga membuat kesilapan yang sama), maka mereka menentang.

Biar apa pun, peristiwa ini ada juga hikmahnya. Orang Melayu yang masih boleh berfikir akan dapat melihat hati perut orang Cina. Meraka inilah yang berada dalam DAP, MCA dan Gerakan. Masihkah orang Melayu hendak menyerah kawasan majoriti Melayu kepada mereka?

Apakah yang hendak dicapai dengan mengisytiharkan hari Jumaat sebagai hari Jawi itu? Dua perkataan digunakan oleh Menteri Agama dan Pengerusi Lembaga Pengelola DBP, Profesor Datuk Dr Awang Sariyan iaitu untuk “memperkasa” dan “memartabatkan” tulisan Jawi.

Apakah yang dimaksudkan dengan “memperkasa” dan “memartabatkan tulisan Jawi?  Adakah dengan menjdikannya kepala surat rasmi kementerian dan jabatan, dengan menggunanya bagi menulis papan tanda jalan raya yang hapir tidak dibaca; yang menyebabkan tulisan huruf Rumi terpaksa dikecilkan dan sukar dibaca oleh pemandu, di samping menambahkan kos, kita memperkasakan dan memartabadkan tulisan Jawi?

Sudah lebih daripada enam puluh tahun kita memilih tulisan Rumi untuk digunakan bagi urusan rasmi kerajaan. Itu kita lakukan setelah menimbang semua faktor, yang paling penting ialah kesesuaian dengan kegunaan pada masa ini. Kita telah dengan betulnya memilih tulisan Rumi untuk tujuan itu, tak usahlah  mengadakan masalah, hanya kerana sentimen. Rakyat Malaysia menghabiskan terlalu banyak masa dan tenaga mengadakan masalah, membesarkannya dan berbalah mengenainya.

Tulisan Jawi boleh digunakan dalam pentadbiran. Tetapi, pilihlah di mana sesuai, tanpa menggantikan langsung tulisan Rumi, seperti di pejabat Raja-Raja, pejabat dan majlis agama Islam, pejabat mufti, muzium dan lain-lain.

Jika di Kelantan dan Terengganu, pada masa ini pun, masih banyak orang yang lebih mahir dengan tulisan Jawi, tidak ada salahnya kenyataan-kenyataan awam ditulis dalam tulisan Jawi di samping tulisan Rumi. Asasnya hendaklah keperluan, bukan sentimen.

Kiranya ada orang berfikir bahawa ini adalah pandangan seorang mantan hakim mahkamah sivil yang tidak tahu menulis dan membaca tulisan Jawi, biarlah saya maklumkan bahawa saya terdiri daripada generasi sebelum Merdeka yang bersekolah Melayu di mana tulisan Jawi lebih diutamakan. Sepanjang hidup saya, sehinggalah saya tidak boleh menulis lagi kerana tangan saya kebas akibat masalah urat saraf, saya menggunakan tulisan Jawi untuk mengambil nota peribadi saya sebab saya menulis Jawi lebih cepat daripada Rumi. Tetapi, saya menggunakan tulisan Rumi apabila mengambil nota keterangan semasa bersidang di mahkamah kerana itu urusan rasmi, ia lebih sesuai dan nota itu akan ditaip oleh jurutaip atau setiausaha saya, ada Melayu dan bukan Melayu, yang tidak boleh membaca nota saya jika diambil dalam tulisan Jawi.

Biar apa pun, semenjak orang Melayu memeluk agama Islam dan selagi mereka beragama Islam, mereka telah dan akan terus mempelajari tulisan Jawi untuk membaca Al-Quran dan melakukan amalan agama mereka. Generasi sebelum Merdeka yang tidak bersekolah dan dikategorikan sebagai buta huruf pun kenal huruf Jawi dan boleh membaca Al-Quran. Apatah lagi sekarang apabila tulisan Jawi diajar di sekolah kebangsaan semenjak sekolah rendah lagi. Ertinya, tulisan Jawi tidak akan hilang daripada masyarakat Melayu.

15 07 2020

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


DS Nazri Aziz telah mengeluarkan satu cadangan yang bernas, atau sekurang-kurangnya yang saya amat bersetuju. Maka, biarlah saya menjadi antara orang pertama yang menyokong beliau, jika tidak yang pertama pun. Terlebih dahulu, tahniah Dato’ Seri.

Saya merujuk kepada kenyataan beliau yang dilaporkan oleh Astro Awani pada 08 07 2020 di mana beliau mencadangkan supaya TS Muhyiddin kembali semula kepada UMNO dan diangkat menjadi Presiden UMNO.

Beliau memberi empat alasan:

Pertama, TS Muhyiddin tidak mengkhianati UMNO kerana beliau tidak meninggalkan parti, sebaliknya dipecat.

Kedua, ia akan mengukuhkan parti terbesar orang Melayu itu;

Ketiga, beliau tidak akan kembali dengan tangan kosong tetapi dengan jawatan Perdana Menteri.

Keempat, ia akan dapat menyelesaikan masalah pembahagian kerusi di antara UMNO dan PAS.

Beliau juga mencadangkan sekiranya TS Muhyiddin kembali ke pangkuan UMNO, jawatan Presiden parti juga patut diserahkan kepada Ahli Parlimen Pagoh itu.

Hujah beliau ialah, secara tradisinya, Perdana Menteri merupakan Presiden UMNO dan pemimpin dan ahli parti perlu menerima dengan tangan terbuka.

“Kita kena bagi jawatan Presiden UMNO sebab beliau kembali bukan dengan tangan kosong tetapi dengan jawatan Perdana Menteri, kita kena terima, kena berkorban dan menerima dengan terbuka.

Saya bersetuju sepenuhnya dengan alasan-alasan pertama, kedua dan ketiga beliau.

Mengenai alasan keempat, sambil saya bersetuju ia akan mengurangkan masalah pembahagian kerusi antara UMNO dan PAS, ia juga akan mengurangkan masalah pembahagian kerusi UMNO dan Bersatu.

Mengenai alasan-alasan pertama, kedua dan ketiga, perlu ditekankan bahawa beliau dipecat, bukan keluar dari parti dan hendak masuk semula seperti yang dilakukan oleh Tun Dr. Mahathir, beberapa kali.

Kedua, beliau bukan datang balik dengan tangan kosong atau satu kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN) atau Parlimen. Beliau kembali dengan membawa bersamanya jawatan Perdana Menteri yang UMNO sendiri tidak berjaya memenangi, yang diperolehi dengan sokongan ahli-ahli Parliamen parti-parti lain. Sekembalinya kepada UMNO, ahli UMNOlah yang menjadi Perdana Menteri.

Kita bincangkan mengenai pembahagian kerusi terlebih dahulu. Dalam perkara ini, saya merujuk pembaca kepada rencana saya bertajuk Pembahagian Kawasan Pilihan Raya Antara Parti-parti Komponen PN Dalam PRU15 (22 06 2020).

Ringkasnya, UMNO dan PAS adalah dua buah parti Melayu/Islam yang tertua, terbesar yang mempunyai sokongan akar umbi yang kukuh dan jentera pilihanraya yang teruji. Walaupun BN kalah dalam PRU14, UMNO tetap menjadi parti yang memenangi bilangan kerusi Parlimen terbanyak iaitu 54 kerusi. Dalam PRU14, sebahagian pengundi Melayu mengundi PH kerana terpengaruh dengan kempen membenci DS Najib tanpa memikirkan akibatnya. Ia tidak lebih daripada sifat Melayu yang marah mengikut emosi, tetapi setelah sejuk, melihat akibatnya, barulah berfikir semula dan menyesal. Bahawa ini telah berlaku disaksikan oleh enam kemenangan UMNO/BN dalam PRK yang terkebelakang.

Dalam PRU14, Bersatu menang kerana sokongan padu orang bukan Melayu, terutama sekali orang Cina, di samping orang Melayu yang marah itu dan kesilapan UMNO dan PAS bertanding melawan sama sendiri di kawasan yang ditandingi Bersatu. Namun demikian, Bersatu hanya mampu memenangi 13 kerusi.

Jika Bersatu bertanding sendiri dalam PRU15, ia akan terkubur. Ia tidak boleh mengharapkan undi orang bukan Melayu lagi. Di kawasan Melayu, ia tidak boleh mengatasi kombinasi UMNO+PAS. Maka, ia akan terpaksa menumpang ihsan UMNO dan PAS. Kehadiran DS Azmin juga tidak membantu.  Kumpulan beliau sendiri berada dalam keadaan yang sama.

Maka, kehadiran Bersatu dalam muafakat UMNO-PAS menambahkan lagi kesulitan pembahagian kerusi antara UMNO dan PAS dalam PRU15. Bagaimana masalah itu mungkin berkurangan jika TS Muhyiddin dan ahli-ahli Bersatu kembali kepada UMNO?

Dalam rencana saya itu, berdasarkan Bersatu kekal sebagai sebuah parti dalam PN, saya mencadangkan supaya UMNO+PAS sebagai satu kumpulan, menyelesaikan isu pembahagian kerusi itu dengan Bersatu terlebih dahulu sebelum membahagikan yang lainnya, di antara mereka.

Jika TS Muhyiddin dan ahli-ahli Bersatu menyertai UMNO, maka perlulah diselesaikan terlebih dahulu pembahagian antara UMNO dan PAS sebab hanya dua kumpulan sahaja yang tinggal iaitu UNMO (termasuk bekas Bersatu) dan PAS. Selepas itu terserahlah kepada pemimpin-pemimpin UMNO dan bekas Bersatu itu menentukan siapa akan bertanding di mana.

Saya fikir, kembalinya TS Muhyiddin dan ahli-ahli Bersatu kepada UMNO bukan lagi satu pilihan, tetapi satu-satunya jalan bagi Bersatu mengelak daripada terkubur. Hari ini, modal Bersatu hanya ada satu: jawatan Perdana Menteri. Tanpa jawatan itu ia akan berkecai.

Saya fikir, seperti yang dicadangkan oleh DS Nazri, UMNO hendaklah menerimanya dengan tangan terbuka dan memberikan jawatan Presiden UMNO kepada beliau sesuai dengan kedudukannya sebagai Perdana Menteri. Jika beliau tidak dipecat, saya fikir selepas Najib, besar kemungkinan beliaulah yang akan menjadi Presiden UMNO dan, jika BN menang pilihan raya umum, beliaulah yang akan menjadi Perdana Menteri. Sekarang beliau membawa balik jawatan Perdana Menteri, maka eloklah jawatan Presiden UMNO diberi kepada beliau. Itu pun saya cadangkan hanya untuk satu penggal sahaja. Selepas itu, biarlah ada pertandingan bebas untuk jawatan itu.

Dengan cara itu, UMNO boleh disifatkan sebagai memberi pampasan kepada TS Muhyiddin akibat pemecatannya itu.

Saya fikir, TS Muhyiddin tidak patut overstay seperti yang dilakukan oleh Tun Dr. Mahathir. Belajarlah daripada kesilapan Tun Dr. Mahathir, dan janganlah mengulanginya.

DS Najib sepatutnya menerima cadangan ini. Beliau eloklah meneruskan apa yang dilakukannya sekarang. Tumpukan kepada kes-kes yang dihadapinya dan tolong memperkuatkan semula UMNO tanpa memegang jawatan eksekutif didalamnya. Beliau tidak boleh lari daripada tanggungjawab menjadi sebab utama kekalahan UMNO/BN dalam PRU14. Eloklah beliau menghabiskan umurnya membina semula UMNO setelah beliau mendapat faedah daripada UMNO semenjak muda.

DS Zahid juga eloklah mengikut teladan DS Najib. Pada masa ini, eloklah beliau menumpukan perhatian kepada kes-kes yang dihadapinya. Eloklah beliau kosongkan dahulu jawatan Presiden UMNO untuk membolehkan TS Muhyiddin menyandangnya. Jika TS Muhyiddin tidak dipecat, DS Zahid pun tidak boleh mimpi untuk menjadi Presiden UMNO. Masakan beliau mampu mencabar TS Muhyiddin untuk jawatan Timbalan Presiden UMNO jika DS Najib masih memegang jawatan Presiden dan untuk jawatan Presiden, jika DS Najib telah mengosongkan jawatan Presiden UMNO. Itu pun hanya untuk satu penggal. Selepas itu, jika beliau telah berjaya membersihkan dirinya daripada segala pertuduhan terhadapnya, beliau boleh bertanding semula untuk jawatan Presiden.

Saya percaya ada pemimpin-pemimpin UMNO dan Bersatu yang kurang senang dengan cadangan ini. Tetapi, alasan mereka adalah sama dan hanya satu: kepentingan diri. Mereka khuatir mereka akan kehilangan kedudukan mereka dalam parti dan kemungkinan dilantik ke jawatan-jawatan dalam kerajaan tempatan, malah kemungkinan menjadi calon DUN dan Parlimen. Itu bukanlah alasan yang sepatutnya menjadi penentu dalam membuat keputusan sebesar itu.

Parti-parti lain yang menjadi anggota PN juga mungkin merasa kurang senang dengan cadangan ini. Saya hanya dapat fikir satu sebab mengapa mereka berpendapat demikian: mereka takut UMNO menjadi terlalu kuat. Tetapi, kita telah lihat, UMNO kuat selama 60 tahun. Parti-parti kecil tidak takut mendekatinya untuk menjadi ahli BN. Mereka, termasuk parti-parti besar seperti MCA dan Gerakan, tidak lari kerana UMNO besar dan kuat. Malah, semua hendak bernaung di bawahnya. Mereka cuma lari apabila UMNO berkecai dan lemah.

Maka itu bukanlah hujah yang sah (valid). Yang lain saya tidak tahu. Mungkin mereka mengharapkan Presiden parti mereka juga akan menjadi Perdana Menteri. Mengenai hujah itu, kedua-dua PH dan PN telah memberi jawapan: Perdana Menteri kerajaan PH dan PN bukan datang daripada parti yang mempunyai kerusi terbanyak. Maka, hujah itu juga tidak sah (valid).

Bagi orang Melayu/Islam, dalam membuat keputusan mengenai isu ini, fokas hendaklah diberi kepada perpaduan Melayu/Islam. Kita tidak patut malu atau merasa bersalah memikirkan demikian. Setiap kaum di dunia berfikir demikian. Cuma, jika mereka sendiri melakukannya, mereka tidak menyebutnya, sebaliknya mereka akan menuduh kaum lain yang melakukan perkara yang sama, rasis. Jika itu rasis, maka semuanya rasis.

Saya menghujahkan bahawa perasaan perkauman adalah lumrah alam. Ia juga tidak salah selagi ia digunakan untuk mempertahankan hak kaum mereka sendiri dan tidak digunakan untuk menindas kaum lain atau merampas hak mereka.

Di Malaysia, hak setiap kaum telah dipersetujui dan dinyatakan dalam Perlembagaan. Maka setiap kaum yang mempertahankan hak mereka yang dinyatakan dalam Perlembagaan bukanlah rasis. Yang rasis adalah kaum yang melanggar apa yang ditetapkan oleh Perlembagaan dan mahukan hak kaum lain yang dijamain oleh Perlembagaan sebagai hak mereka.

Itu perlu difahami.

Kita telah melihat, penubuhan Bersatu dan Amanah telah memecahkan orang Melayu/Islam di Semenanjung Malaysia kepada lima buah parti. Kita telah melihat bagaimana ia merugikan orang Melayu, terutama sekali di bawah pemerintahan PH. Maka, dengan kembalinya TS Muhyiddin dan ahli-ahli Bersatu kepada UMNO diikuti dengan pembubaran Bersatu, kita dapat mengurangkan bilangan parti Melayu/Islam dan perpecahan orang Melayu/Islam.

Dalam tahun 2014, apabila saya mencadangkan kerjasama antara UMNO dan PAS untuk mengelakkan tumbangnya kerajaan BN di peringkat Persekutuan, seorang bekas Menteri Kanan BN (orang UMNO) berkata bahawa ia adalah terlalu idealistik. Selepas PRU 14 beliau meninggalkan UMNO dan menyertai Bersatu dan masih berada dalam Bersatu sekarang. Yang pentingnya, apa yang dikatakannya sebagai terlalu idealistik itu telah berlaku, malah lebih daripada apa yang saya cadangkan. Kali ini ianya lebih mudah kerana, tidak seperti PAS yang boleh berdiri di atas kaki sendiri, Bersatu tidak.

Maka, inilah jalan yang terbaik bagi Bersatu, UMNO, perpaduan Melayu/Islam dan negara. Ia juga adalah jalan yang terbaik bagi pemimpin-pemimpin yang terlibat.

 09 07 2020 (Dipinda pada 10 07 2020)

[email protected]




Tun Abdul Hamid  Mohamad


Mengenai politik Malaysia sekarang, kita sudah tidak tahu cakap siapa kita boleh percaya. Setiap hari, kita mendengar cerita ada ahli Parlimen dan ahli Dewan Undangan Negeri yang akan melompat keluar atau ke dalam kumpulan kerajaan; bahawa kerajaan PN akan tumbang dalam masa sehari dua lagi, tetapi, sehari dua itu telah menjadi seminggu dua, malah sebulan dua tetapi kerajaan itu masih tidak tumbang.

Pada masa yang sama pemimpin-pemimpin utama pembangkang masih bertegang leher, masing-masing mahu menjadi Perdana Menteri (PM). Yang berumur 95 tahun dan sudah menjadi PM sebanyak dua kali selama 22 tahun 22 bulan, mahu menjadi PM bagi kali ketiga untuk enam bulan lagi, tidak siapa tahu mengapa.

Seorang lagi, yang berumur 72 tahun, berkata dia telah menunggu selama tiga dekad dan ditipu sebanyak dua kali dan dia tidak mahu ditipu bagi kali ketiga, oleh orang yang sama.

Biar apa pun, selagi mereka bertegang leher, tidak tahulah selama berapa hari atau minggu (bulan mungkin terlalu lama, kerana kedua-duanya boleh tiba-tiba membuat pusingan-U), PM semasa, TS Muhyiddin, masih selamat.

Pada zahirnya TS Muhyiddin nampak tenang, kerajaannya nampak aman dan keadaan dalam negara pun tenteram. Tetapi, tidak boleh dinafikan bahawa kuman Covid-19 membantunya. Jika ia membantu pun, itu adalah kerana pasukan perubatan Malaysia telah memberi perkhidmatan yang profesional, cekap dan berdedikasi tanpa menghirau risiko kepada diri sendiri. Demikian juga pasukan tentera dan polis yang berhujan-panas, siang dan malam untuk memastikan perintah kawalan pergerakan dipatuhi.  Peranan penjawat-penjawat awam lain juga tidak dilupai

Rakyat Malaysia juga telah memberi kerjasama yang sangat baik dengan mematuhi undang-undang, peraturan dan SOP yang dikeluarkan oleh kerajaan.

Kerajaan juga patut dipuji. Selain daripada dapat mengatasi wabak itu, ia dapat mengekalkan ketenteraman dalam keadaan yang amat mencabar itu. Daripada tarikh perintah kawalan pergerakan dilaksanakan hingga ia ditarik balik, kita tidak mendengar rungutan bahawa ada orang yang kelaparan.

Pemimpin-pemimpin politik telah melakukan satu perkara yang betul dalam manangani wabak ini. Meraka mendengar dan ikut cakap para profesional. Dalam hal ini, satu perkara yang berlaku di awal wabak itu telah membantu. Saya merujuk kepada kenyataan lucu Menteri Kesihatan. Ia telah menyebabkan beliau dan menteri-menteri lain lebih berhati-hati dalam membuat kenyataan. Namun demikian, ada juga menteri yang mengambil alih tugas penjawat awam untuk mendapat publisiti. Tugas menteri-menteri adalah membuat keputusan-keputusan dasar. Yang melaksanakannya seharian adalah penjawat awam.

Tetapi, di sebalik ketenangan itu, tindakan-tindakan TS Muhyiddin menampakkan kegelisahan beliau. Beliau cuba “membeli” ahli-ahli Parlimen supaya menyokongnya jika ada undi tidak percaya di Dewan Rakyat. Beliau melakukannya dengan melantik mereka ke jawatan-jawatan dalam syarikat-syarikat GLC dan institusi-institusi kerajaan dan sebagai Duta (jawatan Menteri dan Timbalan Menteri sudah penuh diisi), walau pun mereka tidak mempunyai apa-apa pengalaman, jauh sekali kepakaran dalam bidang-bidang berkenaan. Beliau juga amat pemurah kepada MCA dengan harapan MCA akan membawa undi orang Cina mengundi calon-calon PN, satu harapan yang meleset.

Tujuannya adalah untuk memberi pendapatan lebih kepada mereka supaya mereka akan menyokongnya. Itu adalah satu kesilapan yang beliau lakukan. Kita baru sahaja melihat penyalahgunaan kuasa yang dilakukan oleh lantikan-lantikan politik dalam GLC oleh kerajaan BN. Beliau mengulangi kesilapan BN. Kesilapan-kesilapan itu akan memakan diri akhirnya.

Kita baca pula kisah pertemuan TS Muhyiddin dengan DS Anwar dan kisah beliau menulis surat untuk mendapat tarikh menemui Tun Dr. Mahathir. Untuk apa? Adakah beliau atau DS Anwar atau kedua-duanya berfikir mengenai PKR dan Bersatu akan menubuh satu pakatan Baru tanpa BN dan PAS untuk membentuk kerajaan? Adakah Tun Dr. Mahathir akan diajak bersama?

Jika Bersatu dan PKR  sahaja yang akan bekerjasama, mereka tidak mempunyai majoriti. Lagi pula, siapa akan menjadi PM? Mereka akan berebut pula. Jika Tun Dr Mahathir menyertai pakatan itu, masalah yang sama menjadi lebih buruk melainkan jika mereka mencipta sejarah dunia dengan mengadakan tiga PM!

Bagaimana jika DAP dibawa bersama? Ini bererti mereka kembali semula kepada PH yang asal. Jika itu berlaku, UMNO dan PAS akan menjadi pembangkang semula.

Pada 24 06 2020, keluar Berita mengenai Petronas (saya percaya, dipaksa) menarik balik rayuannya terhadap penghakiman Mahkamah Tinggi Sabah dan Sarawak yang bersidang di Kuching mengenai cukai jualan yang dikenakan oleh Sarawak ke atas produk petroleum. Adalah amat mendukacitakan  apabila isu undang-undang diselesaikan di luar  Mahkamah atas pertimbangan politik: untuk mendapat sokongan ahli-ahli Parlimen Sarawak kepada TS Muhyiddin dan kerajaan PN jika berlaku undi tidak percaya  yang dikatakan akan dibawa oleh PH apabila Parlimen bersidang dalam bulan Julai ini.

Penyelesaian di luar mahkamah itu mempunyai implikasi undang-undang dan kewangan yang sangat besar kepada kerajaan Persekutuan yang berpanjangan. Mengapa tidak membiarkan Mahkamah Persekutuan memutuskannya?

Mungkin boleh dihujahkan bahawa harga yang dibayar itu tidaklah terlalu mahal untuk mengelak sebuah kerajaan yang akan mempertahankan kepentingan orang Melayu/ Islam. Soalannya, adakah alasan itu terlintas di fikiran TS Muhyiddin semasa melakukan semua itu atau semua itu dilakukan semata-mata untuk menyelamatkan kedudukannya dan adakah beliau akan mempertahankan kepentingan orang Melayu/Islam jika terus menjadi PM?

Selasai saya menulis rencana ini pada petang 27 06 2020, tersiar pula berita Tun Dr. Mahathir mengisytiharkan bahawa PH+ telah bersetuju menamakan DS Shafie Apdal sebagai calon PM manakala DS Anwar sebagai TPM 1 dan DS Mukhriz sebagai TPM2. DS Anwar juga dikatakan telah bersetuju.

Jika DAP dan Amanah bersetuju terserahlah kepada mereka, saya tidak mahu komen. Tetapi, jika DS Anwar bersetuju, saya amat hairan. Tidakkah itu juga bererti beliau ditipu bagi kali ketiga oleh orang yang sama? Bezanya ialah Tun Dr. Mahathir tidak menjadi PM, tetapi yang pentingnya DS Anwar terlepas lagi.

DS Shafie juga lebih muda daripada DS Anwar dan tidak pula disebut berapa lama DS Shafie akan menjadi PM. Bagaimana jika beliau tidak melepas jawatan itu?

Kepada DS Anwar saya katakan, setelah sekian lama mahukan jawatan PM, jika tidak dapat juga, tak usahlah terima jawatan TPM apatah lagi dengan DS Shafie sebagai PM. Bersara sahajalah dari politik.

Perkembangan ini juga menunjukkan betapa desperatenya Tun Dr. Mahathir untuk merampas balik jawatan PM daripada TS Muhyiddin.

Jika begitulah caranya pamimpin-pemimpin politik memilih calon PM, saya kasihan kepada rakyat Malaysia.

Jika diperhatikan dari awal penubuhan kerajaan PN lagi, adalah jelas bahawa TS Muhyiddin lebih memikirkan keselamatan kedudukannya sebagai PM daripada menubuh sebuah kerajaan yang kuat. Untuk itu, beliau menggugurkan pemimpin-pemimpin UMNO, terutama sekali, dan juga Pas yang mungkin menggerhanakan kedudukannya. Beliau mempunyai alasan untuk menggugurkan DS Zahid kerana beliau sedang menghadapi pertuduhan jenayah. Tetapi, bagaimana dengan DSU Mohamad Hasan, DS Mahdzir Khalid, Dato’ Mohamed Khaled Nordin dan DS Haji Abdul Hadi Awang? Saya katakan, atas alasan yang sama jugalah beliau tidak melantik Timbalan PM (TPM).

Bahawa di saat yang genting seperti ini, beliau masih mengamalkan sikap demikian sangatlah mendukacitakan. Beliau sepatutnya mengumpul semua pemimpin-pemimpin Melayu untuk bersama-sama mencari jalan memperkuatkan politik orang Melayu di tanahairnya apabila mendapat peluang yang tidak mungkin diperolehi bagi kali kedua itu, di samping memperbaiki ekonomi negara yang dikatakan amat teruk itu, jika benar. Beliau sepatutnya melakukan sesuatu yang betul, walau pun beliau menjadi PM selama sehari daripada melakukan kesilapan yang akan memberi kesan buruk yang berpanjangan kepada kerajaan Persekutuan dan negara, semata-mata kerana mahu kekal lama sebagai PM. Tetapi, ahli politik tidak berfikir demikian. Mereka cuma mengira berapa lama mereka boleh menjadi PM, yang lainnya tidak penting.

Tindakan-tindakan beliau itu menunjukkan bahawa TS Muhyiddin sanggup melakukan apa sahaja untuk mempertahankan kedudukannya dan kedudukan kerajaan PN. Demikian juga pemimpin-pemimpin PH. Mereka juga sanggup melakukan apa sahaja untuk merampas balik kuasa daripada TS Muhyiddin. Mungkin itu politik. Yang utama adalah kepentingan diri. Yang lainnya hanyalah alasan.

Tindakan-tindakan itu juga menunjukkan bahawa TS Muhyiddin berada dalam keadaan gelisah. Beliau tahu Bersatu, dengan sendirinya, tidak boleh mempertahankan kerusi-kerusi yang dimenanginya dalam PRU14 kerana faktor-faktor yang memberinya kemenangan dalam PRU14 sudah tidak ada lagi. (Rujuk Pembahagian Kawasan Pilihan Raya Antara Parti-Parti Komponen PN Dalam PRU15 (22 06 2020 – dalam laman web saya).

Demikian juga halnya dengan kumpulan Tun Dr. Mahathir, PKR, Amanah dan kumpulan DS Azmin. Bertanding sendiri mereka akan terkubur. Mereka perlukan sokongan UMNO+PAS atau DAP. Maka pilihan mereka ialah untuk bekerjasama dengan UMNO+PAS atau DAP.

Tidak kesemua parti-parti itu boleh duduk bersama. PKR tentu tidak boleh menerima kumpulan DS Azmin, kumpulan Tun Dr. Mahathir tentu tidak boleh menerima Bersatu yang dipimpin oleh TS Muhyiddin. Perebutan jawatan PM adalah satu perkara lagi. Yang menjadi tawkeh besar yang kepadanya parti/kumpulan Melayu itu meminta pertolongan adalah DAP.  Tidak malukan Melayu?

Maka UMNO dan PAS perlu kekal sepakat. Jika Bersatu dan kumpulan DS Azmin kekal dalam PN, mungkin syor saya dalam rencana saya bertarikh 22 06 2020 itu boleh menjadi panduan. Jika tuntutan mereka tidak berpatutan, peringatkan mereka apa yang mungkin berlaku jika mereka bertanding bersendirian.

Jika Bersatu dan kumpulan DS Azmin memilih untuk tidak bersama UMNO+PAS, pembahagian kawasan antara UMNO dan PAS menjadi lebih mudah.

Dalam keadaan tidak menentu itu, terdapat pemimpin-pemimpin UMNO yang tidak terpilih sebagai ahli-ahli kabinet TS Muhyiddin yang menyeru supaya TS Muhyiddin meminta DYMM SPB Yang di-Pertuan Agong (YDPA) membubarkan Parlimen dan mengadakan pilihan raya umum. Biarlah rakyat menentukannya.

Dalam hal ini pun kita dapat perhatikan bagaimana ahli-ahli politik berfikir:

  1. Pemimpin-pemimpin UMNO yang tidak terpilih sebagai ahli-ahli kabinet TS Muhyiddin mahukan PRU diadakan kerana mereka percaya bahawa UMNO berkemungkinan memenangi lebih banyak kerusi, akan menjadi parti dominan dalam kerajaan PN, jawatan PM mungkin beralih kepada UMNO dan mereka akan dapat duduk dalam kabinet PN baru itu. Tidak dinafikan semua itu, jika berlaku, adalah menguntungkan UMNO.

  1. Pemimpin-pemimpin UMNO yang terpilih menjadi anggota kabinet TS Muhyiddin selesa dengan kedudukan mereka dan mendiamkan diri.

  1. PAS yang dapat duduk dalam kerajaan Persekutuan dan baru hendak merasa nikmatnya lebih suka hayat kerajaan PN dilanjutkan hingga ke akhir penggal. Apatah lagi Presidennya telah dilantik menjadi Duta.

  1. Pemimpin-pemimpin Bersatu semestinyalah mahu melanjutkan kerajaan yang ada sekarang hingga ke akhir penggal PRU14 kerana kedudukan itu menguntungkan mereka. Mereka juga tahu, jika Bersatu memilih berada bersama UMNO dan PAS dalam PRU15 dan PN menang pun, Bersatu tidak akan boleh memenangi bilangan kerusi terbanyak, walaupun kumpulan DS Azmin dikira bersama. TS Muhyiddin tidak akan berada di kedudukan di mana beliau boleh menuntut jawatan PM.

  1. PH+ juga takut menghadapi pilihan raya. Ia tahu sokongan orang Melayu yang memberinya kemenangan dalam PRU14 sudah tidak ada lagi. Sebab itulah hingga sanggup mereka mengemukakan nama DS Shafie Apdal sebagai calon PM dengan harapan beliau akan dapat mengumpul cukup ahli Parlimen untuk menjatuhkan TS Muhyiddin.

  1. Jika diadakan PRU, + akan menjadi -. Maka Tun Dr. Mahathir tidak pernah menyebut mengenai pilihan raya. Beliau bermati-matian berusaha untuk merampas balik kerajaan daripada PN kepada PH+. Jika mengikut PH+ kerajaan PN kerajaan pintu belakang, tidakkah itu juga kerajaan pintu belakang? Kedua-duanya bukan melalui pilihan raya.

Dalam keadaan negara sekarang, semua ahli-ahli politik sepatutnya melupai politik seketika dan bersama-sama berusaha untuk mengatasi masalah wabak Covid-19 dan memperbaiki ekonomi negara, bukan berpolitik semata-mata untuk merampas dan mengekalkan kuasa, tidak kira apa akibatnya kepada negara. Malangnya mereka tidak dapat berfikir demikian.

Sama ada kerajaan PN tumbang atau tidak; menang atau kalah dalam undi tidak percaya; Parlimen dibubar dan pilihan raya diadakan atau tidak; Bersatu menyertai UMNO+PAS atau tidak, UMNO dan PAS perlu terus sepakat. Keduanya adalah kumpulan terbesar dalam politik Malaysia yang parti-parti lain tidak boleh abaikan jika mereka hendak menubuh kerajaan. Bagi orang Melayu/Islam, ia sahajalah harapan untuk membela hak mereka.

Akhir kata, semua pemimpin-peminpin PN perlulah mengambil ingatan bahawa tanggungjawab mereka yang paling utama ialah mempertahankan kerajaan yang diterajui oleh orang Melayu/Islam di peringkat Persekutuan dan tolak ansur sesama mereka adalah lebih baik daripada tolak ansur dengan DAP dan MCA.

28 06 2020

[email protected]




Tun Abdul Hamid Hohamad


(Saya bukan ahli politik. Saya tidak ada apa-apa kepentingan peribadi. Saya juga tidak tahu mengenai kehendak akar umbi parti dan persefahaman antara sesama parti komponen PN yang menjadi faktor pertimbangan dalam urusan pembahagian kawasan untuk bertanding dalam PRU15. Maka, jika pandangan saya ini dikatakan akademik, saya terima. Jika dikatakan idealistik pun saya terima. Tetapi saya fikir ia ada juga baiknya. Pendapat ini dibuat semata-mata berdasarkan alasan-alasan yang disebut terang-terang dan tidak dipengaruhi oleh sesuatu sebab yang dirahsiakan, jika ada. Maka ia lebih bebas (independent) dan lebih telus.

Perbincangan dalam rencana hanya tertumpu kepada kedudukan di Semenanjung Malaysia sahaja.)


PN adalah satu kumpulan parti-parti politik yang diwujudkan secara ad hoc dalam usaha menjatuhkan kerajaan PH. Ia terdiri daripada UMNO/BN, PAS dan Bersatu. PN perlu bersatu dalam menentang PH dalam PRU15 yang akan datang. Maka, isu pembahagian  kawasan bertanding oleh parti-parti komponen PN perlulah diselesaikan lebih awal.

Bahawa ia adalah satu perkara yang sangat rumit untuk diselesaikan tidak dapat dinafikan, Tetapi, ia perlu diselesaikan dan dipersetujui oleh parti-parti komponen PN. Jika tidak, dan jika mereka akan bertanding sesama sendiri dalam menentang PH, PH yang mempunyai undi pejal orang-orang Cina mungkin akan mengalahkan PN. Maka, pemimpin-pemimpin parti-parti komponen PN perlu ingat bahawa keutamaan mereka adalah mengelak bertanding sesama sendiri dalam menentang PH.

Sebelum membincang mengenai pembahagian kawasan bertanding itu, kita perlu ambil ingatan mengenai kedudukan parti-parti komponen PN itu.

Antara UMNO, PAS dan Bersatu, UMNO adalah parti terbesar, paling tua dan, saya percaya, mempunyai sokongan akar umbi orang Melayu yang paling meluas. Dalam PRU 14, di mana pengundi Cina bersatu menyokong PH, UMNO menang dengan undi Melayu dan mungkin sedikit undi orang India. Saya fikir, PRU14 adalah satu detik di mana peratusan sokongan orang Melayu terhadap UMNO adalah paling rendah. Ia disebabkan oleh kempen benci DS Najib yang dicanangkan oleh Tun Dr. Mahathir yang, pada masa itu, berjaya menarik sebahagian pengundi Melayu mengundi PH.

Sekarang, keadaan itu sudah berubah. Tun Dr. Mahathir semakin hilang kredibiliti dan popularitinya. Tsunami Melayu kepada PH itu telah berpatah balik kepada UMNO dan PN. Tun Dr. Mahathir telah dipecat oleh parti yang ditubuhnya sendiri dan Bersatu telah keluar daripada PH dan kini bersama-sama PN. Maka, saya percaya undi Melayu kapada UMNO dalam PRU15 akan melonjak. Oleh itu, memberikan bilangan kawasan bertanding kepada UMNO berdasarkan undi yang diperolehinya dalam PRU14, berbanding dengan PAS dan Bersatu, adalah tidak adil kepada UMNO.

PAS adalah parti Melayu kedua terbesar, kedua paling tua dan kedua mempunyai sokongan akar umbi orang Melayu yang meluas. Dalam PRU14, ia menang semata-mata dengan undi orang Melayu. Demikian juga, dalam PRU15, ia semata-mata mengharapkan undi orang Melayu.

Dalam PRU14, terutama sekali di Kedah, PAS mendapat faedah daripada kempen benci DS Najib. Sebahagian orang Melayu yang biasanya mengundi UMNO/BN yang terpengaruh dengan kempen itu tetapi tidak selesa mengundi PH, mengundi PAS. Pertandingan tiga penjuru menguntungkan PAS. Penyokong tegarnya tidak berubah kerana faktor agama: mengundi PAS adalah menyokong perjuangan Islam. Pengundi PAS tidak lari kepada PH. Yang lari adalah pengundi UMNO/BN. Penyokong UMNO yang berpindah mengundi PH juga, secara tidak langsung (indirectly), memberi kemenangan kepada PAS selain daripada mereka yang terus berpindah mengundi PAS.

Tetapi, keadaan itu juga akan berubah dalam PRU15.  Saya percaya kedua-dua kategori pengundi itu akan balik kepada UMNO dalam PRU15. Maka, memberi kawasan untuk bertanding kepada PAS berdasarkan undi yang diperolehinya dalam PRU 14 di Kedah dan di Pantai Barat Semenanjung, malah, walaupun pada tahap yang berkurangan, di Terengganu juga, adalah tidak adil kepada UMNO. UMNO patut diberi lebih.

Kita sampai kepada Bersatu. Bersatu ditubuh oleh Tun Dr. Mahathir untuk memberi landasan kepadanya untuk mendapat kerjasama PKR, DAP dan Amanah untuk menjatuhkan DS Najib. Beliau mahu menjatuhkan DS Najib tidak kira apa akibatnya.

Setelah PH menang PRU14, maka lebih jelaslah tujuan beliau. Beliau mahu menghapuskan UMNO, menyerapkan ahli-ahli Dewan Rakyat dan ADUN UMNO yang dikehendakinya kepada Bersatu untuk menguatkan kedudukannya dalam PH dan mengambil alih ahli-ahli dan aset UMNO seperti yang pernah dilakukannya apabila UMNO diharamkan dalam tahun 1988 dan beliau menubuh UMNO Baru. Beliau telah berjaya melakukannya sekali, mengapa tidak sekali lagi? Tetapi, kali ini Allah SWT tidak mengizinnya.

Tetapi, UMNO kembali kuat walaupun asetnya dibekukan. Bersatu keluar daripada PH dan menyertai PN dan Tun Dr Mhathir disingkir daripada Bersatu. Maka tidak berpartilah beliau sekarang.

Oleh sebab Bersatu sekarang berada dalam PN dan ia juga mengharapkan undi Melayu, maka kawasan majoriti Melayu yang sepatutnya dibahagikan di antara UMNO dan PAS, jika Bersatu masih berada dalam PH, akan terpaksa dibahagikan di antara Bersatu, UMNO dan PAS. Ini menyulitkan pembahagian.

Walaupun Presiden Bersatu adalah Perdana Menteri, Bersatu mestilah akur bahawa, di antara tiga parti komponen PN itu, Bersatu adalah parti yang paling muda, paling kecil dan paling lemah organisasi di akar umbinya. Ia telah kehilangan orang yang menubuhnya yang menjadikan tarikan kepada bekas-bekas pemimpin UMNO yang sudah tidak mendapat tempat dan orang-orang yang nampak peluang untuk mencuba nasib dalam politik. Mereka ini adalah oportunis, kebanyakannya tanpa bahan (substance). Ini dapat dilihat daripada prestasi mereka yang dilantik menjadi Menteri dan Timbalan Menteri dalam kerajaan PH.

Dalam PRU14, Bersatu menang kerana sokongan padu pengundi Cina dan sokongan pengundi-pengundi Melayu yang menjadi pengikut setia Tun Dr. Mahathir dan yang terpengaruh dengan kempen membencikan DS Najib. Dalam PRU15, ketiga-tiga faktor itu sudah tidak ada lagi. Ertinya, jika Bersatu bertanding sendiri dalam PRU15 di kawasan-kawasan yang dimenanginya dalam PRU14 dan UMNO dan PAS mengelak bertanding sesama sendiri, saya yakin Bersatu tidak boleh menang lebih daripada bilangan jari sebelah tangan, mungkin tidak langsung.

Mengenai MCA, sekian lama, dan paling akhir di Tajung Piai, MCA cuma boleh menang dalam kawasan majoriti Melayu. Namun demikian, ia tidak tahu berterima kasih, terutama sekali setelah menang. Malah, untuk menunjukkan ia “lebih Cina” daripada DAP untuk cuba menarik sokongan orang Cina, pemimpin-pemimpinya mengeluarkan kenyataan-kenyatan tanpa menghirau sensitiviti orang Melayu. Malah, mereka cuba menunjuk kepada orang Cina bahawa mereka boleh memperolehi melalui PN apa yang DAP tidak berjaya memperolehinya melalui PH. Ini orang Melayu perlu sedar.

Maka, dalam PRU15, sepatutnya MCA hanya bertanding dalam kawasan-kawasan  majoriti orang Cina. UMNO, PAS dan Bersatu akan berkempen kepada orang Melayu di kawasan-kawasan itu supaya mengundi calon MCA. MCA juga sepatutnya berbuat begitu. Ia juga sepatutnya mendapatkan pengundi-pengundi Cina di kawasan-kawasan majoriti Melayu mengundi calon UMNO, PAS atau Bersatu yang mewakili PN.

Tetapi, apa yang telah berlaku berdekad-dekad ialah calon-calon MCA diberi bertanding di kawasan majoriti Melayu kerana mereka tidak boleh menang di kawasan majoriti Cina. Pengundi-pengundi Melayu memberi mereka menang. (Jangan harap calon UMNO boleh menang dalam kawasan majoriti Cina. Siapa lebih rasis?) Sekurang-kurangnya,  sebelum milinium kedua, dikawasan majoriti Melayu di mana tidak ada calon parti orang Cina bertanding, orang-orang Cina mengundi calon UMNO/BN. Sekurang-kurangnya,  mereka ada memberi balasan kepada pengorbanan UMNO dan baik hati orang Melayu.

Tetapi, terutama sekali selepas PRU14, apabila MCA jelas tidak boleh mendapatkan pengundi Cina untuk mengundi calon UMNO, mengapa UMNO patut memberi kawasan majoriti Melayu kepada MCA? Tidakkah pemimpin-pemimpin UMNO boleh nampak hujah bagi UMNO berbuat demikian, sudah tidak ada?

Satu perkara lagi yang orang Melayu perlu beri perhatian ialah MCA tidak tahu berterima kasih. Ihsan dan murah hati (saya memanggilnya naif) orang Melayu dilihat sebagai kelemahan. Mereka menuntut lebih lagi.

Kita kembali semula kepada Tanjung Piai. Dalam PRU14, kawasan majoriti Melayu itu diberi kepada MCA dan MCA kalah. Oleh sebab BN kalah dalam PRU14, maka UMNO dikutuk dan dicerca sehabis-habisnya. UMNO sahajalah yang bertanggungjawab, MCA tidak. Jika demikian mengapa hanya seorang sahaja calon MCA yang menang dalam PRU14, itu pun di kawasan majoriti Melayu, berbanding  dengan 47 kerusi yang dimenangi UMNO (di Semenanjung Malaysia). Pemimpin-pemimpin MCA mengugut MCA akan keluar daripada BN, malah Presidennya telah pun memperolehi resolusi bagi MCA keluar daripada BN.

Tetapi, apabila, tanpa bantuannya, satu demi satu Pilihan Raya Kecil (PRK) dimenangi BN, maka pemimpin-pemimpin MCA pun mula datang meleset, kononnya untuk membantu kempen pilihan raya BN.

Apabila kerusi Parlimen Tanjung Piai menjadi kosong, lantas mereka menuntutnya atas alasan ia adalah kawasan tradisional MCA. Malays never learn, kawasan  itu diberi lagi kepada MCA. Apa yang dilakukan oleh MCA selepas itu hingga sekarang? Merekalah yang menjadi juara menuntut pengiktirafan sijil      UEC, melebihi DAP. Sekali lagi, Malays never learn, kerajaan PN memberi pula RM58 juta kepada Kolej Universiti Tunku Abdul Rahman (TAR UC), pada hal kerajaan PH pun enggan memberinya!

Sebaik sahaja menerima pemberian itu, MCA sudah mula mambuat tuntutan-tuntutan “kawasan-kawasan tradisinya” untuk ditandinginya dalam PRU15. Itulah MCA. Masihkah pemimpin-pemimpin UMNO/Melayu tidak menyedarinya?

Akhir sekali MIC.  MIC tidak boleh berlagak angkuh. Tidak ada satu kawasan pun yang ia boleh menang dengan sendirinya. Semenjak sebelum Merdeka, ia mengharapkan ihsan UMNO. Tetapi, satu dua kawasan kena juga diberi kepada MIC dan ia semestinya kawasan majoriti Melayu kerana mereka tidak akan menang dalam kawasan majoriti Cina. Itu tidak rasis? Maka, MIC perlu sedar bahawa ia hanya mengharap ihsan UMNO. Maka, ia perlulah berusaha mendapatkan pengundi India mengundi calon UMNO. Itulah cara membalas budi.

Bagaimanakah pembahagian hendak dibuat? Sebenarnya, dalam PN ada tiga kumpulan berkaitan dengan pembahagian kawasan bertandingk:

  1. UMNO/BN, PAS dan Bersatu;
  2. UMNO/BN dan PAS;
  3. UMNO, MCA dan MIC.

Saya fikir pendekatannya perlulah dibuat seperti berikut:

  1. Tentukan kawasan yang hendak diberi kepada Bersatu, yang lainnya akan diberi kepada UMNO/BN dan PAS sebagai satu kumpulan;
  2. UMNO/BN dan PAS membahagikan di antara mereka kawasan-kawasan yang diberi kepada mereka sebagai satu kumpulan;
  3. UMNO, MCA dan MIC membahagikan di antara mereka kawasan-kawasan yang diberikan kepada UMNO/BN mengikut persetujuan dalam II.

Mengenai I (kawasan yang hendak diberi kepada Bersatu), dalam menentukan kawasan mana dan bilangan yang hendak diberikan kepada Bersatu, faktor-faktor yang saya sebut di atas perlu diambil kira. Ertinya, Bersatu tidak boleh menuntut semua kawasan yang dimenanginya dalam PRU14. Faktor-faktor yang memberi kemenangannya dalam PRU14 itu sudah tidak ada sekarang. Maka, perlulah dilihat majoritinya; jumlah pengundi bukan Melayu, terutama sekali Cina dalam kawasan itu; anggaran jumlah tsunami patah balik kepada UMNO; anggaran jumlah pengundi Melayu yang di bawa oleh DS Azmin Ali kepada PN, yang terakhir disebut adalah plus factor bagi Bersatu, manakala yang lainnya adalah minus factor baginya.

Pendekatan ini terpakai juga kepada kumpulan DS Azmin Ali.

Mengguna pendekatan ini, besar kemungkinan Bersatu dan kumpulan DS Azmin akan mendapat bilangan yang kurang daripada yang dimenangi mereka dalam PRU14. Mereka perlu menerima hakikat ini kerana jika Bersatu dan kumpulan DS Azmin bertanding sendiri menentang UMNO+PAS dan PH, saya percaya, mereka akan terkubur. Sekurang-kurangnya, dengan menerima kawasan-kawasan majoriti Melayu yang dipersetujui oleh UMNO dan PAS dan dengan sokongan pengundi-pengundi UMNO dan PAS, mereka boleh dikatakan terjamin untuk memenangi kawasan-kawasan itu.

Tetapi, jika UMNO+PAS bermurah hati untuk memberi kepada Bersatu dan kumpulan DS Azmin mana-mana kawasan yang tidak sepatutnya diberi kepada mereka, itu terserahlah kepada UMNO dan PAS. Memberi kawasan majoriti Melayu kepada Bersatu dan kumpulan DS Azmin adalah lebih baik daripada memberinya kepada MCA.

Mengenai II (antara UMNO dan PAS), faktor-faktor yang saya sebut di atas perlu diambil kira, terutama sekali di mana kemenangan PAS adalah dengan majoriti yang sedikit. Ertinya, bukan semua kawasan yang dimenangi PAS dalam PRU14 patut diberi kepada PAS. Tetapi, jika UMNO hendak bertolak ansur dengan PAS, terserahlah kepadanya.

Bagi kawasan-kawasan yang dimenangi Bersatu dengan jumlah undi yang sedikit daripada jumlah undi yang diperolehi bersama oleh UMNO dan PAS (UMNO+PAS), melainkan jika ia dipersetujui untuk diberi kepada Bersatu, faktor-faktor yang saya sebut di atas perlulah diambil kira. Ertinya, kawasan-kawasan di mana UMNO memperolehi lebih banyak undi daripada PAS patut diberi kepada UMNO. Kawasan-kawasan di mana PAS memperolehi undi lebih daripada UMNO, tetapi tidak banyak bezanya, juga patut diberi kepada UMNO.

Demikian juga bagi kawasan-kawasan yang dimenangi oleh kumpulan Tun Dr. Mahathir, kumpulan DS Azmin, PKR  dan DAP, melainkan jika UMNO hendak bertolak ansur dengan PAS, terserahlah kepadanya.

Walau bagaimana pun, PAS perlu mengurangkan kawasan yang ditandinginya. Dalam PRU14, PAS bertanding dalam terlalu banyak kawasan yang ia tidak berkemungkinan  menang yang mengakibatkan kemenangan tipis kepada PH. PAS juga bertanggungjawab, secara tidak langsung (indirectly), memberi kemenangan kapada PH dalam PRU14.  Kawasan-kawasan itu patut diberi kepada UMNO.

Mengenai III (antara UMNO, MCA dan MIC), apa yang saya katakan di atas hendaklah diambil kira. MCA jangan lagi menuntut kawasan majoriti Melayu sebagai haknya. Ihsan jangan ditukar menjadi hak. MCA parti Cina, memperjuangkan hak orang Cina hingga terang-terang melanggar dasar kebangsaan, maka tempatnya ialah di kawasan majoriti Cina. Pengundi-pengundi Cinalah yang sepatutnya memberi mereka menang.

Gerakan sudah keluar daripada BN. Kawasan-kawasan yang ditandingi Gerakan dalam PRU14 yang bukan kawasan majoriti Melayu, kesemuanya boleh ditandingi oleh MCA. MCA sudah mempunyai kawasan yang cukup banyak untuk ditandinginya. Tugasnya ialah memenanginya. Jangan salahkan UMNO jika kalah.

MIC hendaklah menerima apa diberi oleh UMNO dan berterima kasih.

22 06 2020

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Saya menulis rencana “Perikatan Nasional Perlu Jauhi dan Jauhkan Tun Dr. Mahathir” dalam bulan Mac 2020. Dalam tempoh tiga bulan selepas itu, satu perkara yang saya tidak bincang kerana saya tidak terfikir ia akan berlaku, telah berlaku.  Perkara itu ialah penyingkiran Tun Dr. Mahathir dan empat orang penyokong kuatnya, termasuk anaknya DS Mukhriz, daripada keahlian Bersatu.

(Satu perkara lagi yang telah berlaku ialah, kerajaan PH di negeri Kedah pimpinan DS Mukhriz telah tumbang.)

Akibatnya, Tun Dr. Mahathir sudah tidak ada parti. Maka pergilah beliau kepada PH untuk diterima semula. Maka berlakulah apa yang disebut sebagai PH+, sebenarnya PH+5 individu yang terdiri daripada Tun Dr. Mahathir dan emat orang penyokongnya itu.

Maka bermesyuaratlah PH+5 sehari demi sehari untuk mendapat persetujuan siapa akan menjadi Perdana Menteri (PM), Tun Dr. Mahathir atau DS Anwar. Kononnya, pada mulanya DS Anwar tidak hadir. Mengikut cerita yang tersiar, Tun Dr. Mahathir mahu menjadi PM sekali lagi sehingga hujung tahun 2020. Selepas itu beliau akan menyerahkan jawatan itu kepada DS Anwar. Mengikut cerita, DS Anwar tidak bersetuju kerana beliau tidak mahu ditipu bagi kali ketiga.

Tidak sabar untuk mengambil alih kerajaan, Tun Dr. Mahathir pun memukul gendang perang bahawa kerajaan PN akan tumbang pada bila-bila masa. Tetapi, tanpa persetujuan DS Anwar untuk Tun Dr. Mahathir menjadi PM, dan tanpa sokongan ahli-ahli Dewan Rakyat PKR, tidak mungkin PH+ akan dapat mengumpul majoriti bilangan ahli Dewan Rakyat untuk menumbangkan kerajaan PN.

Pada masa yang sama, menurut cerita, DAP, Amanah dan Warisan mahukan Tun Dr. Mahathir menjadi PM sedangkan PKR mahukan DS Anwar menjadi PM. Maka bergaduhlah sesama mereka dan, selama itu, kekallah kerajaan PN.

Dua perkara patut disebut di sini. Pertama, mengapa Tun Dr. Mahathir mahu sangat menjadi menjadi PM bagi kali ketiga, walaupun selama enam bulan? Adakah beliau ingin menjadi juara dunia seperti Muhammad Ali yang menjadi juara dunia (tinju) sebanyak tiga kali? Adakah beliau mahu mencatat rekod sebagai orang pertama dan satu-satunya yang menjadi PM sebanyak tiga kali? (Kalau setakat dua kali, Sir Winston Churchil telah mendahuluinya kira-kira tujuh dekad lebih awal, tidak kira apa yang dilakukan oleh Napoleon Bonaparte di awal abad ke sembilan belas). Jika demikian, beliau tidak perlu menjadi PM bagi kali ketiga selama enam bulan. Enam hari pun cukup. Lagi pula, apa yang hendak dibuatnya dalam tempoh enam bulan? Dalam tempoh 22 bulan pun beliau tidak sempat berbuat apa-apa untuk negara.

Satu kemungkinan ialah beliau hendak membalas dendam terhadap TS Muhyiddin kerana “merampas” jawatan PM daripada beliau.  Tetapi, TS Muhyiddin bukan merampas jawatan itu daripada beliau. Beliau sendiri yang meletak jawatan. Jawatan itu telah beliau sendiri kosongkan. Jika beliau mahu terus menjadi PM, mengapa meletak jawatan? Sekutunya dalam PH  telah pun bersetuju beliau menjadi PM  hingga PRU15. Apa lagi?

Mungkin apa yang saya katakan dalam bahagian pertama rencara ini yang berdasarkan perancangan penyokong-penyokong tegarnya dalam Bersatu, pada masa itu, itu betul. (Sekarang mereka pun telah tidak mengikutnya lagi kerana beliau telah menikam mereka dari belakang). Mengikut  perancangan mereka, Tun Dr. Mahathir akan meletak jawatan sebagai memenuhi janjinya kepada DS Anwar. Selepas meletakkan jawatan, beliau akan dilantik semula dan mengangkat sumpah semula sebagai PM atas alasan majoriti ahli-ahli Dewan Rakyat masih menyokong beliau.

Sebab itulah apabila DYMM SPB YDPA memujuknya supaya tidak meletak jawatan, beliau tidak bersetuju. Sebab, jika beliau bersetuju, ertinya beliau tidak meletak jawatan, sebaliknya terus menjadi PM dan memungkiri janjinya kepada DS Anwar.

Tetapi, beliau tidak menyangka TS Muhyiddin akan menawarkan dirinya sebagai calon PM dan dilantik oleh YDPA sebagai PM. Beliau tidak boleh menyalahkan TS Muhyiddin kerana berbuat demikian.

Kedua, DS Anwar dikatakan menolak cadangan Tun Dr. Mahathir yang terbaharu itu kerana takut ditipu bagi kali ketiga. Yang sebenarnya adalah lebih dari itu. Jawatan itu bukan kepunyaan Tun Dr. Mahathir yang boleh diberinya kepada sesiapa yang beliau suka. Beliau hanya boleh mengosongkan jawatan itu dengan meletak jawatan. Terserahlah kepada YDPA untuk melantik sesiapa yang difikirnya mendapat sokongan majoriti ahli-ahli Dewan Rakyat, boleh jadi orang lain, atau membubarkan Dewan Rakyat dan mengadakan pilihanraya semula. Semua kemungkinan itu boleh berlaku dalam keadaan politik Malaysia hari ini, di mana tiada satu parti atau kumpulan tetap mempunyai majoriti yang kukuh.

Sekarang Tun Dr. Mahathir sudah terkeluar daripada Bersatu. Nampaknya, beliau tidak boleh mengacau Bersatu lagi selain daripada mencabar penyinkirannya, di mahkamah. Tetapi, beliau boleh terus mengacau PN dengan mencuba mendapatkan ahli-ahli Dewan Rakyat daripada parti-parti yang bergabung dalam PN untuk melompat kepada PH. Ahli-ahli Dewan Rakyat yang difikir berkemungkinan boleh dipengaruhi melompat, dijemput bertemu dengan beliau sendiri. Ada yang hadir. Ada yang, selepas itu, keluar daripada Bersatu tetapi, berhenti di separuh jalan dan mengisytihar sokongan kepada PN, mungkin kerana PN masih tidak tumbang. Ada yang sudah menetapkan tarikh mengadakan sidang akhbar untuk membuat perisytiharan keluar daripada Bersatu, tetapi, setelah beberapa kali menangguh, “menekan brek emergency”, juga mungkin kerana PN masih juga belum tumbang.

Setiap hari kita membaca laporan siapa bakal membuat lompatan dan penafian, di kedua-dua belah pihak. Perhimpunan diadakan untuk menunjukkan kesetiaan kepada parti, pemimpin-pemimpin cuba meyakinkan betapa kukuhnya kedudukan parti, tetapi ada juga yang keluar. Difahamkan, banyak yang menunggu kerajaan tumbang atau menjadi lebih kuat, untuk memilih berada di pihak yang menang.

Jika dalam politik yang penting hanya menang atau berada di pihak yang menang, maka tindakan mereka itu boleh difahami. Tetapi, begitukah?

19 06 2020

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Belum pun Adib mendapat keadilan, semangat rasis orang India diapi-apikan semula oleh P.Ramasamy, Timbalan Pengerusi DAP Pulau Pinang dan Timbalan Ketua Menteri Pulau Pinang. Kali ini, kerana Kuil Sri Maha Mariamman  yang terletak dalam halaman Kemta Komunting, Taiping, telah di roboh.

P. Ramasamy berkata, beliau difahamkan kuil tersebut telah diroboh oleh pihak berkuasa penjara walaupun terdapat jaminan daripada kerajaan negeri kepada pemilik kuil, Hindu Sanggam Malaysia dan MIC ianya tidak akan dirobohkan

Beliau seterusnya berkata “PN munkin tidak terlalu berlainan daripada BN, malah ia mungkin lebih buruk kerana hanya terdapat seorang bukan-Melayu sebagai token dalam gabungan itu.”

“Berat sebelah terang-terangan PN terhadap orang bukan Melayu atau bukan Islam mungkin menimbulkan perbezaan antara etnik dan antara agama dalam suasana anti-etnik Malaysia.

 Saya akan melawat tapak tersebut di Taiping dalam masa terdekat untuk memastikan siapa yang bertanggungjawab atas perobohan kuil itu.”[i]

Sebelum kita bincang apa yang dikatakannya, kita perlu ambil perhatian kepada fakta sebenar mengenai tindakan merobohkan kuil itu, kerana apa yang dibesar-besarkan ialah betapa tidak adilnya tindakan itu.

Kuil itu dibina di atas tanah kerajaan Persekutuan yang dimiliki Jabatan Penjara, tanpa kebenaran.  Mungkin kerana kasihan, kurang prihatin atau cuai, seperti di merata-rata tanah kerajaan di seluruh negara, kuil itu dibiar beroperasi entah berapa lama, sambil ia semakin dibesarkan. Biar apa pun, kuil itu berada di atas tanah kerajaan secara haram. Orang-orang yang membinanya dan memilikinya adalah penceroboh. Mereka tidak mempunyai apa-apa hak di sisi undang-undang. Kerajaan berhak meroboh kuil itu bila-bila masa.

Masalahnya ialah campur tangan ahli-ahli politik. Saya katakan, di negara ini ahli-ahli politiklah yang menyusahkan dan menjadi penghalang palaksanaan undang-undang oleh penjawat awam. Sebagai ahli Parlimen atau ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) mereka adalah pembuat undang-undang. Sepatutnya merekalah yang menghendaki undang-undang yang mereka buat itu dilaksanakan dengan tegas terhadap orang-orang yang melanggarnya.

Tetapi tidak, kerapkali merekalah yang akan campur tangan untuk mengelak ia dilaksanakan apabila ia mungkin akan menyebabkan mereka kehilangan undi. Dalam kes ini, daripada kenyataan P Ramasamy itu, kita percaya, apabila kuil itu hendak diroboh, Hindu Sangam Malaysia dan MIC telah membuat representasi, basar kemungkinan kepada kerajaan negeri Perak supaya ia tidak diroboh. Maka, mengikut beliau, kerajaan negeri (Perak) telah memberi jaminan kepada Hindu Sangam Malaysia dan MIC bahawa ia tidak akan diroboh.

Siapa yang memberi janji sedemikian? Ahli politik negeri Perak? Tanah itu kepunyaan kerajaan Persekutuan. Mereka tidak ada bidang kuasa membuat janji sedemikian. Lagi pula, jika ada janji sedemikian pun, ia tidak akan mengikat kerajaan Persekutuan.

Kita juga percaya, seperti biasa, ahli-ahli politik itu, kerana digertak pengundi-pengundi India akan mengundi pembangkang jika kuil itu dirorobohkan, kerana takut kehilangan undi dan kalah dalam pilihan raya, akan merayu kepada Jabatan Penjara dan Kerajaan Persekutuan supaya tidak merobohnya.

Tidak mustahil, seperti berlaku di kuil Sri Maha Mariamman di Seafield, Subang Jaya, pemilik-pemilik kuil itu telah ditawarkan pula dengan tanah gentian dan “pampasan” untuk membina kuil baru. Lebih buruk lagi, kita lihat apa yang berlaku di kuil Sri Maha Mariamman di Seafield, Subang Jaya yang mengorbankan nyawa Adib itu, setelah menerima tawaran tanah gentian dan wang “pampasan”, mereka masih enggan berpindah lagi. Perhatikan bagaimana penceroboh mendapat tanah dan “pampasan” dengan sokongan parti politik dan NGO mereka dan naifnya ahli-ahli politik Melayu!

Apabila, ia diroboh, melentinglah ahli-ahli politik mereka, menyalahkan kerajaan (PN) atas sebab hanya terdapat seorang bukan Melayu dalam kerajaan PN. Ertinya, yang disalahkan adalah orang Melayu yang kerana banyaknya dalam kerajaan, bersikap rasis dan melakukan ketidakadilan kepada orang bukan Melayu. Penceroboh menjadi mangsa ketidakadlilan kerajaan yang diterajui orang Melayu yang rasis! Perhatilah bagaimana fakta diputarbelitkan.

Keadaan seperti ini telah menggalakkan beratus-ratus kuil agama Hindu dibina di seluruh negara, terutama sekali di atas tanah kerajaan. Atas sebab yang sama juga tiada tindakan diambil. Masalah ini semakin hari menjadi semakin serius.

Satu misalan ialah kuil di Hospital Kuala Lumpur. Saya masih ingat, dalam tahun 1970-an, ia masih kecil, bertiang kayu dan berbumbung zink. Hari ini lihatlah betapa besarnya ukiran-ukiran tokong yang sedang dilakukan.

Kuil di Hospital Kuala Lumpur itu ditutup sekarang, mungkin pembinaannya ditahan. Sampai bila? Takutkah hendak merobohnya? Bagaimana jika berlaku perubahan kerajaan lagi? Enam puluh tahun BN berkuasa, ia cuai atau tidak berani merobohnya. Tidak hairanlah jika kuil haram itu akan disahkan (legalised) apabila berlaku perubahan kerajaan. Itulah masalah orang Melayu: ada kuasa tidak tahu  atau tidak berani menggunannya, walau pun sah mengikut undang-undang. Orang yang melanggar undang-undang lebih berani daripada orang yang dilindungi undang-undang.

Kembali kepada P Ramasamy. Beliau seorang ADUN dan Timbalan Ketua  Menteri Pulau Pinang. Beliau melanggar sempadan ke Perak untuk menjadi wira “berjuang untuk menghapuskan ketidakadilan kerajaan majoriti Melayu yang rasis terhadap kaum India.” Tidak mahu kalah, saya tidak hairan jika MIC dan NGO-NGO juga akan turut serta. Maka berulanglah kisah kuil Maha Mariamman di Seafield, Subang Jaya.  Di seluruh Malaysia terdapat beratus-ratus kuil haram di atas tanah kerajaan. Modal politik mereka tidak akan kehabisan.

Saya katakan, kerajaan perlu bertindak tegas: semua rumah ibadat, tidak kira kuil, tokong, gurdwara, gereja, masjid dan surau (jika ada) atau apa juga, yang dibina tanpa kebenaran di atas tanah kerajaan atau tanpa mematuhi undang-undang hendaklah diroboh, tanpa diberi tanah gantian dan/atau pampasan. Penceroboh perlu diberi pengajaran, seperti di negara-negara lain, bahawa orang yang tidak mematuhi undang-undang tidak boleh mengharap keuntungan daripada perbuatan salah mereka.

Ahli-ahli politik kerajaan hendaklah jangan campur tangan. Mereka perlu tahu untuk apa mereka dipilih dan apa tugas mereka. Demikian juga ahli-ahli politik pembangkang. Malah, sesiapa yang menyokong dan menggalakkan pelanggaran undang-undang dan mengapi-apikan semangat rasis pihak yang melanggar undang-undang  sambil menuduh pihak yang hendak melaksanakan undang-undang dengan sah, rasis dan tidak adil, di bawa ke muka pengadilan.

Penjawat-penjawat awam yang ditugaskan melaksanakan tugas-tugas itu perlu berani berdiri tegak dan menolak sebarang campur tangan ahli politik yang cuba menghalang mereka daripada melaksanakan tugas mereka itu.

Amat mendukacitakan, hari ini, moral ahli-ahli politik di negara ini berada di tahap yang paling rendah dalam sejarah. Siang malam, pemimpin-pemimpin parti memikirkan siapa lagi yang boleh “ditarik” untuk menyertai kumpulan mereka untuk merampas kuasa atau kekal berkuasa.  Ahli-ahli Parlimen dan ADUN sibuk membuat perkiraan sama ada harganya memadai untuk membuat lompatan. Saya akui bahawa mareka adalah kumpulan minoriti, tetapi bilangan mereka telah naik mendadak selepas PRU 14.

Dalam hal ini, ahli-ahli Parlimen PAS dan DAP adalah lebih kukuh pendirian mereka. Ini kerana, pada masa ini, mereka berada dalam parti yang kukuh dan mereka tidak ada pilihan lain yang lebih menguntungkan.

Penjawat-penjawat awam perlulah bersikap profesional dan menolak campur tangan ahli-ahli politik yang menghalang pelaksanaan undang-undang kerana kepentingan politik mereka. Pengundi-pengundi hendaklah menolak ahli-ahli politik yang tidak bermoral itu dan menyokong penjawat-penjawat awam dalam hal ini.

Itu sahajalah cara mengajar ahli-ahli politik menghormati undang-undang supaya mereka dapat dihormati semula. Cara paling berkesan menangani ahli-ahli politik pembangkang ialah dengan tidak melayan mereka. Jika mereka melampaui garisan undang-undang, mereka perlu dibawa ke muka pengadilan. Biar apa pun, mereka tidak boleh dibiarkan mengulangi peristiwa di kuil Sri Maha Mariamman di Seafield, Subang Jaya  di kuil Sri Maha Mariamman di Komunting, Taiping dan lain-lain lagi.

13 06 2020

[email protected]


[i] “PN  might not be too different to BN, in fact, it might be worst given the fact that there is only a token Malay representation in the coalition.

PN’s overt bias against no-Malays or non-Muslims might engender sound inter-ethnic and inter-religious in Malaysia’s anti-ethnic setting.

I will be visiting the site in Taiping very soon to ascertain who was responsible for the demolition of the temple.” (SM 09 06 2020)




Tun Abbdul Hamid Mohamad


( Meant for those who dare to think)

I do not have the statistics on lands which are uncultivated because they are too small and owned by too many unregistered owners as a result of distribution of inheritance in accordance with faraid (Islamic law of inheritance).

I did not do any research on the number of unregistered owners of agricultural land. This article is based purely on my own observation. However, I do not think anyone can dispute the problem that had arisen. So, the question is what is the solution?

I do not question the suitability of faraid law in the distribution of inheritance. I am only discussing the long-term effects and trying to find a way to solve the problem.

Unfortunately, this may be the only article that I have written in which I see the problem but cannot come up with a clear proposal to solve it. If that is so, why write at all? To me, this problem is more serious than a problem to which I know the answer because, if I do not know the answer, I will have to ask if anyone knows it, so that we could try to solve it.

Otherwise, the problem will become more and more acute that it cannot be resolved peacefully. We certainly do not want to wait for a leader like Mustafa Kamal Ataturk, Lenin or Mao Tse Tung to “solve it”. So, by writing the article, it is hoped that others might be called to come forward to share their thoughts in order to find a solution, before it is too late.

Muslims divide their inheritance in accordance with faraid, unless there is an agreement between them to the contrary. Unless an heir waives all his or her rights, the number of heirs who will inherit the inheritance is the same. The number will grow from generation to generation.

As a result, a small plot of land would, after generations, will have many unregistered co-owners. They do not apply for a distribution order and have their names registered as co-owners as their respective shares are too small and none of them would want to take the trouble to gather all the heirs to go to the land office again and again and to fork out the expenses.

After a few generations, the land will either be abandoned or, if it is a rice field, for example, it will be cultivated by one of the heirs, even though his share may be only a few percent.

Although, an estate is usually small (they get smaller and smaller after every generation), when we add the inheritance of millions of Malays/Muslims, the total area becomes large. Just imagine, for example, the extent of rice fields in Sabak Bernam Selangor, Kerian Perak, Province Wellesley North, Kedah North, Perlis and Kelantan North.

But, do we ever think how many million owners they belong to? I believe that almost all those lands have the same problem that I have mentioned. As a result, even if the location of the land is suitable for development, say housing, it cannot be developed, as most of the registered owners had died a long time ago and the land cannot be sold and transferred unless all the current beneficiaries are registered owners and they agree to and sign the sale and purchase agreements and the transfer forms.

A similar problem was faced in the proposed development of Kampung Baharu, Kuala Lumpur. I once heard a briefing on the proposed development of Kampung Baharu. The officer said there were house lots that had more than 500 unregistered owners.

The problem is not confined to Kampung Baharu alone, but throughout Malaysia. It has to be overcome.

The question is, how to avoid small lots of Malay/Muslim land being owned by too many owners until they are left vacant, unable to be developed or is controlled by one co-owner only.

The first obstacle we will face in finding a solution is the Syariah issue. Since faraid is the Islamic law of inheritance and each heir is entitled to his share (land), can he be forced to accept money or shares, instead? Can we convince the Malay / Muslim community that it does not conflict with the Syariah?

To answer that question, we need to know first, at least roughly, the solution that we are proposing. Frankly, I do not see a clear solution myself. What I do see is to prohibit by law the distribution of land which results in an owner owing less than one acre (for example) per lot.

A person I did not know before who had read my article entitled “Distribution of Small Estates: Serious Problem Caused By the Effects of Faraid Has To Be Resolved” (In Malay) (06 03 2016) suggested that a company be set up and that the lands should be purchased by the company and that the owners be given shares of the company. That too requires legislation like the first proposal. The difference is that the company will buy the land and give shares of the company to the beneficiaries instead of money, for the price.

We will discuss these two proposals first, from the perspective of their potential conflict with Shariah. I must, first of all, state that I am not a Shariah scholar and the views I express are based solely on the facts before me and some knowledge of the relevant Islamic law.

To avoid confusion, let us take the first proposal, first. According to that proposal, the government, as an authority, will enact a law prohibiting the distribution of land which results in an owner owning less than one acre (for example) per lot. In other words, the smallest piece of land a beneficiary may inherit per lot is one acre.

If an order of distribution would result in such a situation:

  1. if no beneficiary waives his share; or
  2. if no beneficiary is willing to sell his share to another beneficiary;
  3. or if all of them do not agree to sell the land to someone, an heir or otherwise,the land will then be transferred to a corporation established by the government. The corporation will pay the market price to the beneficiaries in accordance with their respective shares as determined by faraid, unless they agree otherwise.

Here the focus of our discussion is on whether this proposal contravenes the Shariah.

It is my opinion that this proposal does not contravene the Shariah because it is, firstly, made on the authority of the law made by the government on the ground of public interest.

Secondly, we do not deny the rights of the heirs. Instead, we enable them to get their respective shares. Otherwise, it is very unlikely that they will get any benefit from the inheritance. The only difference is that they do not get an undivided share of the land. They get money instead.

The second proposal is, actually, similar. The difference is that the buyer of the land is a company and it will pay the price of the beneficiaries’ shares to the land by giving them the shares of the company instead of money. I do not think it contravenes the Shariah.

It should be noted that both proposals will be done on the authority of the government, by law, on the basis of public interest for the benefit of the beneficiaries and the ummah.

(I hope Shariah scholars will study the issue and give their views and arguments to support their views.)

The second obstacle is an economic issue. I am not an economist and I am not qualified to discuss whether the two proposals are suitable or not, economically. In any case, I will put forward some arguments which could be relevant when they discuss the issue. I hope to get responses from economists.

The lands are scattered all over the place, one piece here and one piece there. What will the corporation or company do with them? To rent them back to the former beneficiaries, the cost of employing workers to manage it might be more that rental received. What if the former beneficiaries/tenants do not pay the rent? How to claim from them? Take them to court? Eventually the corporation or company’s employee would not dare to enter the village or the area!

Secondly, in reference to the second proposal, since the shares of the beneficiaries are very small, the number of shares of the company they will own is very small too. Most likely they will not get any benefits during their lifetime.

Each time a shareholder of the company dies, the heirs will have to obtain a distribution order comprising several shares and to register their names as new shareholders in place of the deceased. I say that they would not do it for the reasons mentioned earlier. Finally, the company will have shareholders who have passed away! Therefore, in my opinion, payment by shares of the company is not suitable.

For a project like this, I do not agree that it should be carried out by a company for the following reasons:

  1. There is no guarantee of continuity. The company may be wound up if, for example, it is unable to pay its debt. It takes a lot of capital to have a branch in each district, while, at least during the early years, it may not have any income.
  2. The value of the shares goes up and down. If it drops sharply, the shareholders who were forced to accept the shares, who had not received any dividend, may feel cheated and may even, riot. As a result, not only the company will be in peril, the government too may collapse.

To me, the second proposal is not suitable.

Thirdly, (this applies to both proposals), the law only applies prospectively. How do we solve the problems of millions of earlier cases that have fallen into the same category?  In my opinion, almost all of the rice fields are in this category.

Maybe, one way is to make a law authorizing the land office to make a list of such lots, notify the registered owners, living and dead (which is not known to the land office) to inform the land office if the registered owners are still alive.

If all the registered owners are still alive and the land (lot) falls under this category, they will be asked to appear before the land administratorofficer for an enquiry whether the registered owners are willing to sell their shares to one of them who is prepared to buy or all of them agree to sell their shares to a buyer who is not one of the joint owners, if there is such a buyer. If the answer to both questions is in the affirmative, then the sale and purchase process is done and the new owner (only one) is registered as the registered owner.

If not, then the land with be sold to the corporation, by operation of law.

If the information received is that one or more of the registered owner/owners had passed away, then his/their heirs will be asked to apply for a distribution order. The problems I mentioned earlier will be repeated, what more when it involves more than one person and/or more than one generation.

I welcome other suggestions, if any.

We now turn to the third obstacle, the political obstacle.

The issue is a national issue involving millions of people across the country. To solve the problem means undertaking a land reform that has never been done since Independence. Political leaders are certainly afraid do so. The opposition could easily distort the proposal by saying that the government confiscates the land of the poor: the small pieces of land owned by the poor are confiscated by the government while the vast tracks of land owned by the rich are spared! Such blatant lie is easily believed by voters. Therefore, it is safer for the government not to mention the problem, especially if its position is shaky.

In addition, to do so would require a lot of money while there may not be any income, especially in the early years.

Most likely, no political leader, no Prime Minister would want to get involved in this land reform. If so, then the problem will continue, becoming more and more difficult to solve peacefully.

If we do not want that to happen, we have to think of a solution from now. It is hoped that this article will awaken parties, academics, Shariah scholars, land administrators, economists and lawyers to provide input from their respective expertise in order to find a solution to the problem that threatens the entire Muslim ummah.

The Department of the Director of Lands and Mines should form a committee of experts from relevant expertise to produce a final suggestion to the government for implementation.

It is hoped that there will be a Prime Minister who is willing to think beyond five years and take the political risk to do so. Indeed, if he succeeds, he would not only be remembered as a statesman in his own country, but also as a Shariah reformer in the Muslim world, who does it without violating Shariah.

18 04 2020 (78th birthday). (78 years to write this article? At least it is written. Now it is your turn to contribute.)

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad

(Ditujukan kepada mereka yang berani berfikir)

Saya tidak mempunyai statistik mengenai keluasan tanah terbiar kerana ia terlalu kecil dan dimiliki oleh terlalu banyak pemilik tidak berdaftar akibat pembahagian pusaka mengikut hukum faraid.

Saya tidak membuat kajian mengenai bilangan pemilik tidak berdaftar ke atas sesuatu lot tanah kampung, sawah dan lain-lain. Rencana ini adalah berdasarkan pemerhaian saya semata-mata. Biar apa pun, saya tidak fikir masalah yang berbangkit itu  boleh dipertikaikan. Soalnya, apakan yang boleh dilakukan untuk menyelesaikan masalah ini.

Saya tidak mempersoalkan kesesuaian hukum faraid dalam pembahagian pusaka. Saya hanya membincang mengenai kesan  jangka panjangnya dan cuba mancari jalan untuk menyelesaikan masalah itu.

Malangnya, mungkin ini satu-satunya rencana yang saya pernah tulis yang saya nampak masalahnya tetapi tidak dapat mengemukakan cadangan yang jelas untuk menyelesaikannya. Jika demilkian, mengapa saya menulis rencana ini? Bagi saya masalah ini lebih serius daripada masalah yang saya tahu jawapannya, kerana, jika saya tidak tahu jawapannya, saya perlu bertanya kiranya ada sesiapa yang tahu yang mungkin boleh dilaksanakan.

Jika tidak, ia akan terus menjadi masalah yang semakin serius sehingga ia tidak boleh diselesaikan secara aman. Kita tentu tidak mahu menunggu kedatangan seorang pemimpin seperti Mustafa Kamal Ataturk, Lenin atau Mao Tse Tung untuk “menyelesainya”. Maka, dengan menulis rencana itu, mungkin ada orang yang terpanggil untuk sama-sama berfikir untuk mencari penyelesaiannya, sebelum ia menjadi terlalu lewat.

Bagi orang Islam di Malaysia, pembahagian pusaka mestilah mengikut hukum faraid, melainkan jika terdapat persetujuan sebaliknya di antara waris-waris. Melainkan jika seorang waris itu menolak semua haknya, bilangan waris yang akan menerima pusaka itu sama juga. Bilangannya akan bertambah dari satu generasi ke satu generasi.

Akibatnya, satu lot tanah yang kecil itu akan, selepas beberapa generasi, mempunyai pemilik bersama tidak bedaftar berpuluh-puluh orang. Mereka tidak memohon perintah pembahagian pusaka kerana bahagian masing-masing terlalu kecil dan tidak ada sesiapa di antara mereka yang sanggup mengumpulkan semua waris-waris itu untuk berulang alik ke pejabat tanah dan mengeluarkan perbelanjaan untuknya.

Selepas beberapa generasi, tanah itu pun sama ada akan terbiar atau, jika ia tanah sawah, misalnya, ia akan diusahakan oleh salah seorang waris, walaupun bahagiannya mungkin hanya beberapa peratus sahaja.

Walaupun, setiap pusaka itu kecil keluasannya, tetapi apabila dicampur pusaka berjuta-juta orang Melayu/Islam, maka jumlahnya adalah besar. Bayangkan sahaja keluasan sawah padi di kawasan Sabak Bernam Selangor, di kawasan Kerian Perak, Seberang Perai Utara, Kedah Utara, Perlis dan Kelantan yang luas terbentang.

Tetapi, terfikirkah kita berapa juta orangkah pemiliknya? Saya percaya hampir kesemua tanah itu mempunyai masalah seperti yang saya sebutkan itu. Antara akibatnya, walaun pun kedudukannya sesuai untuk pembangunan, katakanlah perumahan, ia tidak boleh dibangunkan kerana pemilik berdaftar telah meninggal dunia beberapa lama dahulu dan tanah itu tidak boleh dijual dan dipindah milik melainkan semua waris yang telah menjadi pemilik berdaftar bersetuju dan menandatangani perjanjian jual beli dan borang pindah milik.

Masalah ini dihadapi dalam usaha untuk membangunkan Kampung Baharu, Kuala Lumpur. Saya pernah mendengar satu taklimat mengenai masalah untuk membangunkan Kampung Baharu. Pegawai yang memberi taklimat itu menceritakan ada lot tapak rumah di Kampung Bahru itu yang mempunyai lebih daripada 500 orang pemilik/waris yang tidak berdaftar.

Masalah itu bukan tertumpu kepada Kampung            Baharu sahaja, tetapi di seluruh Malaysia. Maka ia perlulah diatasi.

Soalnya ialah, bagaimana hendak mengelak lot-lot kecil tanah orang Melayu/Islam daripada dimiliki oleh terlalu banyak waris sehingga ia menjadi tanah terbiar, tidak dapat dibangunkan atau hanya dikuasai oleh salah seorang waris sahaja.

Halangan pertama yang akan dihadapi dalam mencari penyelesaian ini ialah isu Syari’ah. Oleh sebab faraid adalah Hukum Syarak mengenai pembahagian pusaka dan setiap waris berhak mendapat bahagiannya (tanah), bolehkah dia dipaksa menerima wang atau saham, sebagai ganti? Bolehkan kita yakinkan orang Melayu/Islam apa yang kita akan lakukan itu tidak bercanggah dengan Hukum Syarak?

Untuk menjawab soalan itu, kita perlu tahu terlebih dahulu, sekurang-kurangnya secara kasar, apa cadangan penyelesaian kita itu. Terus terang saya katakan, saya sendiri tidak nampak satu cadangan penyelesaian yang jelas. Apa yang saya nampak ialah menghalang, melalui undang-undang, pembahagian tanah yang mengakibatkan pemiliknya mempunyai tanah kurang daripada satu ekar (misalnya) bagi satu-satu lot.

Seorang yang saya tidak kenanli yang membaca rencana saya bertajuk “Pembahagian Pusaka Kecil: Masalah Serius Kesan Faraid Perlu Ditangani” (06 03 2016)  mencadangkan ditubuhkan sebuah syarikat dan tanah-tanah itu dibeli oleh syarikat itu dan pemilik-pemiliknya diberi saham syarikat itu sebagai ganti. Ini pun memerlukan undang-undang seperti cadangan pertama juga. Bezanya syarikat berkenaan akan membeli tanah-tanah itu dan memberi saham syarikat itu kepada waris-waris berkenaan sebagai harga tanah itu.

Kita bincang dua cadangan ini terlebih dahulu, daripada perspektif kemungkinan percanggahannya dengan Hukum Syarak. Saya perlu nyatakan terlebih dahulu bahawa saya bukan ulama dan pandangan yang saya beri ini semata-mata berdasarkan fakta yang yang ada di hadapan saya dan sedikit sebanyak pengetahuan mengenai Hukum Syarak yang berkenaan.

Untuk lebih jelas, kita ambil cadangan yang pertama dahulu. Mengikut cadangan ini, kerajaan, sebagai pihak berkuasa, membuat satu undang-undang yang menghadkan satu-satu lot tanah pusaka dibahagikan kepada waris-waris yang mengakibatkan seseorang waris itu menjadi pemilik kurang daripada satu ekar (misalnya). Jika pembahagian itu akan mengakibatkan keadaan sedemikian:

  1. jika tidak ada waris yang menolak haknya; atau
  2. jika tidak ada waris yang bersedia menjual bahagiannya kepada wari-waris lain;
  3. atau jika kesemua mereka tidak bersetuju menjual tanah itu kepada seseorang, waris atau bukan,

maka tanah itu akan dipindah milik kepada sebuah perbadanan yang ditubuh oleh kerajaan. Perbadanan tersebut akan membayar harga pasaran kepada mereka dan akan dibahagikan sesama mereka mengikut bahagian mereka yang ditetapkan oleh hukum faraid, melainkan jika mereka bersetuju sebaliknya.

Di sini tumpuan perbincangan kita ialah sama ada cadangan ini bercanggh dengan Hukum Syarak atau tidak.

Saya berpendapat, cadangan ini tidak menyalahi Hukum Syarak kerana, pertama, ia dilakukan oleh pemerintah atas asas kepentingan awam.

Kedua, kita tidak menafikan hak waris. Sebaliknya, kita membolehkan mereka mendapat nilai bahagian masing-masing. Jika tidak, besar kemungkinan mereka tidak mendapat apa-apa faedah daripada pusaka itu. Cuma mereka tidak memperolehi tanah. Mereka mempeolehi wang sebagai ganti.

Pada pandangan saya, cadangan kedua itu pun serupa sahaja. Bezanya, yang akan membeli tanah itu adalah sebuah syarikat dan ia akan memberikan kepada waris-waris berkenaan saham syarikat itu sebagai ganti harga tanah itu. Ia juga, pada pandangan, saya tidak menyalahi Syariah.

Perlu diingati bahawa kedua-dua cadangan itu akan dilakukan oleh kerajaan, melalui undang-undang,  atas alasan kepentingan awam untuk kepentingan waris-waris dan umah.

(Saya harap para ulama akan mendalami isu ini dan memberi pandangan dan hujah-hujah mereka.)

Halangan kedua adalah isu ekonomi. Saya bukan seorang ahli ekonomi dan tidak berkelayakan membincang sama ada kedua-dua cadangan itu sesuai atau tidak di segi ekonomi. Biar apa pun, saya akan mengemukakan beberapa hujah yang mungkin berkenaan dalam menimbangkan isu ini. Saya harap mendapat response daripada ahli-ahli ekonomi kita.

Tanah-tanah berkenaan bertaburan di merata-rata, sekeping di sana dan sekeping di sini. Apakah yang hendak dibuat oleh perbadanan atau syarikat berkenaan, dengannya? Hendak menyewa balik kepada bekas warisnya, untuk menggaji pegawainya yang akan mengurusnya pun tidak balik modal. Bagaimana jika bekas waris/penyewa itu tidak membayar sewanya? Bagaimana hendak menuntutnya? Pergi ke mahkamah? Akhirnya pegawai perbadanan atau syarikat itu tidak berani masuk ke kampung atau kawasan berkenaan!

Kedua, merujuk kepada cadangan kedua, oleh sebab bahagian waris-waris itu sangat kecil, bilangan saham yang mereka akan perolehi daripada syarikat itu juga sangat kecil. Besar kemungkinan mereka tidak akan merasa apa-apa faedahnya semasa hayat mereka.

Setiap kali pemegang saham syarikat itu meninggal dunia, waris-warisnya perlu mendapatkan perintah pembahagian pusakanya yang terdiri daripada beberapa saham itu dan mendaftarkan nama-nama mereka sebagai pemegang-pemegang saham baru menggantikan si-mati. Saya katakan, mereka tidak akan melakukannya atas sebab-sebab yang disebut lebih awal. Akhirnya, syarikat tersbut akan mempunyai pemegang-pemegang saham yang sudah meninggal dunia! Oleh itu, pada pandangan saya, bayaran dengan saham syarikat adalah tidak sesuai.

Untuk sesuatu projek seperti ini, saya tidak bersetuju ia diserahkan kepada sebuah syarikat swasta atas alasan-alasan berikut:

  1. Tidak ada jaminan kesinambungannya. Ia mungkin digulung jika ia tidak dapat membayar hutangnya, misalnya. Ia memerlukan modal yang besar untuk mempunayi cawangan di setiap daerah, sedangkan paling kurang di peringkat awalnya, ia mungkin tidak mempunyai apa-apa pendapatan.
  2. Nilai sahamnya tentu naik turun. Jika ia turun merudum, pemegang-pemegang saham yang dipaksa menerima saham itu, apatah lagi apabila tidak menerima apa-apa dividen, akan merasa tertipu dan akan merusuh. Akibatnya, bukan sahaja syarikat itu akan terancam, kerajaan juga mungkin terguling.

Pada pandangan saya, cadangan kedua tidaklah sesuai.

Ketiga, (ini terpakai kepada kedua-dua cadangan itu), undang-undang hanya boleh berkuat kuasa secara prospektif. Bagaimana kita hendak menyelesaikan masalah berjuta-juta kes lebih awal yang termasuk dalam kategori ini? Pada pendapat saya, hampir semua tanah sawah berada dalam kategori ini.

Mungkin satu cara ialah membuat undang-undang yang memberi kuasa kepada pejabat tanah untuk menyenaraikan lot-lot seperti itu, memberi notis kepada pemilik berdaftar, yang masih hidup dan yang telah meninggal dunia (pejabat tanah tidak tahu) supaya memaklumkan pejabat tanah sama ada pemilik berdaftar itu masih hidup.

Jika semua pemilik berdaftar masih hidup dan lot tersebut termasuk dalam kategori itu, maka mereka akan diminta hadir untuk penyisatan sama ada terdapat di kalangan mereka sesiapa yang sanggup membeli lot tersebut dan kesemua pemilik-pemilik berdaftar lain  bersetuju atau kesemua mereka bersetuju untuk menjual bahagian mereka kepada pembeli yang bukan pemilik bersama, jika ada. Jika jawapan kepada kedua-dua soalan itu “ya”, maka urusan jual beli akan dilakukan dan nama pemilik baru (seorang sahaja) akan didaftarkan sebagai pemilik berdaftar.

Sekiranya tidak, maka tanah itu akan dijual kepada perbadanan berkenaan, dengan kuatkuasa undang-undang.

Jika maklumat yang diterima ialah terdapat pemilik berdaftar yang telah meninggal dunia, maka waris-warinya akan diminta memohon perintah pembahagian pusaka. Masalah yang saya sebutkan lebih awal akan berulang, apatah lagi jika ia melibatkan lebih daripada seorang dan/atau lebih daripada satu generasi.

Pohon cadangan-cadangan lain daripada pembaca, jika ada.

Kita beralih kepada halangan ketiga, iaitu halangan politik.

Masalah ini adalah adalah masalah nasional yang melibatkan berjuta-juta orang di seluruh negara. Melaksanakannya bererti melakukan satu reformasi tanah yang belum pernah dilakukan semenjak Merdeka. Pemimpin-pemimpin politik tentu takut untuk melakukannya. Pembangkang dengan mudah boleh memutar-belitkan cadangan itu dengan mengatakan bahawa kerajaan merampas tanah orang miskin: tanah orang miskin yang kecil diambil oleh kerajaan manakala tanah orang kaya yang luas tidak diambil. Pembohongan seperti itu mudah dipercayai pengundi. Maka, adalah lebih selamat bagi kerajaan untuk tidak menyebut masalah itu, terutama sekali jika kedudukannya tidak teguh.

Tambahan pula, untuk melaksanakannya memerlukan wang yang banyak sedangkan pendapatan hampir tidak ada, terutama sekali di peringkat awal.

Besar kemungkinan, tidak ada pemimpin politik, tidak ada Perdana Menteri yang mahu melakukan reformasi tanah ini. Jika demikian, maka masalah ini akan berpanjangan, menjadi terlalu kusut hingga tidak boleh diselesaikan lagi, secara aman.

Maka, mahu tidak mahu, kita terpaksa memikirkan penyelesaiannya mulai sekarang. Adalah diharapkan rencana ini akan merangsangkan semua pihak, ahli-ahli akademik, para ulama, pentadbir tanah, ahli ekonomi dan peguam memberi input dari sudut kepakaran masing-masing untuk mencari penyelesaian kepada masalah yang mengancam seluruh umah ini.

Jabatan Pengarah Tanah dan Galian hendaklah menubuh satu jawatankuasa pakar daripada berbagai-bagai bidang yang berkenaan untuk mendalami masalah ini dan menghasilkan cadangan terakhir kepada kerajaan untuk dilaksanakan.

Kita harap akan ada seorang Perdana Menteri yang sanggup berfikir lebih jauh daripada lima tahun dan sanggup mengambil risiko politik untuk melakukannya. Sesungguhnya, jika beliau berjaya, beliau bukan sahaja akan diingati sebagai seorang negarawan di negara sendiri, tetapi juga sebagai reformer Syariah di seluruh dunia Islam,  yang melakukannya tanpa melanggar Syariah.

18 04 2020 (hari lahir ke 78).

(78 tahun untuk menulis rencana in? Sekurang-kurangnya ia ditulis. Sekaran giliran anda untuk menyumbang.)

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Ordinan Kesalahan-Kesalahan Kecil dibuat dalam tahun 1955. Ia disemak dalam tahun 1987 dan diberi nama Akta Kesalahan-Kesalahan Kecil 1955 (Akta 336). Sebelum Merdeka, undang-undang kita tidak dipanggil akta sebab kita belum ada Parlimen. Undang-undang yang dibuat oleh Parlimen dipanggil akta.

Akta 336 terpakai di Malaysia Barat sahaja. Sabah dan Sarawak mempunyai undang-undang yang berasingan.

Semasa saya menjadi Majistret dalam tahun 1969 dan 1970, saya selalu membicarakan kesalahan-kesalahan di bawah undang-undang itu. Pada masa itu pun, saya merasakan bahawa hukuman yang diperuntukkan terlalu rendah.

Saya masih ingat saya membicarakan satu kes di Mahkamah Majistret Baling, Kedah yang melibatkan seorang lelaki Cina yang ditangkap pada jam lebih kurang 4.00 pagi membawa seekor lembu yang disyaki dicuri, dalam lorinya. Saya percaya pertuduhan dibuat di bawah seksyen 29. Saya menjatuhkan hukuman denda RM100.00, hukuman maksima pada masa itu. Nampaknya pindaan telah dibuat untuk menambahkan hukuman bagi kesalahan di bawah seksyen itu.

Pada masa itu, saya merasakan bahawa hukuman itu terlalu ringan memandangkan berapa orang anggota polis yang terlibat untuk membuat tangkapan itu yang memerlukan mereka membuat “serangan hendap” di waktu malam, menyimpan, memberi makan dan minum lembu itu sementara menunggu hari perbicaraan dan membawanya ke mahkamah sebagai barang kes. Bayangkan berapa banyak perbelanjaan yang perlu dikeluarkan oleh kerajaan untuk mendapat hukuman denda RM100.00.

Pada   23 06 2018, dua orang pelancong perempuan dari negara Cina yang memakai seluar pendek, baju-T tanpa lengan menampakkan ketiak dan seluruh lengan dan terbuka di bahagian perut divideokan menari berirama di atas tembok Masjid Bandaraya Kota Kinabalu.

Mereka dituduh di bawah seksyen 15 Minor Offences Ordinance 1953 (Ordinan Kesalahan-Kesalahan Kecil 1953 (Sabah)).

Seksyen itu memperuntukkan, setakat yang berkenaan dengan kes itu, seperti berikut:

“15. Mana-mana orang yang …. bersalah atas apa-apa ….. tingkah laku tidak senonoh …. di kawasan terdekat (immediate vicinity) mana-mana tempat ibadah ….boleh dikenakan denda sebanyak dua puluh lima ringgit, dan dipenjarakan selama empat belas hari, dan pada sabitan kedua atau kemudiannya didenda lima puluh ringgit dan dipenjarakan selama tiga bulan.” (Terjemahan saya).

Mereka mengaku bersalah dan dikenakan hukuman denda RM25.00 jika tidak bayar penjara 7 hari. Hukuman denda itu adalah hukuman maksima.

Dalam rencana saya bertajuk “Menari di atas tembok masjid: denda RM25.00” (02 07 2018, boleh di dapati dalam laman-laman web saya), saya mencadangkan pindaan dibuat kepada undang-undang itu bagi menambahkan hukumannya.

Pada 04 03 2020, tersiar pula berita seorang wanita Cina didakwa kerana mengeluarkan kata kurang sopan ‘idiot‘ (bodoh) terhadap seorang anggota polis di sekatan jalan raya, satu kesalahan di bawah seksyen 14 Akta Kesalahan-Kesalahan Kecil 1955 yang memperuntukkan hukuman maksima denda tidak melebihi RM100.00.

Hari ini, 05 04 2020, tersiar pula kisah seorang pelajar berumur 17 tahun (bangsanya tidak disebut) telah ditahan oleh polis kerana memuat naik rakaman video menghina polis ketika hebahan Perintah Kawalan Pergerakan (PKP). Pelajar itu mencarut dan mengeluarkan kata-kata kesat dengan menyebut ‘kepala bapak kau’ terhadap anggota polis yang sedang membuat hebahan PKP itu. Kes itu disiasat mengikut Seksyen 509 Kanun Keseksaan palang Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 yang memperuntukkan hukuman yang lebih berat.

Di kebelakangan ini, terutama sekali semenjak PKP dikuatkuasakan, anggota polis yang menjalankan tugas mereka kerap dimaki hamun, malah dibaling gelas minuman kepada mereka.

Orang ramai sudah tidak menghormati anggota polis yang bertungkus lumus, berpanas berhujan melaksanakan tugas mereka untuk menguatkuasakan undang-undang bagi kepentingan awam. Mereka tahu, jika mereka dihadapkan ke mahkamah pun, hukuman paling tinggi yang boleh dikenakan hanya RM100.00. Apa yang hendak dihairankan.

Untuk makluman, seksyen 14 yang berkenaan berbunyi begini:

  1. Mana-mana orang yang menggunakan perkataan-perkataan yang lucah, mengugut, kasar atau menghina, atau berkelakuan dengan cara yang mengugut atau menghina, atau menampal atau melekatkan atau mempamerkan apa-apa kertas bertulis atau lukisan yang lucah, mengugut, kasar atau menghina dengan niat membangkitkan keadaan tidak aman, atau di mana suatu keadaan tidak aman mungkin akan berlaku, boleh dikenakan denda tidak melebihi satu ratus ringgit.”

 Walau pun undang-undang itu telah disemak semula dan ada hukuman yang telah ditambah, pada keseluruhannya, pada masa ini, hukuman-hukuman itu tidak sepadan dengan kesalahan berkenaan. Sudahlah tiba masanya undang-undang ini disemak semula dan hukuman bagi kesalahan-kesalahan itu ditambah supaya ia lebih munasabah dan boleh menjadi pengajaran kepada orang-orang yang melanggarnya.

Mengenai seksyen 14, ia bolehlah dikekalkan (dengan hukumannya ditambah), tetapi satu seksyen lagi diadakan, iaitu mengenai kesalahan yang dilakukan terhadap pegawai-pegawai awam yang sedang menjalankan tugas. Untuk seksyen baharu ini, klausa “dengan niat membangkitkan keadaan tidak aman, atau di mana suatu keadaan tidak aman mungkin akan berlaku,” tidaklah perlu. Hukumannya, hendaklah lebih tinggi daripada kesalahan dalam seksyen 14 yang ada sekarang, walaupun setelah ditambah.

Jika boleh, saya syorkan kesalahan-kesalahan dan hukuman-hukuman itu diselaraskan dan ia dijadikan satu akta yang terpakai di seluruh negara, supaya kita cuma perlu merujuk kepada akta itu apabila kita hendak mengetahuinya.

 Oleh sebab akta ini terletak di bawah Kementerian Dalam Negeri, maka kementerian tersebut patutlah mengambil inisiatif melakukannya.[i]

05 04 2020

[email protected]


[i] Saya berterima kasih kepada Syazlin Mansor yang membantu saya mendapatkan undang-undang berkenaan untuk rujukan.




Tun Abdul Hamid Mohamad


(Saya siap menulis rencana in pada 28 03 2020. Disebabkan negara sedang menghadapi wabak Covid-19, saya tidak menyiarkannya. Sekarang (29 05 2020), dua bulan telah berlalu. Perkembangan yang berlaku di kebelakangan ini menunjukkan rencana ini masih relevan. Maka, saya menaikmuatkan rencana ini tanpa apa-apa pindaan.)

Sepanjang kerjaya politiknya, Tun Dr. Mahathir sentiasa bergaduh. Tanpa mengatakan ianya justified atau tidak, senarainya bermula semenjak beliau menjadi ahli biasa UMNO; sepanjang tempoh beliau menjadi Perdana Menteri (PM) kali pertama; setelah bersara; apabila menjadi PM semula dan selepas meletakkan jawatan.

Antaranya, semasa menjadi ahli UMNO biasa, beliau bergaduh dengan Tunku Abdul Rahman; semasa menjadi PM kali pertama, beliau menyebabkan krisis Perlembagaan dengan Raja-Raja Melayu sebanyak dua kali; menyebabkan UMNO diharamkan; menyingkirkan Ketua Hakim Negara, Tun Salleh Abas; bergaduh dengan Tun Musa Hitam; bergaduh dengan Tengku Razaleigh; bergaduh dengan DS Anwar; selepas bersara, marah kepada Tun Abdullah Badawi; marah kepada DS Najib; semasa menjadi PM kali kedua, bergaduh dengan DS Anwar semula; selepas meletak jawatan (2020), menyebabkan krisis Perlembagaan sekali lagi; mempersoalkan keputusan YDPA mengenai pelantikan TS Muhyiddin dan lain-lain. Itu belum lagi mengambil kira di peringkat antarabangsa.

Untuk menjatuhkan DS Najib, beliau sanggup bekerjasama dengan musuh-musuh lamanya DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu.[i] Mereka berjaya dan tumbanglah DS Najib dan bersama-samanya kerajaan BN. Tun Dr. Mahathir menjadi PM kerajaan PH sehingga jawatan itu diserahkan kepada DS Anwar, pada mulanya, kita difahamkan, selepas dua tahun.

Kita percaya perjanjian itu wujud. Itulah yang dikatakan oleh PKR, DAP dan Amanah dari awal lagi. Tun Dr. Mahathir tidak pernah menafikannya. Tetapi, dari awal lagi beliau berdolak-dalik. Ada kalanya beliau berkata boleh jadi dua tahun, boleh jadi tiga.  Ada kalanya beliau kerkata beliau akan menjadi PM selagi dikehendaki rakyat. Pernah juga beliau berkata beliau hanya boleh menyerahkan jawatan itu jika DS Anwar mempunyai majoriti dalam Parlimen. Semua itu menyebabkan orang beranggapan bahawa beliau tidak akan menyerahkan jawatan PM itu kepada DS Anwar. Apatah lagi, apabila beliau berjinak-jinak dengan DS Azmin Ali, yang semakin hari semakin lantang menentang DS Anwar, hingga menyebabkan anggapan bahawa DS Azminlah yang akan mengganti beliau.

Pada masa yang sama, untuk mengelak DS Anwar menjadi PM, penyokong-penyokong tegar Tun Dr Mahathir bergerak untuk mendapat sokongan Pas dan UMNO. Pas lebih awal memberi sokongan penuh kepada Tun Dr. Mahathir sebagai PM sehingga Pilihan Raya Umum15 (PRU 15).  Perisytiharan ini dibuat secara terbuka olah Pas dan pertemuan antara DS Haji Hadi, Presiden Pas dan Tun Dr. Mahathir mendapat liputan media massa yang meluas.

Sepanjang masa hubungan itu berlaku, kita nampak seolah-olah Tun Dr. Mahathir tiada masalah menerima Pas sebagai sebuah parti komponen pakatan baru itu.

Tetapi, berlainan pula halnya dengan UMNO. Dari awal-awal lagi Tun Dr. Mahathir berkata beliau tidak boleh bekerjasama dengan UMNO, yang dilabelnya sebagai parti perompak dan penyamun itu. Tetapi, beliau mahu ahli-ahli Parlimen UMNO melompat kepada Bersatu, walaupun ia ditentang keras oleh DS Anwar dan Lim Kit Siang. Beliau hendak menapis siapa yang hendak atau tidak hendak diambilnya. Pada suatu masa, beliau berkata beliau boleh menerima kesemua mereka, melainkan DS Najib dan DS Zahid.

Sebahagian ahli-ahli Parlimen UMNO nampak seolah-olah bersetuju dan hanya menunggu masa untuk melompat. Tetapi, sebahagian lagi mahu UMNO menyertai kumpulan baru sebagai satu parti komponen.

Penyokong-penyokong tegar Tun Dr Mahathir mengadakan pula Kongres Maruah Melayu pada 23 10 2019. Ia dihadiri oleh Tun Dr. Mahathir, DS Haji Abdul Hadi Awang (DS Haji Hadi), pemimpin-pemimpin UMNO dan DS Azmin Ali (DS Azmin). DS Anwar dan Lim Kit Siang menentang hehadiran Tun Dr Mahathir di kongres itu. (Untuk mengetahui dengan lebih lanjut, sila baca “Kongres Maruah Melayu: Yang Dirancang Dan Yang Terjadi” di laman- laman web saya.”

Dengan kehadiran beliau di kongres itu nampak seolah-olah Tun Dr. Mahathir sudah bersetuju untuk bekerjasama dengan UMNO dan Pas dan bersedia meninggalkan PH. Maka, tidak hairanlah jika Lim Kit Siang, DAP dan NGO-NGO pro-DAP begitu lantang mengkritik Tun Dr. Mahathir dan kongres itu.

Dalam keadaan itu, tidak hairan jika terdapat reaksi daripada kem DS Anwar, DAP dan Amanah. Mula-mula mereka hanya sekadar mengingatkan Tun Dr. Mahathir mengenai perjanjian di antara mereka sebelum PRU 14. Kemudian, mereka mendesak Tun Dr. Mahathir menetapkan tarikh peralihan kuasa itu, malah mengugut untuk mengadakan tunjuk perasaan untuk mencapai tujuan mereka itu.

Suara DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu juga semakin lantang menyokong peralihan kuasa itu.

Ia sampai ke kemunck pada 21 02 2020. Dalam Mesyuarat Majlis Presiden PH pada hari itu, mesyuarat sebulat suara memutuskan Tun Dr Mahathir akan melepaskan jawatan PM kepada DS Anwar selepas Sidang APEC 2020, tarikhnya akan diumumkan kemudian.[ii]

Persetujuan itu tidak sedikit pun meredakan keadaan. Apa yang berlaku dalam masa seminggu selepas itu sungguh memeningkan kepala. Gerakan menubuh kerajaan baru dan menggulingkan kerajaan PH  semakin rancak.

Dua hari kemudian, pada 23 Februari 2020, terbongkar berita majoriti ahli-ahli Parlimen menyokong Tun Dr. Mahathir untuk terus menjadi PM sehingga PRU 15. Mengikut perancangan itu, Tun Dr. Mahathir akan membentuk kerajaan baru dengan sokongan UMNO, PAS, Bersatu, kumpulan DS Azmin daripada PKR dan parti-parti dari Sabah dan Sarawak. Kerajaan PH nampak akan terguling dan kerajaan baru yang diketuai Tun Dr. Mahathir, tanpa DAP, Amanah dan PKR kumpulan DS Anwar.

Jika rancangan itu berjaya, ia bereti:

  1. Tun Dr. Mahathir berjaya memecahbelahkan PKR, dengan menarik kumpulan DS Azmin menyertai Bersatu.
  1. PKR (kumpulan DS Anwar) akan tersingkir daripada kerajaan dan peluang DS Anwar menjadi PM sebelum PRU 15 berkecai.
  1. DAP juga tersingkir daripada kerajaan. Jika dalam kempen PRU 14, penceramah-penceramah DAP dengan bangga mengatakan mereka akan memperalatkan Tun Dr Mahathir, sekarang ternyata Tun Dr Mahathirlah yang memperalatkan mereka.
  1. Sekali lagi, Tun Dr Mahathir mungkir janji kepada DS Anwar dan PH.

DS Anwar dan Lim Kit Siang terkejut mendengar perkembangan itu. Mengikut cerita, DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu telah pergi menemui Tun Dr Mahathir. Mengikut cerita, mereka merayu Tun Dr. Mahathir supaya terus memegang jawatan PM kerajaan PH sehingga PRU 15. Ertinya, mereka menarik balik desakan supaya Tun Dr. Mahathir menyerah jawatan PM kepada DS Anwar selepas APAC. Ertinya, mereka mengalah.

Mengapa DS Anwar dan Lim Kit Siang (Mat Sabu cuma menumpang tuah mereka) berbuat demikian? Pada masa itu, mereka tahu bahawa Tun Dr. Mahathir telah mempunyai sokongan majoriti, (mengikut Muafakat Nasional (MN), dua pertiga), kerajaan PH akan terkubur, kerajaan MN (kemudiannya mereka menggunakan nama Perikatan Nasional, PN) akan tertubuh dan semua menteri-menteri DAP, PKR dan Amanah akan kehilangan jawatan. Maka, mereka bersetuju Tun Dr Mahathir terus menjadi PM kerajaan PH sehingga PRU 15.

Selepas pertemuan Tun Dr. Mahathir dengan DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu itu, PKR, DAP dan Amanah mengeluar kenyataan bahawa mereka memberi sokongan penuh kepada Tun Dr. Mahathir sebagai PM sehingga PRU15. Pada masa itu, nampak seolah-olah Tun Dr. Mahathir bersetuju untuk terus menjadi PM kerajaan PH sehingga PRU15 pula.

Tun Dr. Mahathir nampak seolah-olah sudah termakan umpan yang dihulur oleh DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu itu. Dengan persetujuan itu, nampaknya Tun Dr. Mahathir telah membuat U-turn dan menikam  MN dari belakang pula.

Pada 24 02 2020, peristiwa-peristiwa ini berlaku:

  1. Pada jam 1.00 petang Tun Dr. Mahathir menghantar surat peletakan jawatan sebagai PM kepada YDPA.
  1. Beberapa jam selepas itu, TS Muhyiddin mengumumkan Bersatu keluar dari PH.
  1. Tun Dr. Mahathir sangat marah dengan perbuatan TS Muhyiddin dan meletakkan jawatan sebagai Pengerusi Bersatu.
  1. Malam itu, mesyuarat MPT Bersatu diadakan dan ia sebulat suara menolak peletakan jawatan Tun Dr. Mahathir sebagai Pengerusi Bersatu itu.[iii]

Saya percaya tetapi saya tidak pasti tarikhnya, apabila Tun Dr. Mahathir meletak jawatan, nama DS Anwar dikemukakan sebagai calon PM PH.

Pada 25 02 2020 Ahli-ahli MPT Bersatu dan TS Muhyiddin telah bertemu dengan Tun Dr. Mahathir dan memujuk beliau untuk menjadi Pengerusi Bersatu semula. Tun Dr. Mahathir bersetuju.[iv]

Di sebelah petangnya, ahli-ahli Parlimen UMNO dan Pas dipanggil menghadap YDPA.[v]

Pada 26 02 2020, ahli-ahli Parlimen Bersatu dan PH dipanggil menghadap YDPA.[vi]

Tidak diketahui tarikhnya, tetapi, besar kemungkinan pada 25 atau 26 02 2020, nama TS Muhyiddin dikemukakan sebagai calon MN.

Pada 27 02 2020 Tun Dr. Mahathir telah dipanggil oleh YDPA dan YDPA memberitahu beliau bahawa tiada sesiapa mempunyai majoriti untuk dilantik sebagai PM.[vii] Ini kerana terdapat tiga calon untuk jawatan itu, ia itu Tun Dr Mahathir yang telah meletak jawatan tetapi mahu balik jawatan itu yang mengharapkan sokongan ahli-ahli Parlimen Sabah dan Sarawak dan sebahagian daripada ahli-ahli Parlimen Bersatu; DS Anwar mewakili PH (tanpa Bersatu) dan TS Muhyiddin yang mewakili Bersatu, UMNO dan Pas.

Pada 28 02 2020 malam, PH menyatakan pendiriannya bahawa ia menyokong Tun Dr Mahathir sebagai calon PM.[viii] Ertinya, sekali lagi DS Anwar menarik balik pencalonannya sebagai PM untuk mengelak kerajaan PH  jatuh dan TS Muhyiddin menjadi PM.

Pada 29 02 2020, Tun Dr Mahathir mengumumkan bahawa majoriti ahli-ahli Parlimen menyokongnya.[ix] Ada cerita yang mengatakan beliau memohon untuk menghadap YDPA untuk membuktikan dakwaannya itu tetapi tidak diperkenan oleh YDPA. Jika cerita itu benar dan jika ada pembaca yang merasakan bahawa ketidakadilan telah dilakukan terhadap Tun Dr. Mahathir, memadailah sekadar saya memetik apa yang saya katakan dalam rencana saya bertajuk “Melayu Tertipu Lagi”) (28 02 2020) – yang boleh didapati dalam laman-laman web saya:

“Perlembagaan Persekutuan memberi kuasa budibicara kepada YDPA untuk melantik seseorang menjadi PM – Perkara 40(2)(a). Perlembagaan  tidak menyebut bagaimana budibicara itu patut digunakan. Tetapi, dalam sistem berparlimen ala-British, baginda kenalah melantik seorang yang, pada pendapatnya, mendapat sokongan majoriti ahli-ahli Parlimen. Jika tidak, selepas dilantik, satu undi tidak percaya mungkin dikemukakan. Jika kalah, mengikut konvensyen, PM itu akan terpaksa meletak jawatan, dan masalah itu berulang semula.”

Meneruskan naratif, Istana Negara mengumumkan TS Muhyiddin sebagai PM ke-8.[x]

Pada hari yang sama, TS Muhyiddin selaku Presiden Bersatu telah mengeluarkan kenyataan bahawa Tun Dr. Mahathir bukan lagi Pengerusi Bersatu.[xi]

Pada 01 03 2020 TS Muhyiddin mengangkat sumpah sebagai PM Malaysia Ke-8.[xii]

Sekarang, mari kita lihat detik-detik peristiwa itu dengan lebih dekat. Walaupun, Tun Dr. Mahathir meletak jawatan sebagai PM, tindakan beliau tidaklah selaras dengan seorang yang hendak mengosongkan jawatan itu untuk membolehkan YDPA melantik penggantinya, DS Anwar. Ini kerana, pertama, namanya dikemukakan semula, mula-mula untuk bersaing dengan DS Anwar dan, kemudiannya bertiga dengan TS Muhyiddin. Jika beliau ikhlas hendak menyerahkan jawatan itu kepada DS Anwar, beliau tidak sepatutnnya menjadi calon lagi. Jika ada pertandingan, ia sepatutnya hanya di antara DS Anwar dan TS Muhyiddin. Dalam keadaan itu DS Anwar mungkin mendapat majoriti dan dilantik menjadi PM ke-8.

Kedua, sebaik sahaja Tun Dr. Mahathir meletakkan jawatan dan diminta menjadi PM sementara (interim) sehingga YDPA melantik seorang PM tetap, keluar  berita bahawa beliau akan menubuh sebuah Kerajaan Perpaduan, terdiri daripada menteri-menteri yang dipilihnya sebagai individu, bukan mewakili parti. Tommy Thomas pula menambah bahawa “interim” tidak ada had masa, ertinya bolehlah sehingga diadakan PRU 15. Jika demikian, maka Tun Dr. Mahathir menikam kedua-dua pihak, PH dan MN dari belakang pula.

Rancangan Tun Dr. Mahathir itu ditentang oleh semua pihak kerana ia bererti penubuhan kerajaan peribadi beliau, seperti Raja berkuasa mutlak, tanpa parti, dengan menggunakan ahli-ahli Parlimen semua parti tanpa mewakili parti mereka. Sebenarnya itu adalah sebuah kerajaan diktator kerana kesemua ahli-ahli kabinetnya akan menjadi “yes-men” semata-mata.

Soalan: Beliau mungkin boleh mempengaruhi ahli-ahli kabinetnya, tetapi bolehkah beliau mempengaruhi ahli-ahli Parlimen lain dan parti-parti mereka? Parlimen masih ada. Mereka boleh membuat undi tidak percaya dan beliau dan kerajaannya mungkin tumbang. Boleh jadi beliau tidak sempat memikirkan kemungkinan itu?

Mengapa Tun Dr. Mahathir tiba-tiba meletak jawatan? Mengikut kenyataan Tun Dr. Mahathir sendiri yang dikeluarkan pada 26 02 2020 (dua hari selepas beliau meletak jawatan) beliau meletak jawatan kerana beliau tidak boleh bekerjasama dengan UMNO (tetapi beliau bersedia menerima ahli-ahli UMNO yang melompat masuk ke partinya.)

Soalan: Jika beliau tidak bersetuju menubuh kerajaan baru bersama-sama UMNO, mengapa tidak tolak sahaja cadangan itu dan terus menjadi PM kerajaan PH, dengan sokongan penuh oleh DS Anwar dan Lim Kit Siang. Mengapa letak jawatan?

Saya fikir adalah lebih munasabah beliau meletak jawatan untuk menunjukkan bahawa beliau menunaikan janjinya kepada DS Anwar dan PH untuk menyerah jawatan PM kepada DS Anwar.

Beliau sendiri tidak boleh menyerahkan jawatan itu kepada DS Anwar. Beliau perlu meletakkan jawatan supaya jawatan itu kosong untuk membolehkan YDPA melantik DS Anwar jika DS Anwar mendapat sokongan majoriti ahli Parlimen.

Dengan meletak jawatan, beliau boleh berkata beliau telah menunaikan janjinya kepada DS Anwar dan PH. Tetapi, dengan bilangan statutory declaration yang ada padanya, beliau merancang untuk meyakinkan YDPA bahawa orang yang sebenarnya mempunyai sokongan majoriti adalah beliau, bukan DS Anwar. Maka, beliaulah yang patut dilantik untuk menjadi PM.

Jika itu berlaku, DS Anwar terlepas juga.

Tetapi, mungkin suatu perkara Tun Dr. Mahathir tidak menduga. Beberapa jam selepas beliau meletak jawatan, TS Muhyiddin telah mengisytiharkan Bersatu keluar daripada PH dan namanya dikemukakan sebagai calon PM. Marah kerana tindakan TS Muhyiddin itu, Tun Dr. Mahathir meletakkan jawatan Pengerusi Bersatu pula.

Itu adalah satu tindakan berani yang dilakukan oleh TS Muhyiddin. Sebenarnya, pada masa itu, kerjaya politik Tun Dr. Mahathir berada di saat paling lemah: beliau tiada jawatan dalam kerajaan (kerajaan pun sudah tidak  ada) dan beliau tiada jawatan dalam parti.

Pada masa itu, TS Muhyiddin sudah boleh menolak sahaja Tun Dr. Mahathir (tidak perlu tumbukan knock out). Tetapi, sifat Melayu, hangat-hangat tahi ayam, kasihan, menghormati orang tua dan mudah merasa bersalah telah memakan diri TS Muhyiddin sendiri dan memberi semula nafas politik kepada Tun Dr. Mahathir.

Ingat kembali, pada malam hari Tun Dr. Mahathir meletakkan jawatan sebagai Pengerusi Bersatu (24 02 2020), mesyuarat MPT Bersatu diadakan dan ia sebulat suara menolak peletakan jawatannya sebagai Pengerusi Bersatu.

Esoknya, (25 02 2020) Ahli-ahli MPT Bersatu dan TS Muhyiddin bertemu dengan Tun Dr. Mahathir dan memujuk beliau untuk menjadi Pengerusi Bersatu semula. Tun Dr. Mahathir bersetuju.

Kita masih ingat dalam tahun 2002, semasa Tun Dr. Mahathir menyampaikan ucapan di Perhimpunan Agung UMNO di PWTC, tiba-tiba beliau mengisytiharkan peletakan jawatannya sebagai Presiden UMNO.

Maka melompatlah TS Rafidah Aziz dan pemimpin-pemimpin UMNO ke atas pentas . TS Rafidah bertanya “Why? Why”. Tun Dr. Mahathir menangis seperti kanak-kanak sambil berkata “Tak mau dah. Tak mau dah.”

Setelah di bawa ke bilik rehat dan, saya percaya, dipujuk, beliau menerima balik jawatan Presiden UMNO itu. Sejarah berulang lagi.

Saya percaya TS Muhyiddin menyaksikan peristiwa itu tetapi gagal mengambil iktibar daripadanya lapan belas tahun kemudian.

Reaksi TS Muhyiddin dan pemimpin-pemimpin Bersatu itu menunjukkan bahawa pemimpin-pemimpin Bersatu sama ada termakan budi, bergantung kepada Tun Dr. Mahathir, tidak boleh berfikir sendiri atau tidak boleh berdiri di atas kaki sendiri atau kesemuanya: jika tidak ada Tun Dr. Mahathir, habislah Bersatu dan habislah mereka. Mungkin itu yang sebenarnya pun. Akibatnya, mereka terlepas peluang menyingkir Tun Dr. Mahathir dan beliau terus menimbulkan masalah kepada TS Muhyiddin dan Bersatu.

Kita perhatikan, sehingga Istana Negara mengisytiharkan TS Muhyiddin sebagai PM ke-8, malah sehingga selepas TS Muhyiddin mengangkat sumpah, entah sehingga ke akhir hayatnya, Tun Dr. Mahathir tidak puas hati dengan keputusan yang dibuat oleh YDPA itu kerana beliau mendakwa beliau mempunyai sokongan majoriti ahli Parlimen.

Pada 13 03 2020, DS Anwar mengeluar kenyataan bahawa Tun Dr. Mahathir tidak lagi berada dalam PH. Nampaknya, setelah dikecewakan berulang-ulang kali, barulah, akhirnya, beliau membuat kepututan, cukuplah.

Sekarang, Tun Dr. Mahathir sudah tidak ada dalam PH lagi. PH mungkin lebih aman, walau pun sebagai pembangkang. Tetapi, saya tidak fikir Bersatu dan PN boleh mengambil mudah.

Setelah, akhirnya, ditolak oleh PH, beliau hanya  boleh membuat kacau dalam Bersatu dan PN yang, jika gagal ditangani, mungkin menjatuhkan kerajaan PN dan menyerah balik kuasa kepada PH dengan beliau atau DS Anwar sebagai PM ke-9! Itu bukan mustahil.

Kita berhenti di sini sejenak untuk melihat, setakat ini, siapa untung dan siapa rugi. Maka, kita akan dapati:

  1. Tun Dr. Mahathir terlepas jawatan PM.
  1. DS Anwar terlepas peluang menjadi PM.
  1. TS Muhyiddin, tanpa diduga menjadi PM ke-lapan.
  1. PKR berpecah dua dan kumpulan DS Anwar tersingkir daripada kerajaan.
  1. DAP dan Amanah tersingkir daripada kerajaan.
  1. Bersatu, UMNO, PAS, PKR kumpulan Azmin dan penyokong-penyokong TS Muhyiddin dari Sabah (selain Warisan, parti DSP Shafie Apdal) dan Sarawak berada dalam kerajaan PN.

Berapa lama keadaan ini akan kekal? Tiada sesiapa yang tahu, melainkan Allah. Kita manusia hanya boleh mengagak mengikut analisis fakta yang ada pada kita.

Fakta yang relevan pada masa ini ialah:

  1. Tun Dr. Mahathir sudah tidak berada dalam PH lagi.
  1. Tun Dr. Mahathir masih menjadi Pengerusi Bersatu. Beliau tidak akan dicabar dalam pemilihan jawatan tertinggi Bersatu yang terdekat.
  1. TS Muhyiddin, Presiden Bersatu akan dicabar oleh DSU Mukhriz, anak Tun Dr. Mahathir. Pencadangnya ialah abangnya, seorang billionaire.

Dengan pemimpin-pemimpin dan ahli-ahli Bersatu yang terhutang budi dan menumpang tuah kepada Tun Dr. Mahathir, dengan gandingan tiga beranak itu, saya tidak hairan jika  DSU Mukhriz akan menang. Ke manakah Bersatu akan dibawanya?

Saya fikir Tun Dr. Mahathir akan membawa anaknya pergi melutut semula kepada DS Anwar dan Lim Kit Siang supaya Bersatu diterima semula ke dalam PH, kali ini mungkin dengan DS Anwar sebagai PM dan DSU Mukhriz selepasnya.

Mereka akan terpaksa berbuat demikian kerana, pertama, mereka tidak boleh menyertai PN kerana Tun Dr. Mahathir tidak boleh bekerjasama dengan UMNO, melainkan jika sebilangan besar ahli-ahli Parlimen UMNO sanggup melompat kepada Bersatu.

Kedua, saya tidak fikir UMNO, Pas dan Bersatu kumpulan TS Muhyiddin akan bersetuju jika DSU Mukhriz, sebagai Presiden Bersatu, menuntut supaya TS Muhyiddin menyerahkan jawatan PM kepadanya.

Ketiga, ingat bahawa walaupun Bersatu telah keluar dari PH, DSU Mukhriz masih bekerjasama dengan DAP di Kedah untuk mengekalkan kerajaan PH di negeri itu, dan menolak kerjasama dengan Pas dan UMNO. Ini nyata bercanggah dengan pendirian rasmi Bersatu dan beliau patut dikenakan tindakan tatatertib. Malangnya TS Muhyiddin tidak berani melakukannya. Biar apa pun, itu menunjukkan sebelah kaki DSU Mukhriz masih berada dalam PH.

Mungkinkah PH menerima Bersatu? Saya tidak menolak kemungkinan itu kerana ia  akan membolehkan PH berkuasa semula dengan DS Anwar sebagai PM. Bagi DAP, ia memberi peluang untuknya berada dalam kerajaan sekali lagi.

Jika itu berlaku, maka, dengan syarat ia memperolehi majoriti (saya tidak hairan jika Sabah dan Sarawak akan menyokongnya pula), maka PH (dan DAP) akan berkuasa semula.

Tetapi, soalnya berapa banyakkah ahli-ahli Parlimen Bersatu yang akan menyebelahi Mahathir-Mukhriz dan berapa banyak yang akan kekal Bersama TS Muhyiddin? Jika bilangannya seperti sekarang, maka kerajaan PN boleh kekal.

Bagaimana jika PH menolak cadangan mereka itu? Mereka terpaksa kembali kepada PN, kerana berada di luar PN dan PH mereka hanya satu kumpulan kecil yang akan dilenyapkan dalm PRU 15. (Apa yang saya akan katakan bagi menjawab soalan berikutnya terpakai dalam hal ini.) Apabila mereka kembali kepada PN, masalah lama berulang lagi.

Bagaimana jika TS Muhyiddin dan penyokong-penyokongnya disingkir daripada Bersatu oleh DSU Mukhriz?

Mari kita ambil ingatan terlebih dahulu. Melainkan di beberapa kawasan di mana orang mengundi calonnya, seperti Tun Dr. Mahathir dan TS Muhyiddin, di kebanyakan kawasan, dalam PRU 14, calon Bersatu menang kerana tsunami Melayu marah kepada DS Najib dan DS Rosmah; undi orang Cina (DAP) dan kerana pertandingan tiga pejuru, UMNO-Pas-Bersatu. Dengan tsunami patah balik sekarang; tanpa undi Cina (DAP); dengan UMNO dan Pas mengelak bertanding antara satu sama lain, Bersatu, di bawah DSU Mukhriz atau TS Muhyiddin, walaupun disokong oleh DS Azmin, bertanding sendiri, tidak mungkin akan memenangi lebih daripada bilangan jari sebelah tangan. Bersatu perlu bersama PH atau PN.

Maka, jika TS Muhyiddin dan penyokong-penyokongnya disingkir oleh DSU Mukhriz, TS Muhyiddin perlu kekal bersama PN. Mereka janganlah menubuh parti baru pula kerana ia akan memecahbelahkan lagi orang Melayu/Islam dan menyukarkan pembahagian kerusi dalam PRU-PRU yang akan datang. Mereka sepatutnya masuk semula ke dalam UMNO dan UMNO sepatutnya menerima mereka. Sistem pemilihan dalam UMNO patut disemak semula untuk membolehkan mereka bertanding dengan adil. Kepentingan diri dan hasad dengki hendaklah digantikan dengan kepentingan agama, bangsa dan negara. Jika tidak, UMNO dan nasib orang Melayu tidak akan berubah.

Bagaimana jika TS Muhyiddin menang pemilihan Presiden Bersatu? Pertama, beliau perlu kekal bersama PN.

Kedua, beliau perlu memberi kata dua kepada DSU Mukhriz (malah kepada Tun Dr. Mahathir juga), ahli-ahli Parlimen dan ADUN-ADUN Bersatu: mereka menyebelahi PH atau PN? Jika mereka menyebelahi PH, tindakan tatatertib hendaklah diambil terhadap mereka.

Kita telah lihat, selagi Tun Dr Mahathir berada dalam Bersatu, masalah yang sama yang melanda PN akan berterusan sehinga PN berkecai dan Kerajaan PN tumbang. Maka, tidak ada jalan lain melainkan kumpulan Mahathir-Mukhriz disingkirkan daripada Bersatu dan PN. Jika bilangan mereka seperti sekarang, besar kemungkinan, kerajaan PN akan kekal sehingga PRU 15.

Akhir kata, PN perlulah fokus kepada isu yang paling utama yang menghadapinya iaitu untuk mengelakkan kerajaan PN daripada tumbang dan menghalang PH berkuasa semula. Yang lainnya adalah sampingan. Dalam hal ini, musuh utamanya adalah Tun Dr. Mahathir. Beliau tidak akan puas hati selagi PN tidak dapat ditumbangkan dan selagi  UMNO tidak terkubur. Maka beliau hendaklah dijauhi dan dijauhkan. Berhentilah bergantung kepadanya seolah-olah beliau indispensable. Belajarlah berfikir sendiri dan berdiri di atas kaki sendiri. Tanpa beliau, masalah mungkin menjadi lebih mudah dan politik negara lebih tenteram.

28 03 2020

[email protected]


[i] Bahawa DS Najib patut dijatuhkan adalah justifiable, tetapi apa yang dilakukan dan dibiar dilakukan oleh kerajaan PH  setelah berkuasa, terhadap orang Melayu, hak-hak mereka, kedudukan agama Islam dan Raja-Raja Melayu dan tuntutan orang Cina, terutama sekali, yang melampau, adalah harga yang terlalu mahal untuk dibayar oleh orang Melayu. Nyata tujuan mereka bukanlah sekadar menjatuhkan DS Najib.

[ii] Ulya Awamah Husamuddin, ahli Majlis PimpinanTertinggi (MPT) Bersatu).

[iii] ibid

[iv] ibid

[v] ibid

[vi] ibid

[vii] ibid

[viii] ibid

[ix] ibid

[x] ibid

[xi] ibid

[xii] Ibid




Tun Abdul Hamid Mohamad


  1. Akta Sewa dan Beli Islam (Islamic Hire and Purchase Act)

 Semenjak Hire Purchase Act 1967 diadakan, semua transaksi sewa beli (kenderaan, perabut dan lain-lain) termasuk oleh orang Islam, dilakukan mengikut akta tersebut. Transaksi-transaksi di bawah Akta tersebut berasaskan riba yang haram bagi orang Islam.

Untuk mengelaknya, institusi-institusi kewangan telah mengadakan transaksi sewa dan beli patuh Syariah. Mereka melakukannya mengikut nasihat jawatankuasa Syariah yang ditubuhnya sendiri dan ahli-ahlinya yang dilantik dan diberi elaun oleh institusi-institusi itu sendiri.


  1. Tidak ada keseragaman mengenai hukum yang ditetapkan oleh jawatankuasa-jawtankuasa Syariah itu;
  2. Jawatankuasa-jawatankuasa Syariah itu tidak mempunyai kepakaran yang cukup dalam bidang berkenaan;
  3. Oleh sebab ahli-ahli jawatankuasa-jawatankuasa Syariah itu dibayar elaun oleh institusi-institusi berkenaan, tidak nampak bahawa mereka itu bebas dalam membuat keputusan mereka;
  4. Tidak ada undang-undang dan peraturan khusus untuk dipatuhi; dan
  5. Tidak ada agensi kerajaan yang mengawal selia industri itu.

Namun demikian, industi sewa dan beli Islam itu terus berkembang sehingga jumlahnya dianggarkan melebihi RM60 bilion. Jumlah ini adalah anggaran kerana tiada statistik rasmi bagi industri sewa dan beli Islam di Malaysia.

Biasanya, pihak industri lebih gemar sekiranya industri mereka tidak dikawal oleh agensi kerajaan. Tetapi, dalam hal ini, pihak industri sendiri yang meminta kerajaan mengawalnya, demi untuk memastikan keseragaman amalannya dan sahnya transaksi-transaksi itu di sisi Syarak.

Semenjak lebih kurang 30 tahun dahulu, pihak Jawatankuasa Teknikal, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM), yang pada suatu masa, saya sendiri pernah menjadi ahlinya, dengan bantuan Jabatan Peguam Negara telah cuba menggubal satu Akta berkaitan dengan jual dan beli Islam. Tetapi, oleh kerana kekurangan kepakaran dalam jawatankuasa itu; oleh kerana ia tidak mendapat sokongan bersungguh-sungguh oleh Kementerian Perdagangan Dalam Negeri Dan Hal Ehwal Pengguna (KPDNHEP) serta tiada kehendak politik (political will), maka usaha tersebut terbengkalai.

Pada tahun 2009, saya dilantik oleh Bank Negara Malaysia sebagai Pengerusi Jawatankuasa Pengharmonian Undang-undang Sibil dan Syariah (JKPUSS). Satu daripada fokus JKPUSS ialah mengadakan akta/undang-undang sewa dan beli Islam. Saya mengumpulkan berbagai pihak termasuk pihak industri itu sendiri, peguam-peguam swasta, pegawai-pegawai Bank Negara, pegawai Peguam Negara untuk bersama-sama menggubalnya. Jika ada isu Syariah yang diperlu ditangani oleh JKPUSS, kami merujuknya kepada Majlis Penasihat Syariah, Bank Negara Malaysia. Pada masa itu, saya juga adalah salah seorang ahli Majlis Penasihat Syariah tersebut.

JKPUSS, dengan sokongan dari Persatuan Institusi Perbankan dan Kewangan Islam Malaysia berjaya menyiapkan satu  draf undang-undang sewa dan beli Islam dan mengemukakannya kepada KPDNHEP. Namum, akibat pertukaran pegawai yang bertanggung jawab beberapa kali serta keperluan mengkajinya setiap kali ada pegawai baru, draf tersebut telah terpendam beberapa tahun. Saya sendiri terpaksa pergi berjumpa dengan Menteri berkenaan untuk meyakinkan beliau betapa pentingnya undang-undang tersebut.

Selepas itu, ia bergerak semula. Akhirnya, sampailah kepada pihak KPDNHEP mengemukakan draf undang-undang tersebut kepada Jabatan Peguam Negara untuk penggubalan muktamad. Sebelum berbuat demikian, KPDNHEP atas inisiatifnya sendiri, telah mengadakan satu lagi menyuarat. Kali ini, dijemput pihak JAKIM menghadiri mesyuarat itu. Dalam mesyuarat itu, pegawai JAKIM yang hadir telah menyoal mengapa tidak digunakan draf asal JAKIM yang telah terbengkalai itu. Namun, pihak JAKIM tidak berupaya untuk menyatakan dengan jelas sama ada draf JAKIM itu lengkap atau tidak; apa beza di antara draf JAKIM dan JKPUSS; apa kekurangan draf JKPUSS  dan apa cadangannya untuk memperbaikinya, jika ada.

Walau bagaimanapun, keadaan itu telah menyebabkan KPDNHEP menangguhkan lagi penghantaran draf Akta yang disediakan oleh JKPUSS kepada kepada Jabatan Peguam Negara. Selepas itu saya tidak tahu apa yang berlaku, kerana saya pun uzur dan JKPUSS telah dibubarkan. Besar kemunkinan tidak ada apa yang berlaku selepas itu.

Pengalaman ini menunjukkan bagaimana suatu usaha itu tidak berjaya dilakukan akibat pegawai-pegawai di kementerian berkenaan tidak faham isu teknikal undang-undang yang digubal lalu memendamkannya.

Sebenaya, pegawai-pegawai itu tidak perlu faham draf undang-undang itu keseluruhannya. Oleh kerana bukan semu orang faham semua perkaralah, maka diadakan jawatankuasa. Tugas KPDNHEP dalam hal ini sebagai sekretariat, adalah untuk mengemukakan draf itu kepada Jabatan Peguam Negara untuk menyediakan gubalan yang muktamad dan, selepas itu, menyediakan kertas kabinet.

JAKIM sebenarnya tidak mempunyai apa-apa bidangkuasa yang diberikan oleh undang-undang. Ia hanya boleh memberi pandangan dalam sesuatu perkara, jika diminta, itu pun bukan fatwa. Ia juga tiada kepakaran dalam semua bidang. Kelulusannya tidak perlu diperolehi. Selain dari itu, isu-isu berkaitan dengan Syariah telah pun dirujuk kepada Lembaga Penasihat Syariah Bank Negara yang ditubuh oleh undang-undang.

Saya meminta YAB Perdana Menteri sendiri untuk mengambil inisiatif bagi menghidupkan semula cadangan mengadakan akta/undang-undang itu. Beliau hanya perlu mengarahkan kementerian berkenaan bahawa beliau mahukan akta/undang-undang itu dibuat untuk dilulus oleh Parlimen dengan seberapa segera. Maka KPDNHEP akan terpanggil untuk mengambil tindakan. KPDNHEP cuma perlu mengemukakannya kepada Jabatan Peguam Negara untuk penggubalan muktamad. Saya percaya Peguam Negara yang baharu tiada masalah melakukannya.


  1. Akta Pajak Gadai Islam/Al Rahnu (Islamic Pawn Shop/Al-Rahnu Act)

Semenjak diadakan Pawnbroking Act 1972, semua transaksi pajak gadai, termasuk yang melibatkan orang Islam, dijalankan mengikut akta itu. Ia juga berasaskan riba.

Sama juga dengan industri sewa beli, untuk mengelak riba dan juga transaksi-transaksi yang tidak patuh Syariah, semenjak lebih kurang dua puluh tahun dahulu, institusi-institusi kewangan, dengan bantuan penasihat-penasihat Syariah, mengadakan produk Al-Rahnu. Mereka juga melakukannya secara berasingan mengikut model masing-masing. Tiada keseragaman, tiada undang-undang dan peraturan untuk dipatuhi dan tiada kawalan khusus oleh mana-mana agensi kerajaan.

Namun demikian, mengikut maklumat Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan (KPKT), pada tahun 2017, nilai industri pajak gadai Islam yang diuruskan oleh institusi-institusi Perbankan Islam melalui produk Ar-Rahnu adalah sebanyak RM2 billion (25% daripada jumlah keseluruhan nilai industri pajak gadai).

Pajak gadai terletak di bawah bidangkuasa KPKT. Semasa saya menjadi pengerusi JKPUSS dahulu, saya diberi tahu, di bawah kerajaan BN, Menteri yang bertanggung jawab terhadap kementerian berkenaan adalah daripada MCA. Beliau menentang diwujudkan akta/undang-undang Al-Rahnu kerana ia akan bersaing dengan industri pajak gadai yang dimonopoli oleh orang Cina.

Apabila beliau diganti oleh seorang Menteri Melayu, saya memanggil pegawai yang bertanggungjawab bagi bahagian berkenaan. Pegawai itu adalah seorang Cina. Apabila saya bertanya apa rancangan kementerian itu mengenai Al-Rahnu, beliau menjawab, Al-Rahnu akan menjadi saingan yang tidak adil kepada industri pajak gadai kerana pengamal Al-Rahnu tidak perlu membayar fee.

Saya menjawab, jika fee tidak dikenakan sekarang, itu kerana tidak ada undang-undang yang menghendaki lesen diambil dan fee dibayar. Jika ada undang-undang yang menghendaki lesen diambil dengan bayaran fee, fee kena dibayar juga.

Ini dengan jelas menunjukkan bagaimana mereka tidak menyokong pembangunan industri Al-Rahnu.

Saya cadangkan kerajaan PN mengambil inisiatif mengadakan akta/undang-undang Al-Rahnu. Dengan adanya akta/undang-undang ini, ia akan mengukuhkan lagi industri tersebut dan, yang paling utama, memastikan hak-hak pengguna, terutamanya mereka yang berugama Islam, dilindungi dan halal mengikut syarak.

Untuk makluman, Bank Negara Malaysia sedang dalam usaha mengukuhkan produk-produk Ar-Rahnu yang ditawarkan institusi Perbankan Islam untuk memastikan ianya mengikut prinsip Syariah yang tepat. Ini adalah selari dengan Dokumen Polisi Tadbirurus Syariah yang dikeluarkan oleh Bank Negara Malaysia pada akhir tahun 2019. Dengan adanya akta/undang-undang Ar-Rahnu yang khusus, ia akan menyokong usaha Bank Negara Malaysia. Saya yakin, Bank Negara Malaysia akan bersedia membantu KPKT sekiranya ia berhasrat menggubal akta/undang-undang itu.

Akhir kata, jika Kerajaan PN berjaya membuat dua undang-undang itu, katakanlah dalam masa setahun sekalipun, ia akan menunjukkan kejayaan Kerajaan PN yang tidak dapat dilakukan dalam masa 30 tahun oleh kerajaan BN dan PH. Melakukannya tidak melibatkan perbelanjaan. Malah, ia akan menjadi sumber kewangan. Ia juga boleh mewujudkan peluang pekerjaan baru terutamanya untuk anak-anak Melayu. Selain daripada itu, ia menunjukkan komitmen kerajaan PN untuk terus membangun sektor kewangan Islam di Malaysia dan mengekalkan kedudukan negara kita sebagai pusat kewangan Islam yang terunggul di dunia. Ianya juga akan mengukuhkan peranan Malaysia sebagai  pusat kecemerlangan dan rujukan bagi sektor kewangan Islam kerana buat pertama kalinya  undang-undang tersebut diadakan, di dunia. Insya Allah, ganjaran di akhirat juga mungkin menunggu kerana ia membolehkan umat Islam mengelak daripada terlibat dengan riba.

2020 03 23

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Saya merujuk kepada kenyataan YB Timbalan Menteri Wanita dan Keluarga (KWK), Siti Zailah Mohd Yusoff yang dilaporkan oleh Sinar Harian pada 13 Mac 2020 di bawah tajuk “Kementerian bincang polisi pemakaian pramugari” yang, antara lain mengatakan bahawa beliau berhasrat merealisasikan pelaksanaan polisi pemakaian patuh syariah bagi pramugari.”

 “Menurutnya, polisi itu hanya termaktub kepada pekerja wanita yang beragama Islam sahaja manakala mereka yang bukan beragama Islam memadai sekadar berpakaian sopan.

“Jadi Insya-Allah dengan kerajaan yang ada ini saya akan membuat kunjung hormat dalam masa terdekat ke pejabat Menteri Agama, Datuk Seri Dr Zulkifli Mohamad Al-Bakri (Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama) dan saya yakin perkara ini juga dah ada dalam agenda mereka.

“Sebab kita perlu kepada pindaan undang-undang, terutama Akta Kerja jika melibatkan kakitangan yang bekerja, supaya polisi patuh syariah itu dapat dilaksanakan dalam pentadbiran negara kita. Bagi mereka yang bukan Islam, kita tidak paksa,” katanya…”

Kenyataan itu menunjukkan, walau pun duduk dalam Kabinet Kerajaan Persekutuan yang terdiri daripada berbagai parti, beliau masih berfikir seolah-olah beliau seorang ahli Ex-co Kerajaan Negeri Kelantan yang terdiri kesemuanya daripada ahli-ahli PAS dan Malaysia itu Kelantan.

Dalam hal ini, pertama, isu pakaian seragam pramugari MAS itu bukanlah satu isu nasional. Ia adalah isu syarikat MAS. MAS tidak perlu mendapat kelulusan Kabinet, apatah lagi, pindaan undang-undang untuk memilih pakaian seragam pramugarinya. Ia boleh ditukar oleh MAS hanya dengan mengadakan pakaian seragam baru.

Kedua, nampaknya beliau berhasrat melaksanakan polisi pakaian patuh syariah kepada kakitangan awam dalam pentadbiran negara (termasuk swasta jugakah?). Mengambil satu misalan sahaja, ini bererti membuat undang-undang menghendaki semua pekerja wanita, antara lain, memakai hijab.

Di Malaysia ini, memakai hijab cuma bermula dalam tahun 1970an. Sehari demi sehari ia menjadi sebagai satu fesyen hingga sekarang boleh dikatakan lebih daripada 90% wanita Melayu memakainya. Jika itu mematuhi syari’ah, baguslah. Ia berlaku tanpa undang-undang, tetapi, selain daripada hendak mamatuhi syarak, ia juga kerana pengaruh fesyen hingga ada orang yang sanggup beratur seawal pukul 6.00 pagi di hadapan butik terkenal, menunggu ia membuka pintu, untuk mengambil nombor untuk masuk membeli koleksi tudung terbaharu!

Sebelum tahun 1970an, wanita-wanita tua Melayu di kampung-kampung, termasuk isteri ulama-ulama terkenal dan tok-tok guru pondok, meletak kain tudung nipis warna putih di atas kepala mereka. Ia tidak pun menutup kesemua rambut mereka. Yang lainnya, tidak langsung menutup rambut, Ia tidak menjadi isu pada masa itu dan, saya percaya, semenjak orang Melayu mula meleluk agama Islam. Berdasarkan tafsiran sekarang, fesyen atau kebiasaan pada masa itu, ia tentulah tidak patuh syari’ah.

Dalam kata-kata lain, pakaian kita, antara lain, dipengaruhi oleh fesyen semasa. (Dan ingat, fesyen pada suatu masa dahulu adalah tradisi hari ini.)

Saya fikir, tidaklah perlu membuat undang-undang menjadikan kesalahan bagi wanita-wanita Islam yang bekerja di sektor awam dan swasta, yang tidak memakai hijab. Ia tidak menjadikan mereka lebih waraq. Mungkin, dari segi lain, wanita Islam yang tidak memakai hijab itu lebih patuh syari’ah daripada yang memakai hijab. Biarlah mereka memilih sendiri. Lebih baiklah selesaikan isu-isu wanita yang lebih besar.

Syed Saddiq Syed Abdul Rahman, Menteri Belia dan Sukan kerajaan PH dengan cepatnya menarik perhatian bahawa 13,000 kakitangan MAS terpaksa mengambil cuti tanpa gaji akibat pendemic Covid-19. Ini tidak termasuk lain-lain syarikat penerbangan”. Saya menambah, munkin separuh atau lebih daripadanya adalah wanita. Bukankah isu itu lebih serius untuk diberi perhatian? Mengapa beri peluang kepada lawan plitik to score a point?

Ketiga, masa untuk membangkitkan isu ini tidak sesuai. Kerajaan PN baru berumur dua minggu. Kerajaan PH baharu sahaja ditumbangkan. Kerajaan PN yang baharu, masih belum stabil. Ia belum pun sempat membuat apa-apa kerja untuk memperbaiki kerosakan yang dilakukan oleh kerajaan PH dalam tempoh 22 bulan itu. Keadaan negara begitu teruk dengan masalah ekonomi, Covid-19, harga barang yang naik melambung, minyak sawit tidak laku, harga petroleum dan nilai saham jatuh merudum, pemberhentian kerja dan cuti tanpa gaji yang dipaksakan oleh majikan dan berbagai-bagai lagi. Orang ramai menunggu apa yang akan dilakukan untuk mengatasi masalah-masalah itu. Tiba-tiba, Timbalan Menteri PN bercakap mengenai pakaian pramugari MAS? Dalam keadaan sekarang, tidak lama lagi, mungkin MAS pun akan gulung tikar.

Keempat, cara beliau melakukannya tidak betul.  Beliau sepatutnya berbincang terlebih dahulu dengan pegawai-pegawai di kementeriannya; buat kajian yang perlu; timbang sesuai tidaknya perkara itu diketengahkan pada masa ini; cara mengemukakannya yang tidak atau kurang ditentang oleh pembangkang; sama ada ia mungkin mendapat sokongan Kabinet. Selepas itu berbincanglah dengan kementerian-kementerian lain yang terlibat diam-diam. Jika perlu mendapat kelulusan Kabinet, sediakanlah Kertas Kabinet; jika perlu  meminda undang-undang, sediakan rang undang untuk dibawa ke Parlimen. Jika tidak, laksanakanlah secara pentadbiran.

Tetapi tidak, beliau terus membuat kenyatan kepada media massa. Tujuannya tentu untuk mendapat publisiti. Tetapi, beliau bukannya hanya mengikat dirinya sendiri, beliau juga mengikat menteri-menteri di kementerian-kementerian lain, malah kerajaan PN untuk melakukannya apabila beliau berkata “saya yakin perkara ini juga dah ada dalam agenda mereka.”

Kenyataan itu menyebabkan embarrassment kepada menteri-menteri di kementerian-kementerian lain yang disebutnya itu, terutama sekali kepada Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Hal Ehwal Agama.) Bagaimana jika beliau ditanya pemberita-pemberita mengenainya?

Kelima, menggunakan alasan patuh syari’ah adalah tidak bijak. Malaysia bukan Kelantan di mana jenama Islam sahaja sudah cukup untuk menarik undi. Di peringkat Persekutuan, lebih baik nilai-nilai Islam itu diserapkan secara senyap-senyap tanpa menyebut unsurnya. Sebut sahaja syari’ah atau syarak, ada pihak yang melenting dan menentang hingga menimbulkan isu Perlembagaan. Pada hal, perkara yang sama, diserap masuk senyap-senyap, diterima tanpa soalan. Saya percaya syarikat penerbangan Saudi Airlines atau Emirates tidak heboh-heboh menggunakan alasan patuh syariah untuk membuat pakaian seragam pramugarinya. Semua pramugarinya, Islam atau bukan Islam, Asia atau Eropah, memakainya.

Apa yang perlu hanya menukar design pakaian itu. Beritahulah MAS untuk menukar design pakaian seragam pramugarinya, misalnya atas alasan supaya ia lebih sesuai dengan suhu sejuk dalam kabin.

Keenam, oleh sebab beliau menggunakan alasan patuh syari’ah dan takut ditentang oleh orang bukan Islam, maka beliau menghadkan cadangannya kepada pramugari beragama Islam sahaja. Akibatnya, jika dilaksanakan, MAS akan mempunyai dua jenis pakaian seragam, satu untuk pramugari Islam dan satu untuk pramugari bukan Islam. MAS akan menjadi sebuah syarikat penerbangan pertama di dunia yang berbuat demikian. Adakah itu satu kejayaan yang membanggakan?

Ketujuh, katakanlah pramugari Islam MAS sudah memakai pakaian seragam yang patuh syari’ah, adakah kerja mereka patuh syari’ah? Saya katakan, jika waraq sangat tak usahlah jadi pramugari.

Kelapan, musuh-musuh PAS, terutama sekali yang bukan Islam, selalu melabelkan PAS sebagai sebuah parti ekstremis Islam. Kenyataan Timbalan Menteri KWK itu hanya akan meyokong tuduhan mereka itu. PAS telah mendapat peluang untuk duduk dalam Kabinet Kerajaan Persekutuan selepas empat dekad. Inilah peluang untuk PAS menonjolkan program-program berasaskan Islam yang boleh memperbaiki masalah-masalah yang di hadapi negara masa ini, sekaligus menolak tuduhan itu. Setakat ini baru nampak Menteri dan Timbalan Menteri PAS membaca khutbah Jumaat (itu saya tidak bersetuju kerana, pertama, mereka orang politik; kedua itu bukan tugas mereka dan, ketiga, ada Imam yang dilantik untuk melakukannya) dan cadangan yang dibincangkan ini. Kita menunggu sesuatu yang lebih substantif.

18 03 2020

[email protected]




Kerajaan Pakatan Harapan (PH) baharu sahaja ditumbangkan. Kerajaan Perikatan Nasional (PN) yang baharu, masih belum stabil, jika ada undi tidak percaya,  belum tentu ia akan kekal atau tidak. Kabinet PN  baharu sahaja diisytiharkan. Ahli-ahlinya belum pun sempat membuat apa-apa kerja untuk memperbaiki kerosakan yang dilakukan oleh krajaan PH dalam tempoh 22 bulan itu. Keadaan negara begitu teruk dengan masalah ekonomi, Covid-19, harga barang yang naik melambung, minyak sawit tidak laku, harga petroleum dan nilai saham jatuh merudum dan berbagai-bagai lagi.

Pemimpin-pemimpin parti-parti komponen PN sudah pun membangkitkan rasa tidak puas hati mengenai pembahagian jawatan dalam kabinet PN di antara parti-parti komponen PN. Masing-masing mahu lebih untuk partinya.

Berapa banyak jawatan Menteri hendak diwujudkan untuk diberi kepada setiap parti dan setiap orang supaya mereka berpuas hati?

Nampaknya, pemimpin-pemimpin itu tidak berubah, tidak mengambil iktibar daripada kekalahan dalam Pilihan Raya Umum 14 (PRU 14) (terutama sekali pemimpin-pemimpin UMNO), lebih mementingkan diri dan parti daripada kepentingan negara, bangsa dan agama.

Tidakkah mereka sedar bahawa musuh-musuh politik mereka dalam PH dan blog-blog internet yang menyokong PH menunggu peluang sahaja untuk melaga-lagakan mereka dan menjatuhkan kerajaan PN yang ibarat telur di hujung tanduk itu? Fikirlah sedikit.

Bagi yang dilantik, belajarlah daripada pegawai-pegawai di kementerian masing-masing mengenai bidang kuasa dan tugas masing-masing. Anda tidak terus tahu segala-galanya mengenai tugas anda apabila dilantik menjadi Menteri atau Timbalan Menteri. Janganlah hendak tunjuk pandai dalam perkara yang anda tidak tahu, nanti yang akan nampak adalah kebodohan anda.

Tolonglah jangan bangkitkan lagi isu pembahagian jawatan Menteri dan Timbalan Menteri. Tumpukanlah masa, tenaga dan fikiran kepada tugas masing-masing. Rakyat sedang memerhati anda. Jangan bagi mereka meluat dengan anda. Anda memerlukan undi kereka.

Bagi yang tidak terpilih, gunakalah kesempatan ini untuk menguatkan parti masing-masing untuk menang dalam PRU 15. Jika menang kabinet akan disusun semula, saya percaya mengikut kekuatan parti.

Pada masa ini, yang penting ialah mengambil alih pemerintahan daripada PH; menguatkan kerajaan PN supaya tidak kalah undi tidak percaya; memperbaiki kerosakan yang dilakukan oleh kerajaan PH; memperkaiki ekonomi negara dan taraf kehidupan rakyat; membuktikan kepada rakyat bahawa kerajaan PN boleh memerintah Malaysia lebih baik daripada kerajaan PH dan membuat persediaan untuk menghadapi PRU 15.[i]

Tun Abdul Hamid Mohamad

13 03 2020

[email protected]


[i] Dipinda pada 14 03 2020




Tun Abdul Hamid Mohamad


Lewat petang 07 Mac 2020, saya menerima satu WhatsApp daripada seorang rakan yang mengemukakan berita Astro Awani dengan tajuk “Zahid cadang dirinya tidak dilantik sertai Kabinet” yang juga memetik DS Zahid sebagai berkata “Keputusan saya ini adalah keputusan muktamat setelah mengambil kira semua factor.”

 Saya tiada sebab untuk tidak mempercayai kebenaran berita itu. Maka, saya menulis rencana ini.

Antara orang bukan politik yang masih mahu melihat UMNO terus kekal sebagai sebuah parti orang Melayu yang memperjuangkan hak orang Melayu di Malaysia tetapi, untuk terus relevan, ia perlulah membersihkan namanya daripada persepsi rasuah, pecah amanah dan penyalahgunaan kuasa pemimpin-pemimpinnya, mungkin sayalah yang paling lantang meminta beliau mengundur diri daripada memegang apa-apa jawatan dalam UMNO. Tujuan saya adalah untuk memulih semula UMNO bagi menghadapi PRU15.

Untuk rekod, dalam “Siapa patut memimpin UMNO untuk menghadapi PRU15?” (16 04 2019), antara lain, saya menulis”:

Bagaimana dengan DS Najib dan DS Zahid? Melainkan mereka telah dibebaskan oleh mahkamah daripada semua pertuduhan, adalah lebih baik bagi imej UMNO jika mereka tidak memegang apa-apa jawatan dalam UMNO…

 Bagaimana dengan DS Zahid? … Beliau eloklah mengikut teladan DS Najib dengan meletak jawatan sebagai Presiden UMNO. Berhentilah cakap-cakap untuk menjalankan tugas sebagai Presiden semula. Jika beliau berbuat demikian, populariti UMNO yang mula meningkat itu akan merudum semula. Sudah tiba masanya beliau berhenti dari politilk, atau hanya menjadi ahli biasa. Beliau patut bersyukur beliau telah naik setinggi itu. Beliau bukanlah material Perdana Menteri.”

Pada masa itu beliau belum menamatkan percutiannya dan menjalankan tugasnya sebagai Presiden UMNO. Betul atau tidak pandangan saya itu, ia tidak disenangi oleh DS Zahid dan penyokong-penyokongnya tetapi dipersetujui pula oleh semua orang yang saya temui dan berbincang mengenai masa hadapan UMNO.

Selapas itu, beliau menamatkan percutiannya dan menjalankan semula tugas-tugas Presiden UMNO. Saya khuatir orang-orang yang kembali atau akan kembali menyokong UMNO semula akan tawar hati kerana mereka tidak nampak ada apa-apa perubahan positif dalam UMNO.

Keadaan menjadi lebih merungsingkan apabila beliau nampak mengambil peranan utama dalam mewujudkan muafakat dengan PAS dan dalam cubaan menubuh kerajaan PN, apatah lagi cakap-cakap mengenai kemungkinan beliau akan diberi jawatan Timbalan Perdana Menteri atau Menteri.

Jika ia belaku demikian, maka ia akan mencemarkan nama baik kerajaan PN dan memberi modal kepada PH untuk mengkritik kerajaan PN bahawa ia bersekongkol dengan “pemimpin-pemimpin UMNO yang rasuah.”

Perlu diingati, isunya bukan pemimpin-pemimpin itu rasuah atau tidak. Itu akan diputuskan oleh mahkamah. Isunya ialah persepsi rasuah dan penyalahgunaan kuasa itu berbangkit daripada pertuduhan terhadap mereka. Persepsi itu hanya akan luput jika dan apabila mereka dibebaskan daripada pertuduhan-pertuduhan itu oleh mahkamah. Maka, sehingga mereka dibebaskan, jika mereka akan dibebaskan, demi memperbaiki imej UMNO dan kerajaan PN, eloklah mereka tidak dilantik menjadi ahli kabinet kerajaan PH.

Kita juga khuatir, jika mereka menjadi ahli kabinet kerajaan PN, pengaruh politik akan digunakan untuk menarik balik pertuduhan terhadap mereka seperti yang dilakukan oleh Tommy Thomas terhadap Lim Guan Eng dan lain-lain pemimpin dan penyokong DAP dan kerajaan PH.

Maka, dalam “Pesanan kepada kerajaan PN: walaun kekal sehari, buat yang betul” (02 03 2020), saya berkata, antara lain:

“1. PN tidak akan mengulangi kesilapan UMNO dan PH.

 2. PN tidak akan berkompromi dengan amalan rasuah dan penyalahgunaan kuasa.

 3. PN tidak akan melantik ahli Parlimen yang sedang menghadapi pertuduhan di mahkamah untuk memegang sebarang jawatan dalan Kabinet PN.

 4. Kerajaan PN akan melantik seorang pegawai Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan yang kanan, berpengalaman dalam pendakwaan dan undang-undang, berdedikasi dan berintegriti untuk menjadi Peguam Negara/Pendakwa Raya.”

Maka, berita yang saya terima itu sesungguhnya mengembirakan. Terima kasih kepada DS Zahid. Itu satu keputusan yang betul, dalam keadaan sekarang demi memperbaiki imej UMNO dan kerajaan PN.

Bagi saya, mungkin itu satu kebetulan. Tidak mengapa asalkan ia berlaku seperti yang saya ingini.

Jika ia kebetulan sekalipun, itu adalah kebetulan kedua dalam masa 24 jam.

TS Idrus Harun, Hakim Mahkamah Persekutuan, bekas Peguamcara Negara dan pegawai Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan telah dilantik menjadi Peguam Negara. Itu menepati pesanan ke 4, di atas.

Tidak syak lagi, penarikan diri DS Zahid ini akan memudahkan TS Muhyiddin untuk tidak memasukkan pemimpin-pemimpin yang sedang menghadapi pertuduhan di mahkamah itu ke dalam kabinetnya. Ini akan membantunya menubuhkan sebuah kerajaan yang bersih.

Kita menunggu perisytiharan nama-nama ahli kabinet kerajaan PN. Diharapkan ia adalah pilihan yang betul. Jika demikian, kita doakan ia akan kekal. Jika tidak kekal pun, ia akan diingati. Percayalah.

08 03 2020

[email protected]






Tun Abdul Hamid  Mohamad


Jika ditakdirkan kerajaan PN akan tumbang dalam masa yang terdekat sekalipun, sekurang-kurangnya, bagi majoriti orang Melayu/Islam, ia telah mencapai kejayaan dalam dua perkara: ia menyebabkan Tommy Thomas meletak jawatan sebagai Peguam Negara/Pendakwa Raya dan Latheefa Koya meletak jawatan sebagai Ketua Pesuruhjaya SPRM (KP, SPRM).

Jika kerajaan PN dengan segera melantik pegawai-pegawai kanan yang berdedikasi, berintegriti, berpengalaman luas, telah memberi perkhidmatan cemerlang sepanjang kerjayanya, bersih daripada sebarang skandal, dihormati kerana ilmu pengetahuannya, kejujurannya, wataknya, prefesionalismanya dan bukan kaki bodek, daripada pekhidmatan-perkhimatan berkenaan untuk mengganti mereka, maka kerajaan PN telah pun melakukan dua perkara lagi yang betul.

Saya katakan bahawa pelantikan kedua-dua mereka itu dan apa yang mereka lakukan, terutama sekali Tommy Thomas, adalah antara kesilapan besar kerajaan PH yang menyebabkan orang ramai, khususnya Melayu/Islam, tidak puas hati dengannya.

Mengenai Tommy Thomas, baca sahajalah First Three Months Of Tommy Thomas As Attorney General (09 09 2018) dalam laman-laman web saya. Apa yang disebut dalam rencana itu sahaja sudah cukup untuk menunjukkan bahawa beliau tidak sepatutnya dilantik atau terus memegang jawatan itu. (Jika ingin mengetahui dengan lebih mendalam, baca jugalah yang lain-lainnya.)

Bagi Latheefa Koya, memandangkan bahawa beliau adalah ahli PKR yang aktif; pernah berkhidmat sebagai ketua biro maklumat bagi Sayap Belia PKR dan ketua biro hal ehwal undang-undang PKR dan seorang aktivis; tiada sedikit pun pengalaman dalam mentadbir satu jabatan kerajaan yang besar; tanpa sedikitpun pengalaman penyiasatan dan pendakwaan kes-kes rasuah, pada umur yang muda, tiba-tiba dilantik oleh PM kerajaan PH menjadi KP SPRM, mengetepikan pegawai-pegawai SPRM  yang telah berkhidmat berpuluh-puluh tahun dengan penuh dedikasi….

Saya terpaksa berhenti di sini sebentar. Saya baru menerima satu WhatsApp daripada seorang yang, sebelum ini, tidak boleh mendengar nama UMNO. Beliau memberitahu saya Tan Sri Idrus Harun telah dilantik menjadi Peguam Negara dan menambah, “Alhamdulillah, this is a great choice. I think your article had an influence on this.” (Alhamdulillah, ini adalah satu pemilihan yang tepat. Saya fikir rencana anda ada pengaruh ke atasnya). (Saya hanya menurunkan apa yang dikatakannya. Saya tidak mengatakan apa yang dikatakannya itu betul atau tidak.)

 Saya juga menerima reaksi seorang dari kumpulan profesional, yang sangat kuat menyokung PH dalam PRU14 yang memberi “thumb up” kepada pelantikan itu. Saya fikir dua reaksi yang saya terima itu, setakat ini, mencerminkan reaksi kumpulan-kumpulan profesional, termasuk, pegawai-pegawai kanan kerajaan, yang tahu beliau.

Dalam kata-kata lain, tindakan pertama yang dilakukan oleh kerajaan PN adalah betul dan disukai oleh orang ramai.

Jika pengganti Latheefa Koya juga datangnya daripada perkhidmatan SPRM, saya percaya ia akan mendapat reaksi yang serupa.

Sebenarnya, untuk memilih pegawai yang sesuai tidak susah. Tengoklah siapakah yang paling kanan dan apa “salah” dengannya. Biasanya, jika ada “salahya”, beliau tidak sampai ke situ. Yang lebih muda, menonjol dan membodek orang politik adalah pegawai yang tidak ada substance tetapi bercita-cita besar yang tahu beliau tidak akan sampai ke mana jika beliau tidak berbuat demikian. Orang seperti itu boleh mengubah pendiriannya terhadap seseorang pemimpi politik, malah parti, mengikut keperluan. Itu orang politik perlu tahu.

Kesilapan orang politik ialah apabila mereka mempolitikkan jawatan-jawatan itu dengan melantik orang-orang politik penyokong kuat mereka ke jawatan itu. Kesannya kita telah lihat daripada pelantikan Tommy Thomas dan Latheefa Koya.

Kita berhenti di sini dahulu dan menunggu perkembangan selanjutnya.

07 03 2020

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Kedudukan Kerajaan PN sangat rapuh. Jika undi tidak percaya dilakukan terhadap TS Muhyiddin apabila Parlimen bersidang, kita tidak tahu beliau boleh mendapat sokongan majoriti atau tidak.

Isu yang paling utama ialah adanya UMNO dalam kerajaan itu. PH tahu tanpa UMNO, kerajaan itu akan tumbang. Modal besar PH terhadap UMNO ialah UMNO parti corrupt. Penyertaannya dalam Kerajaan PN menjadikan kerajaan itu sebuah kerajaan corrupt.

Perhatian khusus akan diberi kepa DS Zahid, sama ada beliau akan diberi jawatan dalam cabinet. Jika beliau diberi jawatan Menteri, apatah lagi Timbalan Perdana Menteri, terus terang saya katakan, TS Muyiddin akan kalah undi tidak percaya dan Kerajaan PN akan tumbang.  Bukan itu sahaja, orang ramai yang menyokong Kerajaan PN, termasuk saya, akan menarik balik sokongan mereka, dan berkecuali. Mereka akan mengambil sikap “Mampus pi lah” kerana mereka telah terlalu bosan dengan ahli politik yang hanya menjaga perut masing-masing.

Maka, sebelum dilakukan undi tidak percaya, pemimpin parti-parti komponen PN perlulah bermesyuarat, mengambil pendirian, mengeluarkan kenyataan dan melakukan apa yang sempat dilakukan, bahawa:

  1. PN tidak akan mengulangi kesilapan UMNO dan PH.
  1. PN tidak akan berkompromi dengan amalan rasuah dan penyalahgunaan kuasa.
  1. PN tidak akan melantik ahli Parlimen yang sedang menghadapi pertuduhan di mahkamah untuk memegang sebarang jawatan dalan Kabinet PN.
  1. Kerajaan PN akan melantik seorang pegawai Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan yang kanan, berpengalaman dalam pendakwaan dan undang-undang, berdedikasi dan berintegriti untuk menjadi Peguam Negara/Pendakwa Raya.
  1. Kerajaan PN akan melantik seorang pegawai kanan SPRM yang berpengalaman, berdedikasi dan berintegriti untuk menjadi Ketua Pesuruhjaya SPRM.
  1. Kerajaan PN tidak akan campur tangan atau cuba mempengaruhi Peguam Negara/Pendakwa Raya dan Ketua Pesuruhjaya SPRM dalam melaksanakan tugas-tugas mereka.
  2. Kerajaan PN juga sekali-kali tidak akan mempengaruhi atau menekan Pendakwa Raya supaya menghentikan pendakwaan atau menarik balik pertuduhan terhadap ahli kabinet PN, ahli Parlimen PN atau penyokongnya.
  1. Kerajaan PN juga sekali-kali tidak akan campur tangan atau cuba mempengaruhi mahkamah dalam menjalankan tugas kehakimannya.
  1. Kerajaan PN tidak akan meminta pengampunan ke atas sabitan dan hukuman yang dikenakan oleh mahkamah terhadap ahli kabinet PN, ahli Parlimen PN atau penyokongnya. Tetapi hak mereka berbuat demikian tidak dihalang.
  1. Kerajaan PN akan menumpukan perhatian sepenuhnya untuk memperbaiki ekonomi negara, taraf kehidupa rakyat dan pentadbiran negara.

TS Muhyiddin dan pemimpin parti-parti komponen hendaklah bertegas dalam hal ini. Lebih baik tumbang walaupun melakukan sesuatu yang betul, daripada tumbang kerana melakukan sesuatu yang salah.

Jika UMNO berkeras menghendaki DS Zahid menjadi Menteri atau TPM dan mengugut keluar PN, biarkan UMNO keluar, biarkan PN tumbang. UMNO akan dikutuk oleh orang Melayu dan mati tak berkubur. Percayalah.

Dalam ucapan pelantikan saya sebagai Ketua Hakim Negara pada 11 12 2007, antara lain, saya berkata:

“Saya sedar bahawa, jika Allah s.w.t. melanjutkan usia saya sekalipun, tempoh untuk saya memegang jawatan Ketua Hakim Negara ini adalah amat singkat. Tetapi, jika, dengan takdir Allah s.w.t.  saya memegang jawatan ini hanya sehari sahajapun, dalam masa satu hari itu, saya berazam untuk melakukan apa yang saya, dengan jujur, fikir adalah betul, sehabis baik yang saya boleh lakukan.  Sama ada sehabis baik saya itu cukup baik atau tidak terserahlah kepada orang ramai untuk menghakiminya.”

Mungkin ada pengajaran yang boleh diambil daripadanya.

02 03 2020

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Pada 28 02 2020, lebih kurang jam 11.00 pagi, saya menyiapkan rencana saya bertajuk “Melayu Tertipu Lagi” dengan membuat beberapa kesimpulan, antaranya:

  1. Orang yang menggagalkan penubuhan kerajaan PN adalah Tun Dr. Mahathir.

 Dalam peristiwa ini, Tun Dr Mahathir dan DS Anwar sama-sama tidak boleh dipercayai. Diharapkan peristiwa ini akan menyingkirkan kedua-dua mereka daripada arena politik negara….

 UMNO, PAS, Bersatu (termasuk kumpulan Azmin) hendaklah bersatu teguh. Saya percaya, jika perikatan mereka kuat, parti-parti di Sabah dan Sarawak, MCA dan MIC akan menyertai mereka yang berkemungkinan membolehkan mereka menubuh kerajaan baru. Tetapi, ini hanya boleh dilakukan tanpa Tun Dr Mahathir dalam Bersatu kerana baliau tidak boleh menerima UMNO sebagai satu parti.

 Pada masa itu, belum nampak penyelesaian krisis itu. Terdapat tiga kumpulan, kumpulan Tun Dr. Mahathir, kumpulan DS Anwar dan kumpulan TS Muhyiddin yang disokong kuat oleh UMNO dan PAS, masing-masing tidak mempunyai majoriti.

Dalam masa 24 jam sehingga petang 29 02 2020, kita dengar cerita berbagai-bagai perkembangan; PH mencalonkan DS Anwar sebagai calon PM; DS Anwar dan pemimpin-pemimpin DAP dengan angkuh mengatakan “we have the numbers”; Gabungan Parti Sarawak (GPS) dan Parti Waritan Sabah (Warisan) sekejap diberitakan menyokong Tun Dr. Mahathir, sekejap menokong DS Anwar dan sekejap menyokong TS Muhyiddin; DS Anwar sekejap menyokong Tun Dr Mahathir, sekejap menawarkan dirinya sebagai calon dan berlagak seperti sudah pasti akan dilantik; Tun Dr Mahathir yang enggan menerima kekalahan, bermodalkan sokongan GPS dan Warisan, membuat perkiraan dengan PKR, DAP dan Amanah untuk ditonjolkan semula sebagai calon PH, yang bererti kerajaan PH yang ditamatkannya dengan peletakn jawatannya hendak dihidupkan semula dan DS Anwar sanggup mengundur diri daripada menjadi calon PM demi menyelamatkan kerajaan PH.

Perkembangan yang terakhir disebut itu menunjukkan sejauh mana DS Anwar dan Lim Kit Siang sangup berkompromi untuk menyelamatkan kerajaan PH kerana, mereka tahu, jika mereka terlepas kuasa, mereka akan berada di kedudukan yang merugikan.

Akhirnya, pada petang 29 02 2020, terbitlah kenyataan Istana Negara yang dengan rasminya mengatakan bahawa YDPA telah berkenan melantik TS Muhyiddin sebagai Perdana Meteri Kelapan.

Kita berhenti di sini dahulu untuk membuat beberapa pemerhatian.

  1. Dengan keluarnya kenyataan itu, tamatlah krisis seminggu itu. (Apa yang akan berlaku selepas itu, akan dibincang berikutnya.)
  1. Dengan terlantiknya TS Muhyiddin sebagai PM, Tun Dr Mahathir dan DS Anwar tersingkir daripada perebutan untuk menjadi PM. Mereka akan terus menimbulkan masalah. Itu keistimewaan dan kepakaran mereka berdua. Diharapkan orang Melayu dan Raja-Raja Melayu sudah muak dengan tindak tanjuk mereka dan mengenepikan mereka untuk selama-lamanya.
  1. Orang Melayu merasa lega kerana tidak lagi akan melihat karenah Lim Guan Eng, Mujahid, Waytha Moorhy, Theresa Kok, Syed Sdiq, Mat Sabu dan lain-lain.
  1. Peletakan jawatan Tommy Thomas memberi nafas lega kepada lebih seribu pegawai-pegawai perundangan, ada yang telah memberi perkhidmatan lebih daripada tiga puluh tahun, menjadi pakar dalam bidang masing-masing tetapi tidak diber kepercayaan terhadap kepakaran mereka mereka oleh Tommy Thomas. Sebaliknya beliau melantik peguam-peguam swasta dan dibayar upah dengan wang pembayar cukai. Diharapkan seorang pegawai daripada Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan yang kanan, berintegriti, berpengalaman dan berkaliber akan dilantik mengganti beliau. Demikian juga diharapkan seorang pegawai MACC yang kanan, berintegriti, berpengalaman dan berkaliber akan dilantik mengganti Lateefa Koya.

Tetapi, sebaik sahaja kenyataan itu diterbitkan, pemimpin-pemimpin PH, diketuai Tun Dr Mahathir bersama-sama DS Anwar telah menolak keputusan yang dibuat oleh YDPA itu. Itu tidak menghairankan. Mereka akan merayu dengan lemah longlai untuk mendapat pengampunan. Mereka terima pengampunan walau pun cara dilakukannya menyelahi prosedur yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Tetapi, apabila YDPA membuat satu keputusan yang tidak menyebelahi mereka, YDPA pun mereka tentang. Ini menunjukkan sejauh mana mereka sanggup lakukan untuk mencapai matlamat mereka. Mereka tidak mempunyai had dan batasan.

Perkara 40 (2), Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan:

“Yang  di-Pertuan  Agong  boleh  bertindak  menurut  budi bicaranya  pada melaksanakan fungsi yang berikut, iaitu:

(a)  melantik seorang Perdana Menteri;”

Perlembagaan tidak menetapkan bagaimana baginda hendak melaksanakan budibicara itu. Tetapi, adalah patut bahawa baginda melantik seorang ahli Parlimen yang mengikut hemat baginda mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli-ahli Prlimen. Jika tidak, undi tidak percaya mungkin akan dibuat dan, jika berjaya, PM itu hendaklah meletak jawatan dan masalah berulang semula.

Dalan kata-kata lain, YDPA tidak dikehendaki menemuduga setiap ahli Parlimen, apatah lagi mengambil kira senarai yang dibuat oleh Tun Dr Mahathir, untuk membuat keputusan itu.

Sekarang, keputusan telah dibuat, PM telah dilantik, tak usahlah memperdulikan apa kata Tun Dr Mahathir, mahupun senarainya. Jika beliau dan PH tidak berpuashati, mereka bolehlah mengemukakan undi tidak percaya di Parlimen. Itu caranya, bukan mencabar budibicara YDPA.

Bagaimana kedudukan Tun Dr Mahathir dan ahli-ahli Parlimen dalam senarai Tun Dr Mahathir yang tidak menyokong TS Muhyiddin, dalam Bersatu? Saya ulangi apa yang saya katakan dalam rencana saya “Melayu Tertipu Lagi”, jika mereka tidak mengikut pendirian parti, singkirkan mereka.

Pagi ini, saya teruja melihat pemimpin-pemimpin UMNO. PAS dan Bersatu bersama-sama ke Istana Negara untuk menubuh kerajaan baru. Di harapkan ia berkekalan. GPS dan Warisan eloklah berfikir semula dan tidak lagi mengikut Tun Dr Mahathir ke mana sahaja yang dibawanya. Sudah tiba masanya beliau ditinggalkan atau disingkirkan.

Beliau telah terlalu banyak membuat masalah sepanjang tempoh beliau menjadi PM: menyebabkan krisis Perlembagaan dengan Raja-Raja sebanyak dua kali; menyingkirkan Ketua Hakim Negara, Tun Salleh Abas; menyebabkan UMNO dibatalkan; bergaduh dengan Tun Musa Hitam; bergaduh dengan DS Anwar; bergaduh dengan Tun Abdullah Badawi; bergaduh dengan DS Najib; menyerahkan kuasa politik orang Melayu kepada DAP; menyebabkan krisis Perlembagaan lagi sekarang; mencabar YDPA; masuk keluar UMNO entah berapa kali. Nampaknya selagi beliau ada dalam arena politik, beliau tidak berhenti-henti menimbulkan masalah. Cukuplah.

Kita mulakan hari baru, tanpa Tun Dr. Mahathir, DS Anwar dan Lim Kit Siang.

01 03 2020


[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad

Pada 28 02 2020, lebih kurang jam 11.00 pagi, saya menyiapkan rencana saya bertajuk “Melayu Tertipu Lagi” dengan membuat beberapa kesimpulan, antaranya:

  1. Orang yang menggagalkan penubuhan kerajaan PN adalah Tun Dr. Mahathir.


  1. Dalam peristiwa ini, Tun Dr Mahathir dan DS Anwar sama-sama tidak boleh dipercayai. Diharapkan peristiwa ini akan menyingkirkan kedua-dua mereka daripada arena politik negara….


  1. UMNO, PAS, Bersatu (termasuk kumpulan Azmin) hendaklah bersatu teguh. Saya percaya, jika perikatan mereka kuat, parti-parti di Sabah dan Sarawak, MCA dan MIC akan menyertai mereka yang berkemungkinan membolehkan mereka menubuh kerajaan baru. Tetapi, ini hanya boleh dilakukan tanpa Tun Dr Mahathir dalam Bersatu kerana baliau tidak boleh menerima UMNO sebagai satu parti.

 Pada masa itu, belum nampak penyelesaian krisis itu. Terdapat tiga kumpulan, kumpulan Tun Dr. Mahathir, kumpulan DS Anwar dan kumpulan TS Muhyiddin yang disokong kuat oleh UMNO dan PAS, masing-masing tidak mempunyai majoriti.

Dalam masa 24 jam sehingga petang 29 02 2020, kita dengar cerita berbagai-bagai perkembangan; PH mencalonkan DS Anwar sebagai calon PM; DS Anwar dan pemimpin-pemimpin DAP dengan angkuh mengatakan “we have the numbers”; Gabungan Parti Sarawak (GPS) dan Parti Waritan Sabah (Warisan) sekejap diberitakan menyokong Tun Dr. Mahathir, sekejap menokong DS Anwar dan sekejap menyokong TS Muhyiddin; DS Anwar sekejap menyokong Tun Dr Mahathir, sekejap menawarkan dirinya sebagai calon dan berlagak seperti sudah pasti akan dilantik; Tun Dr Mahathir yang enggan menerima kekalahan, bermodalkan sokongan GPS dan Warisan, membuat perkiraan dengan PKR, DAP dan Amanah untuk ditonjolkan semula sebagai calon PH, yang bererti kerajaan PH yang ditamatkannya dengan peletakan jawatannya hendak dihidupkan semula dan DS Anwar sanggup mengundur diri daripada menjadi calon PM demi menyelamatkan kerajaan PH.

Perkembangan yang terakhir disebut itu menunjukkan sejauh mana DS Anwar dan Lim Kit Siang sangup berkompromi untuk menyelamatkan kerajaan PH kerana, mereka tahu, jika mereka terlepas kuasa, mereka akan berada di kedudukan yang merugikan.

Akhirnya, pada petang 29 02 2020, terbitlah kenyataan Istana Negara yang dengan rasminya mengatakan bahawa YDPA telah berkenan melantik TS Muhyiddin sebagai Perdana Meteri Kelapan.

Kita berhenti di sini dahulu untuk membuat beberapa pemerhatian.

  1. Dengan keluarnya kenyataan itu, tamatlah krisis seminggu itu. (Apa yang akan berlaku selepas itu, akan dibincang berikutnya.)
  1. Dengan terlantiknya TS Muhyiddin sebagai PM, Tun Dr Mahathir dan DS Anwar tersingkir daripada perebutan untuk menjadi PM. Mereka akan terus menimbulkan masalah. Itu keistimewaan dan kepakaran mereka berdua. Diharapkan orang Melayu dan Raja-Raja Melayu sudah muak dengan tindak tanjuk mereka dan mengenepikan mereka untuk selama-lamanya.
  1. Orang Melayu merasa lega kerana tidak lagi akan melihat karenah Lim Guan Eng, Mujahid, Waytha Moorhy, Theresa Kok, Syed Sdiq, Mat Sabu dan lain-lain.
  1. Peletakan jawatan Tommy Thomas memberi nafas lega kepada lebih seribu pegawai-pegawai perundangan, ada yang telah memberi perkhidmatan lebih daripada tiga puluh tahun, menjadi pakar dalam bidang masing-masing tetapi tidak diber kepercayaan terhadap kepakaran mereka mereka oleh Tommy Thomas. Sebaliknya beliau melantik peguam-peguam swasta dan dibayar upah dengan wang pembayar cukai. Diharapkan seorang pegawai daripada Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan yang kanan, berintegriti, berpengalaman dan berkaliber akan dilantik mengganti beliau. Demikian juga diharapkan seorang pegawai MACC yang kanan, berintegriti, berpengalaman dan berkaliber akan dilantik mengganti Lateefa Koya.

Tetapi, sebaik sahaja kenyataan itu diterbitkan, pemimpin-pemimpin PH, diketuai Tun Dr Mahathir bersama-sama DS Anwar telah menolak keputusan yang dibuat oleh YDPA itu. Itu tidak menghairankan. Mereka akan merayu dengan lemah longlai untuk mendapat pengampunan. Mereka terima pengampunan walau pun cara dilakukannya menyelahi prosedur yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Tetapi, apabila YDPA membuat satu keputusan yang tidak menyebelahi mereka, YDPA pun mereka tentang. Ini menunjukkan sejauh mana mereka sanggup lakukan untuk mencapai matlamat mereka. Mereka tidak mempunyai had dan batasan.

Perkara 40 (2), Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan:

“Yang  di-Pertuan  Agong  boleh  bertindak  menurut  budi bicaranya  pada melaksanakan fungsi yang berikut, iaitu:

 (a)  melantik seorang Perdana Menteri;”

Perkara 43(2)(a) menghendakli baginda “melantik sebagai Perdana Menteri… seorang ahli Dewan Rakyat yang pada hematnya mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan Rakyat itu; dan….’

Jika tidak, selepas dilantik, satu undi tidak percaya mungkin dikemukakan. Jika kalah, mengikut konvensyen, PM itu akan terpaksa meletak jawatan, dan masalah itu berulang semula.

Dalan kata-kata lain, YDPA tidak dikehendaki menemuduga setiap ahli Parlimen, apatah lagi mengambil kira senarai yang dibuat oleh Tun Dr Mahathir, untuk membuat keputusan itu.

Sekarang, keputusan telah dibuat, PM telah dilantik, tak usahlah memperdulikan apa kata Tun Dr Mahathir, mahupun senarainya. Jika beliau dan PH tidak berpuashati, mereka bolehlah mengemukakan undi tidak percaya di Parlimen. Itu caranya, bukan mencabar budibicara YDPA.

Bagaimana kedudukan Tun Dr Mahathir dan ahli-ahli Parlimen dalam senarai Tun Dr Mahathir yang tidak menyokong TS Muhyiddin, dalam Bersatu? Saya ulangi apa yang saya katakan dalam rencana saya “Melayu Tertipu Lagi”, jika mereka tidak mengikut pendirian parti, singkirkan mereka.

Pagi ini, saya teruja melihat pemimpin-pemimpin UMNO. PAS dan Bersatu bersama-sama ke Istana Negara untuk menubuh kerajaan baru. Di harapkan ia berkekalan. GPS dan Warisan eloklah berfikir semula dan tidak lagi mengikut Tun Dr Mahathir ke mana sahaja yang dibawanya. Sudah tiba masanya beliau ditinggalkan atau disingkirkan.

Beliau telah terlalu banyak membuat masalah sepanjang tempoh beliau menjadi PM: menyebabkan krisis Perlembagaan dengan Raja-Raja sebanyak dua kali; menyingkirkan Ketua Hakim Negara, Tun Salleh Abas; menyebabkan UMNO dibatalkan; bergaduh dengan Tun Musa Hitam; bergaduh dengan DS Anwar; bergaduh dengan Tun Abdullah Badawi; bergaduh dengan DS Najib; menyerahkan kuasa politik orang Melayu kepada DAP; menyebabkan krisis Perlembagaan lagi sekarang; mencabar YDPA; masuk keluar UMNO entah berapa kali. Nampaknya selagi beliau ada dalam arena politik, beliau tidak berhenti-henti menimbulkan masalah. Cukuplah.

Kita mulakan hari baru, tanpa Tun Dr. Mahathir, DS Anwar dan Lim Kit Siang.

01 03 2020




Tun Abdul Hamid Mohamad


Semenjak sebelum PRU 14, melalui ucapan dan rencana saya, saya mengingatkan orang Melayu bahawa DAP adalah lebih cauvinis daripada MCA dan Gerakan, bahawa PAS (yang pada masa itu menyertai Pakatan Rakyat bersama-sama DAP), mahupun PKR, tidak akan boleh mengawal tuntutan DAP seperti UMNO mengawal tuntutan MCA dan Gerakan; bahawa orang Cina bersatu di belakang DAP kerana mereka mahu lebih daripada apa yang mereka dapat daripada BN melalui MCA dan Gerakan dan bahawa yang “lebih” itu semestinya datang daripada orang Melayu.

Pada masa yang sama, saya menyeru supaya orang Melayu bersatu, bermula dengan kerjasama antara UMNO dan PAS, kerana kedua-duanya adalah kumpulan Melayu/Islam terbesar. Saya menghujahkan bahawa UMNO dan PAS, yang di antaranya tidak ada apa-apa berbezaan prinsip lagi, hendaklah bekerjasama untuk mempertahankan Kerajaan Persekutuan daripada tumbang. Jika dua buah parti Melayu/Islam itu bekerjasama dan orang Melayu/Islam berdiri teguh di belakangnya, orang-orang Cina yang membuat perkiraan mengikut untung-rugi, akan mendekati BN semula.

Pada masa itu, UMNO yang mabuk dengan kuasa dan kekayaan dan PAS yang angkuh dengan kedudukannya, tidak memperdulikan seruan saya itu. Seorang bekas Menteri kanan BN menyifatkannya sebagai “very idealistic”. Selepas PRU14, beliau keluar dari UMNO dan menyertai Bersatu.

Seperti biasa, orang Melayu yang tidak “berfikir”, tetapi membuat keputusan mengikut apa yang mereka “rasa” atau “ingat”, malah kerana marah, telah memberi kemenangan kepada Pakatan Harapan (PH). Realitinya, mereka menyerahkan kuasa politik orang Melayu kepada orang Cina, semata-mata kerana marahkan Najib dan Rosmah.

Maka tumbanglah BN dan tertubuhlah Kerajaan PH. Orang Cina menganggap kemenangan PH dalam PRU14 itu sebagai kemenangan besar bagi mereka. Bagi mereka, pada 9 Mei 2018 itu tamatlah penguasaan orang Melayu ke atas politik Malaysia. Maka mereka pun menunjukkan keangkuhan mereka tanpa sedikitpun memperduli sensitiviti orang Melayu dan melakukan berbagai-bagai perkara yang menyakiti hati orang Melayu dan dilihat sebagai merugikan, mencabar, meremehkan malah menhina hak orang Melayu, agama Islam dan Raja-Raja Melayu.

Oleh sebab mereka terlalu rakus, malah biadab, maka, dalam masa satu tahun sahaja orang Melayu telah sedar akan bahayanya kerajaan PH yang dikuasai DAP kepada orang Melayu dan umat Islam. Maka orang Melayu dan umat Islam mula menolak PH. Kesannya dapat diliht daripada keputusan lima pilihan raya kecil, bermula dengan Cameron Highlands dan berakhir dengan Kimanis.

Di luar dugaan, bukan hanya sekadar bekerjasama, malah satu muafakat telah terjalin antara UMNO dan PAS dengan termeterainya Piagam Muafakat pada14 September 2019.

Bersatu tahu,  DAP, Amanah dan PKR juga tentu terasa, jika terdapat muafakat antara UMNO dan PAS, Bersatu, Amanah, malah PKR akan tergugat. Maka, terancanglah Kongres Maruah Melayu oleh bekas ahli-ahli UMNO yang melompat masuk Bersatu, yang, saya percaya, mulanya untuk menyaingi muafakat UMNO dan PAS, tetapi kemudiannya berubah menjadi untuk perpaduan Melayu dengan dihadiri oleh Tun Dr. Mahathir, DS Haji Abdul Hadi Awang, wakil-wakil UMNO dan DS Azmin Ali, mewakili satu kumpulan dalam PKR. Kongres itu diadakan pada 6 Oktober 2019. (Ada yang mengatakan, saya tidak tahu benar atau tidak, bahawa DS Anwar dan Lim Kit Siang mendesak Tun Dr Mahathir supaya tidak menghadiri Kongres itu malah melarang Tun Dr Mahathir membaca ucapan yang disediakannya. Mungkin itulah sebabnya pada hari itu, Tun Dr. Mahathir berucap tanpa teks).

Tidak boleh dinafikan kehadiran Tun Dr. Mahathir di kongres itu merenggangkan Tun Dr. Mahathir daripada PH, DAP dan PKR.

Empat bulan kemudian, pada 23 Februari 2020, terbungkar berita majoriti ahli-ahli Parlimen menyokong Tun Dr. Mahathir untuk terus menjadi Perdana Menteri. Usaha mendapat sokongan ini adalah untuk mematahkan keghairahan DS Anwar dan penyokongnya yang tidak henti-henti menuntut  Tun Dr Mahathir menyerah jawatan PM kedapa DS Anwar.

UMNO, PAS, Bersatu dan sekumpulan daripada PKR termasuk dalam pakatan itu. Parti-parti Sabah dan Sarawak turut memberi sokongan. PH nampak seolah-olah sudah terkubur dan kerajaan baru, diketuai Tun Dr. Mahayhir, tanpa DAP, Amanah dan kumpulam DS Anwar, akan terbentuk.

DS Anwar dan Lim Kit Siang tersentak. Mengikut cerita, DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu telah pergi menemui Tun Dr Mahathir. Mengikut cerita, mereka merayu Tun Dr. Mahathir supaya terus memegang jawatan PM sehingga PRU 15. Ertinya, mereka menarik balik desakan supaya Tun Dr. Mahathir menyerah jawatan PM kepada DS Anwar selewat-lewatny dalam Mei ini.

Mengapa DS Anwar dan Lim Kit Siang (Mat Sabu cuma menumpang tuah mereka) berbuat demikian? Pada masa itu, mereka tahu bahawa Tun Dr. Mahathir telah mempunyai sokongan dua pertiga, kerajaan PH akan terkubur, kerajaan pembangkang (panggillah Perikatan Nasional, PN) akan tertubuh dan semua menteri-menteri DAP, PKR dan Amanah akan kehilangan jawatan. Kerana terpaksa, mereka sanggup menelan ludah mereka (perkara biasa bagi ahli politik).

Selepas pertemuan Tun Dr. Mahathir dengan DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu itu, PKR, DAP dan Amanah mengatakan mereka memberi sokongan penuh kepada Tun Dr Mahathir sebagai PM sehingga PRU15. Pada masa itu, nampak seolah-olah Tun Dr Mahathir bersetuju untuk terus menjadi PM PH sehingga PRU15.

Jika itu benar, Tun Dr Mahathir nampak seolah-olah sudah termakan umpan yang dihulur oleh DS Anwar, Lim Kit Siang dan Mat Sabu itu. Dengan persetujuan itu, Tun Dr. Mahathir telah membelakangkan PN.

Tiba-tiba keluar pula berita Tun Dr Mahathir meletak jawatan dan dilantik semula sebagai PM sementara sehingga YDPA melantik seorang PM tetap. Selepas itu keluar pula berita, Tun Dr. Mahathir akan menubuh sebuah Kerajaan Perpaduan, terdiri daripada menteri-menteri yang dipilihnya sebagai individu, bukan mewakili parti.

TS Muhyiddin pula mengeluar kenyataan bahawa Bersatu telah mengambil keputusan keluar daripada PH. Selepas itu, UMNO dan PAS mengeluar kenyataan bahawa mereka menarik balik sokongan mereka terhadap Tun Dr Mahathir kerana, sokongan asal mereka kepadanya adalah untuk menghalang DS Anwar daripada menjadi PM, dan penubuhan kerajaan PN tanpa DAP, PKR dan Amanah.

Pada masa ini, kita tidak tahu apa Tun Dr Mahathir sedang buat, mungkin beliau sedang mengumpul nama-nama ahli Parlimen tidak kira dari parti mana untuk dijadikan ahli cabinet beliau, bukan sebagai mewakili partinya, tetapi sebagai seorang individu, lebih kurang seperti dalam sistem presidensi Amerika Syarikat. Realitinya, beliau akan menjadi seorang diktator dengan ahli-ahli kabinetnya sebagai “yes men”.

YDPA pula sibuk menemuduga setiap ahli Parliament untuk mendapat tahu siapa yang mereka sokong untuk menjadi PM. Tetapi, kita tidak tahu bilakah baginda akan membuat keputusan dan apakah keputusan baginda.

Perlembagaan Persekutuan memberi kuasa budubicara kepada YDPA untuk melantik seseorang menjadi PM – Perkara 40(2)(a). Perlembagaan  tidak menyebut bagaimana budibicara itu patut digunakan. Tepapi, dalam sistem berparlimen ala-British, baginda kenalah melantik seoran yang, pada pendapatnya, mendapat sokongan majoriti ahli-ahli Parlimen. Jika tidak, selepas dilantik, satu undi tidak percaya mungkin dikemukakan. Jika kalah, mengikut konvensyen, PM itu akan terpaksa meletak jawatan, dan masalah itu berulang semula.

Pada 26 Februari 2020, dua perkara besar berlaku. Pertama, Tun Dr Mahathir mengeluar kenyataan mengapa  beliau meletak jawatan. Kedua PKR, DAP dan Amanah mengisytiharkan DS Anwar sebagai calon mereka untuk menjadi PM. Malah ada berita yang mengatakan penyokong-penyokong DS Anwar sudah pun berarak kemenangan di Dataran Merdeka.

Kita lihat kenyataan Tun Dr Mahathir dahulu. Beliau berkata beliau meletak jawatan kerana beliau tidak boleh menerima UNNO di dalam kerajaannya tetapi beliau bersedia menerima ahli-ahli UMNO yang melompat masuk ke parti lain. Soalan pertama, mengapa cuma sekarang baru beliau mengeluarkan kenyataan itu? Ia sepatutnya dikeluarkan, selewat-lewatnya, pada hari beliau meletak jawatan.

Katakalah alasan yang diberi itu benar, soalan-soalan berikut perlu di jawab:

  1. Mengapa, beliau menghadiri Kongres Maruah Melayu pada 23 10 2018, duduk dan berdiri bersama-sama pemimpin-pemimpin UMNO yang hadir sebagai wakil UMNO?
  2. Mengapa beliau membiarkan usaha menubuh kerajaan PN yang dilakukan oleh ahli-ahli Bersatu sendiri sejak beberapa bulan sebelumnya, meyakinkan pemimpin-pemimpin UMNO, PAS dan lain-lain serta mendapatkan statutory declaration mereka bahawa mereka menyokong beliau sebagai PM berlarutan hingga mereka memperolehi majoriti dua pertiga dan mengisytiharkan penubuhan kerajaan PN?
  1. Atas alasan apa beliau tidak boleh menerima UMNO? Adakah kerana UMNO corrupt? UMNO hanya satu nama atas kertas. Ia tidak boleh Yang boleh corrupt adalah pemimpin-pemimpinnya. Tetapi, beliau boleh menerima pula pemimpin-pemimpinnya.

Saya percaya, jika alasan itu benar, sebenarnya, beliau tidak boleh terima kewujudan UMNO. Selepas sahaja PRU14 beliau telah mengatakan UMNO hanya menunggu ajalnya. Tetepi, ia semakin kuat dan PH kalah dalam lima PRK berturut-turut. Beliau tahu, apabila UMNO bekerjasama dengan PAS dalam PRU 15, Bersatulah yang lebih berkemungkinan menemui ajalnya. Maka beliau mesti bunuh UMNO, jika tidak UMNO (bersama-sama PAS) akan membunuh Bersatu.

Itu UMNO perlu faham. Dalam keadaan demikian, mengapa UMNO hendak menyokongnya? Menyokongnya untuk membunuh UMNO? UMNO telah membuat satu peputusan yang betul dengan menarik balik sokongan terhadap Tun Dr Mahathir. UMNO mesti jangan bergenjak. Malah, mana-mana ahli UMNO yang menerima jawatan dalam kabinetnya hendaklah disingkir.

Mengenai peristiwa kedua hari itu, PKR, DAP dan Amanah mengisytiharkan sokongan mereka terhadap DS Anwar sebagai calon PM. Ini berlaku hanya beberapa hari selepas mereka memberi sokongan penuh terhadap Tun Dr Mahathir untuk terus menjadi PM sehingga PRU15. Dengan perisytiharan itu, mereka membuat U-turn dan menikam Tun Dr Mahathir dari belakang.

Kembali kepada kedudukan Tun Dr Mahathir dan Bersatu. TS Muhyiddin Yassin telah mengambil pendirian yang betul dan berani dengan membawa Bersatu keluar dari PH. Beliau dan Bersatu hendaklah teguh dengan pendirian ini. Ahli-ahli Bersatu telah bertongkos lomos mendapat sokongan untuk Tun Dr Mahathir. Setelah Berjaya beliau menikam mereka dari belakang. Perbuatan itu hanya menguntungkan Anwar, DAP dan PH. Anwar yang sepatutnya tetah kehilangan peluang untuk menjadi PM, DAP yang sepatutnya keluar daripada kerajaan PN, kerajaan PH  yang sepatutnya sudah terkubur, semuanya hidup semula. Akibatnya, pada 27 02 2020, baik DS Anwar, Tun Dr Mahathir, mahupun kumpulan UMNO-PAS sama-sama tidak mempunyai majoriti.

Pagi 27 02 2020, kita dikejutkan pula dengan berita bahawa kumpulan Azmin menyertai Bersatu. Selain daripada ia menguatkan Bersatu, ia juga mengurangkan perpecahan orang Malayu yang akan menjadi lebih buruk jika mereka menubuhkan sebuah parti baru. Itu satu perkembangan yang baik.

Tidak cukup dengan itu, di sebelah petangnya, terbit pula berita bahawa Tun Dr Mahathir kembali semula menjadi Pengerusi Bersatu, mungkin selepas dipujuk oleh TS Muhyiddin pula. Apakah ertinya? Ingat, Bersatu telah keluar dari PH. Ertinya, beliau sekarang menjadi pengerusi Bersatu yang berada di luar PH. Pada masa yang sama, beliau tidak dapat menerima UMNO sebagai sebuah parti. UMNO dan PAS pula telah menarik balik sokongang terhadap Tun Dr Mahathir sebagai PM kerana beliau telah membelot mereka. Maka, ertinya Bersatu bersendirian. Tetapi, kita dengar pula cerita Bersatu Johor akan menubuh kerajaan Bersama BN dan PAS. Tidakkah in bercanggah dengan pendirian Tun Dr Mahathir terhadap UMNO?

Apakah kesimpulan dan pengajaran yang boleh diambil daripada peristiwa ini?

  1. Orang yang menggagalkan penubuhan kerajaan PN adalah Tun Dr. Mahathir.
  1. Dalam peristiwa ini, Tun Dr Mahathir dan DS Anwar sama-sama tidak boleh dipercayai. Diharapkan peristiwa ini akan menyingkirkan kedua-dua mereka daripada arena politik negara. Mereka tidak boleh diharap untuk membela kepentingan orang Melayu/Islam. Apatah lagi, jika DS Anwar dilantik menjadi PM dengan sokongan DAP dan Amanah, kerajaan yang akan dibentukan hanya mempunyai 33 Ahli Parlimen Melayu/Islam (35.86%) berbanding dengan 59 orang bukan-Melayu/bukan-Islam (64.13%). Bolehkan kerajaan seperti itu menjadi pembela orang Malayu/Islam? Ia juga menunjukkan sejauh mana DS Anwar sanggup memgorbankan kepentingan Melayu/Islam semata-mata untuk menjadi PM.
  1. UMNO, PAS, Bersatu (termasuk kumpulan Azmin) hendaklah bersatu teguh. Saya percaya, jika perikatan mereka kuat, parti-parti di Sabah dan Sarawak, MCA dan MIC akan menyertai mereka yang berkemungkinan membolehkan mereka menubuh kerajaan baru. Tetapi, ini hanya boleh dilakukan tanpa Tun Dr Mahathir dalam Bersatu kerana baliau tidak boleh menerima UMNO sebagai satu parti. TS Muhyiddin telah melakukan sesuatu yang betul apabila mambawa Bersatu keluar dari PH, setelah Tun Dr Mahathir meletak jawatan. Tetapi, masalah orang Melayu ialah mereka hagat-hangat tahi ayam dan mereka membuat keputusaan kerana marah dan mengikut emosi dan bukan melalui berfikir. Selepas itu, saya percaya beliau telah merayu kepada Tun Dr Mahathir supaya memegang jawatan pengerusi Bersatu semula.

Jika tidak, jika Tun Dr Mahathir tidak mengikut pendirian parti, beliau patut disingkir daripada Bersatu. Maka terbukalah peluang untuk Bersatu bersama-sama UMNO, PAS, MCA dan MIC menubuh kerajaan, tanpa Mahathir, di peringkat Persekutuan dan Negeri. Sekarang, sebagai pengerusi, Tun Dr Mahathir boleh menjadi penghalang! Yang ketawa adalah  DS Anwar dan Lim Kit Siang.

  1. Orang Melayu mesti sedar bawa UMNO dan PAS adalah dua buah parti yang boleh diharapkan untuk membela orang Melayu. UMNO perlu dibersihkan daripada pemimpin-pemimpin yang corrupt. PAS perlu update Keduanya elok dicantumkan, jika boleh.
  1. PAS, yang pada suatu ketika selepas manandatangani Piagam Muafakat, nampak seolah-olah mula membelakangkan UMNO kerana keghairahannya dalam menyokong Tun Dr Mahathir sehinggakan UMNO terpaksa mengikut “supaya tidak ketinggalan”. Di penghujung episode ini, PAS berada bersama-sama UMNO setelah dibelot oleh Tun Dr. Mahathir. Ini satu pengajaran kepada PAS, suka atau tidak, UMNO itulah rakan seperjuangannya untuk membela kepentingan orang Melayu dan agama Islam.
  1. Berhadapan dengan Tun Dr. Mahathir, UMNO perlu tegas. Ingat, UMNO adalah lebih besar daripada Bersatu, lebih tua dan lebih berjasa. Tun Dr Mahathir telah menunggang UMNO selama hampir tiga dekad, disanjung dan diangkat nenjadi pemimpin orang Melayu selama lebih daripada dua dekad, Sekarang beliau hendak membunuh UMNO kerana beliau takut UMNO akan membunuh partinya. Ini UMNO dan orang Melayu perlu sedar dan jangan naif lagi.
  1. Dalam berita malam ini, saya tidak tahu sama ada apa yang dikatakannya itu hanya pendapatnya atau nasihatnya kepada YDPA, beliau berkata, biarlah Parliman menentukan pada 3 Mac ini siapa akan menjadi PM. Jika ia gagal, adakan pilihanraya umum tergempar.

Semua ini tidak perlu jika beliau tidak belot. Beliau telah pun boleh dilantik menjadi PM kerajaan PN, tanpa PKR, DAP dan Amanah. Sekarang mereka telah bernafas semula, dua kumpulan telah menjadi tiga, tidak mustahil DS Anwar akan menang. Jika itu berlaku, Dr Mahathirlah yang bertanggungjawab menyerahkan kuasa politik orang Melayu di negara ini kepada DAP bagi kali yang kedua dan, besar kemungkinan, muktamad.

Jika PRU15 diadakan, jika beliau menentang kerjasama dengan UMNO, PAS perlulah menyebelahi UMNO. Bersatu hendaklah menyingkir Tun Dr Mahathir daripada Bersatu dan berkerjasama dengan UMNO dan PAS, menentang PH. Jika Bersatu tidak berani berbuat demikian dan hendak bertanding sendirian atau masuk semula ke dalam PH, biarlah. Kita tunggu dan lihat keputusannya.

Sementara itu, kita tunggu keputusan YDPA.

28 02 2020

[email protected]



(Is JAKIM Unconstitutional?)


Tun Abdul Hamid Mohamad


(Saya menghadapi masalah mencari perkataan dalam Bahasa Melayu yang tepat bagi perkataan “unconstitutional”. Maka, saya gunakan kata-kata “menyalahi perlembagaan”, kerana ia mudah difaham. Saya meletakkan tajuk dalam Bahasa Inggeris di bawah tajuk rencana ini untuk menjelaskan maknanya.

Di mana saya menggunakan huruf besar “P” bagi “Perlembagaan”, ia bermaksud “Perlembagaan Persekutuan”.)

Saya merujuk kepada laporan akhbar Malay Mail bertarikh 11 Januari 2020 bertajuk “G25 finds formation of Jakim, National Council of Islamic Affairs unconstitutional” (G25 mendapati pembentukan Jakim, Majlis Kebangsaan Hal Ehwal Islam menyalahi perlembagaan) yang, antara lain, berkata:

“Ahli G25 dan bekas Hakim Mahkamah Rayuan Datuk Hishamudin Yunus berkata pembentukan sebuah institusi Islam persekutuan bercanggah dengan Perlembagaan, yang memperuntukkan perkara-perkara mengenai Islam di bawah bidang kuasa negeri-negeri.

 “Pembentukan Jakim adalah menyalahi perlembagaan kerana hal ehwal Islam terletak di bawah bidang kuasa negeri. Tiada undang-undang untuk menubuhkan Jakim.

 “Malah, ia hanya ditubuhkan sebagai satu keputusan pentadbiran. Ia pada mulanya dicipta untuk menjadi sekretariat bagi Persidangan Raja-Raja Melayu, tetapi kini menjadi gergasi dengan bajet yang besar, ” katanya semasa perbincangan panel di Kelab Alumni Universiti Malaya di sini.”[i] (Terjemahan saya).

Untuk mengetahui alasan mengapa penubuhan JAKIM dikatakan menyalahi perlembagaan, saya meneliti laporan yang dikeluarkan oleh G25 bertajuk “Administrtion Of Matters Pertaining To Islam” (Pentadbiran Hal-Hal Mengenai Islam”). Untuk mengelak kesilapan, biarlah saya petik bahagian-bahagian yang membincang soal sama ada JAKIM menyalahi perlembagaan, atau sebliknya.

Dalam Bab 3 Historical And Legal Overview (Gambaran Keseluruhan Sejarah dan Undang-Undang), laporan itu, antara lain, berkata:

“…Dalam bersetuju dengan cadangan Perikatan, Raja-raja menyatakan bahawa mereka menentang penubuhan Jabatan Hal Ehwal Agama Persekutuan. Ini mengakibatkan satu kenyataan mengenainya dikeluarkan; oleh itu, penubuhan mana-mana badan persekutuan untuk mentadbir Islam adalah menyalahi perlembagaan.[ii] (Terjemahan saya).

Saya tidak faham logik dua ayat ini. Ia boleh dibahagikan seperti berikut:

(i). Raja-Raja menentang penubuhan Jabatan Hal Ehwal Agama Persekutuan;

(ii). Yang mengakibatkan satu kenyataan mengenainya dikeluarkan;

(iii). Oleh itu, penubuhan mana-mana badan persekutuan untuk mentadbir Islam adalah menyalahi perlembagaan.

Kesimpulan yang dibuat di (iii) adalah non-sequiter, ertinya kesimpulan yang dibuat itu tidak menuruti ayat-ayat sebelumnya, mengikut logik.

Dalam perbincangan itu, memanglah ada tentangan oleh pihak-pihak yang terlibat. Bahawa satu pihak menentang tidak mengikat semua pihak. Apa yang dikatakan dalam kenyataan itu? Bagaimana ia boleh mengikat kerajaan selama-lamanya?

Biar apa pun, sama ada sesuatu perkara itu menyalahi perlembagaan atau tidak, terletak kepada apa yang tertulis dalam Perlembagaan. Soalannya adakan penubuhan JAKIM menyalahi mana-mana peruntukan Perlembagaan? Alasan yang diberi ialah kerana agama adalah perkara yang ditadbir oleh negeri-negeri. Ini akan dibincang selepas ini.

Dalam Bab 4 Administrtion Of Matters Pertaining To Islam: Institutional Arrangements (Pentadbiran Hal-Hal Mengenai Islam: Susunan Institusi”), laporan itu, antara lain, berkata:

“4.3. Telah disebutkan sebelum ini bahawa penubuhan sebuah badan persekutuan untuk mentadbir Islam adalah menyalahi perlembagaan kerana agama adalah perkara yang ditadbir oleh negeri-negeri.”[iii]

Oleh sebab ini juga adalah alasan yang diberikan oleh Datuk Hishamuddin, eloklah ia dibincangkan di sini.

Perlu difahami bahawa bukan apa sahaja yang mempunyai perkataan “Islam” di dalamnya atau berkaitan dengan agama Islam terletak di bawah bidang kuasa negeri. Bidang kuasa negeri mengenai Islam adalah seperti yang disebt dalam dan terhad kepada yang diperuntukkan, oleh Senara II (Senarai Negeri). Ia tidak bererti Kerajaan Persekutuan tidak boleh menubuh satu jabatan atau agensi yang fungsinya berkaitan dengan agama Islam, asalkan ia tidak melanggar apa yang ditetapkan oleh senarai itu. Jika ia melanggar apa yang ditetapkan oleh senarai itu, maka apa yang dilakukan oleh jabatan itulah yang menyalahi perlembagaan, bukan jabatan itu.

Misalnya, jika pegawai JAKIM (yang tidak diberi kuasa oleh pihak berkuasa negeri) menangkap, menyiasat dan mendakwa seseorang kerana melanggar sesuatu undang-undang negeri, maka tindakan itu menyalahi perlembagaan, bukan penubuhan JAKIM itu yang menyalahi perlembagaan.

Selain dari itu, bukan semua perkara yang berkaitan deangan Islam itu terletak di bawah bidang kuasa negeri. Misalannya, perbankan Islam dan pengeluaran sijil halal. Perbankan terletak di bawah bidang kuasa persekutuan. “Islam” itu adalah jenis perbankan itu. “Halal” adalah satu perihal dagangan (“trade description”). Kedua-duanya terletak di bawah bidang kuasa persekutuan.

Pada masa yang sama, pegawai-pegawai JAKIM dan pegawai-pegawai di kementerian dan jabatan persekutuan juga perlu faham bahawa bukan semua apa yang mempunayi jenama “Islam” atau berkaitan dengan Islam terlelak di bawah bidang kuasa JAKIM. (Sebenarnya, JAKIM tidak mempunyai apa-apa kuasa undang-undang.) Perbankan Islam, misalnya, terletak di bawah bidang kuasa Kementerian Kewangan kerana ia adalah perbankan.

Oleh sebab perkataan “halal” yang digunakan kepada makanan, misalnya, adalah satu perihal dagangan, maka ia terletak di bawah bidang kuasa Kementerian Perdagangan Dalam Negeri, Koperasi dan Kepenggunaan (KPDNKK).

Memang betul tiada undang-undang yang menubuhkan JAKIM. Tetapi, bukan semua jabatan, agensi, pejabat dan institusi yang ditubuhkan oleh Kerajaan Persekutuan memerlukan undang-undang untuk menubuhnya, misalnya IKIM, YADIM dan lain-lain.

Tanah terletak di bawah bidang kuasa negeri – Senarai II (Senarai Negeri). Di peringkat persekutuan terdapat Jabatan Ketua Pengarah Tanah dan Galian Persekutuan yang terletak di bawah Kementerian Air, Tanah dan Sumber Asli . Kedudukannya lebih kurang samalah dengan JAKIM. Ia juga bukan ditubuh di bawah sesuatu undang-undang dan tidak mempunyai kuasa undang-undang, selain daripada bagi wilayah-wilayah persekutuan.

Memang betul JAKIM ditubuh melalui keputusan pentadbiran. Tetapi itu tidak menjadikannya menyalahi perlembagaan, melainkan jika dapat ditunjuk ia menyalahi mana-mana peruntukan Perlembagaan. Sebagai satu misalan, saya akui, jika Kerajaan Persekutuan menubuh JAKIM secara pentadbiran (malah, jika melalui undang-undang sekalipun) dengan tujuan untuk membicarakan kes-kes yang sepatutnya dibicarakan oleh Mahkamah Syariah Negeri, itu jelas bercanggah dengan Perlembagaan dan menyalahi perlembagaan.

Tetapi, selagi ia tidak mengambil alih kuasa yang diberikan oleh undang-undang kepada mana-mana pihak berkuasa lain, selagi ia tidak melaksanakan kuasa mana-mana undang-undang (tanpa diberi kuasa dengan cara yang sah, seperti pengeluaran sijil halal), selagi ia terus melaksanakan tugas pentadbiran, ia tidak menyalahi mana-mana peruntukan Perlembagaan.

Di sini ada satu perkara yang saya ingin sebut. Perkara inilah yang sepatutnya disebut oleh Datuk Hishamuddin dan G 25 dalam mengkritik JAKIM, tetapi mungkin mereka tidak tahu. Mungkin mereka terlepas pandang ucaputama saya bertarikh 29 Julai 2015 bertajuk Pembangunan Industri Halal Di Malaysia Daripada Sudut Perundangan”.

Satu lagi bertarikh 17 Ogos 2018 bertajuk “Pengeluaran Sijil Halal Dalam Bidang Kuasa Persekutuan”. (Versi bahasa Inggeris juga disediakan.) Yang kedua ini saya hantar kepada Jawatankuasa Tertinggi Institusi Hal Ehwal Islam. Oleh sebab keuzuran saya, maka saya tidak dapat menghadiri persidangan jawatankuasa itu, saya tidak tahu apa yang terjadi kepadanya. Walau bagaimana pun, kedua-duanya boleh diperolehi dalam laman-laman web saya.

Saya tidak akan mengulangi pandangan saya dan hujah-hujah saya dalam rencana ini untuk mengelak ianya menjadi terlalu panjang. Sesiapa yang berminat bolehlah mebacanya dalam laman-laman web saya.

Biar apa pun, mungkin sayalah orang yang paling awal, malah, sehingga sekarang, mungkin satu-satunya suara yang tidak bersetuju dengan kuasa mengeluarkan sijil halal dan menyiasat kesalahan-kesalahan kerana melanggar syarat-syarat sijil halal, diturunkan kepada JAKIM. Semua itu terletak di bawah bidang kuasa KPDNKK. KPDNKKlah yang sepatutnya dipertanggungjawabkan melaksanakannya.

Anihnya G 25 yang mengatakan JAKIM menyalahi perlembagaan memuji JAKIM kerana pencapaiannya dalam pengeluaran sijil halal. (Lebih anih lagi, walaupun G 25 berkata JAKIM menyalahi perlembagaan, ia masih mahu JAKIM kekal. Itu adalah apa yang kita panggil “a contradiction in terms.”)

Perlu dijelaskan di sini bahawa penurunan kuasa itu, pada pandangan saya, juga tidak menyalahi perlembagaan, kerana ia dilakukan oleh Menteri KPDNKK. Berdasarkan peruntukan seksyen 29 Akta Perihal Dagangan 2011, Menteri telah membuat Perintah Perihal Dagangan (Perakuan dan Penandaan Halal) 2011 yang berkuat kuasa pada 1 Januari 2012. Saya tidak mempersoalkan sahnya penurunan kuasa itu kepada JAKIM, tetapi saya mempersoalkan kebijaksanaan berbuat demikian. Untuk mengetahui sebab-sebabnya, sila baca kedua-dua penulisan itu.

Laporan G 25 itu seterusnya berkata:

“… Perlembagaan Persekutuan tidak membayangkan penubuhan Majlis Kebangsaan untuk Hal Ehwal Islam oleh Majlis Raja-Raja (MRR) atau oleh Kerajaan Persekutuan – agama Islam dan adat Melayu adalah perkara eksklusif Dewan Undangan Negeri dan Majlis Eksekutif Negeri…” [iv](Terjemahan saya.)

Soalannya bukan sama ada penubuhan JAKIM itu dibayangkan oleh Perlembagaan atau tidak. Soalannya ialah sama ada penubuhannya menyalahi mana-mana peruntukan Perlembagaan atau tidak. Alasan yang diberi ialah kerana agama Islam adalah perkara yang terletak di bawah bidang kuasa negeri. Jawapan kepada hujah itu telah diberi.

Seterusnya, laporan itu itu berkata:

 Terdapat juga rasional penubuhan Jakim untuk tujuan memastikan keseragaman undang-undang antara Negeri. Dengan mengandaikan bahawa ini diperlukan, ini boleh dicapai secara sah dengan menggunakan Perlembagaan Persekutuan melalui Artikel 76 yang menetapkan prosedur perundangan…

 Oleh kerana Parlimen tidak terlibat, dan Perkara 76 tidak digunakan, MKI dan JAKIM tidak merupakan agensi yang ditubuhkan secara undang-undang dan perlembagaan dan boleh dianggap sebagai timbul daripada keputusan dasar untuk memenuhi keperluan yang dirasakan perlu untuk penyelarasan dan keseragaman…” [v] (Terjemahan saya).

Perkara 76 tidak berkenaan kerana JAKIM ditubuh secara pentadbiran. Memang JAKIM menjadi sekretariat bagi menyelaras perbincangan mengenai cadangan mengadakan undang-undang baru bagi Mahkamah Syariah atau meminda peruntukan-peruntukan yang sedia ada atau menyelaraskan undang-undang yang sedia ada. Apa salahnya? Itu hanya tugas pentadbiran untuk memudahkan urusan itu. Setelah persetujuan dicapai, terserahlah kepada setiap negeri untuk melaksanakannya atau tidak, dengan atau tanpa pindaan.

Laporan itu juga menyentuh mengenai Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan. Antara lain, katanya:

“Begitu juga, fatwa Jawatankuasa Fatwa di bawah Jakim tidak mempunyai sebarang kesan undang-undang, dan semata-mata mewakili satu konsensus agama di peringkat ‘nasional’ mengenai perkara berkenaan Islam di Malaysia. Ia tidak mempunyai kesan undang-undang di negeri sehingga diterima pakai oleh negeri melalui fatwa oleh Mufti Negeri atau Jawatankuasa Fatwa Negeri dan diwartakan mengikut prosedur yang ditetapkan oleh undang-undang negeri. Oleh itu, fatwa sedemikian boleh dicabar di mahkamah sivil oleh orang-orang yang terjejas dengan alasan bahawa subjek fatwa itu tidak berada dalam bidang kuasa Jawatankuasa Fatwa”. [vi] (Terjemahan saya).

Secara umumnya, petikan itu betul. Saya telah pun menulis beberapa kali mengenai Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebabgsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan) – Lihat, antara lain, “Perbankan Islam Dan Takaful: Furum Untuk Penyelesaian Isu Undang–undang Dan Hukum Syarak” (17 -19 Jun 2009), di mana, antara lain, saya berkata:

 “Pertama, Jawatankuasa itu hanyalah satu jawatankuasa yang ditubuh secara pentadbiran. Ia tidak ditubuhkan di bawah mana-mana undang-undang dan tidak mempunyai kuasa undang-undang. Malah, ia tidak ada kuasa mengeluar fatwa pun. Ini kerap disalah faham. Kita selalu membaca dalam akhbar-akhbar bahawa Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan mengeluarkan fatwa itu dan ini. Dengan hormat, itu tidak betul, malah boleh dihujahkan ia melakukan satu kesalahan di bawah Enakment-Enakment Pentadbiran Agama Islam jika ia berbuat demikian. Apa yang boleh dilakukannya ialah bermuzakarah dan mencari pandangan yang bersepadu mengenai hukum berkenaan sesuatu perkara. Untuk menjadikannya suatu fatwa yang mempunyai kuasa undang-undang ia hanya boleh meminta Jawatankuasa-Jawatankuasa Fatwa di Negeri-Negeri mewartakannya. Itu pun jika dipersetujui oleh Jawatankuasa-Jawatankuasa Fatwa Negeri-Negeri dan Raja-Raja masing-masing. …..”

 Saya berkata demikian sepuluh tahun dahulu, sebelum ada sesiapa yang menyoal berkenaan JAKIM menyalahi perlembagaan dan bajetnya yang besar.

Dua tahun kemudian, pada 18 07 2012, saya menulis satu rencana bertajuk Obligation Of Companies To Pay Zakat: Issues Arising From Effects Of Separate Legal Entity”, (“Kewajipan Syarikat Membayar Zakat: Isu Yang Berbangkit Daripada Kesan Entiti Undang-undang Yang Berasingan”), di mana, antara lain, saya berkata:

“Kembali kepada keputusan Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan, pertama, perlu diambil perhatian bahawa Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan bukanlah jawatankuasa fatwa yang ditubuhkan di bawah mana-mana undang-undang. Ia tidak mempunyai kedudukan undang-undang. Keputusannya bukan “fatwa” yang mengikat sesiapa pun.”[vii] (Terjemahan saya)

Tetapi, itu tidak menjadikan penubuhan jawatankuasa itu menyalahi perlembagaan. Jika  ia cuba mengeluarkan fatwa, maka tindakannya itulah yang menyalahi perlembagaan, bukan jawatankuasa itu.

Malah saya telah mencadangkan supaya jawatankuasa itu diberi kuatkuasa undang-undang melalui satu akta Parlimen, katakanlah Akta Majlis Fatwa Kebangsaan dengan kuasa khusus seperti yang diperuntukkan oleh Perenggan 4(k), Senarai 1, Jadual Kesembilan, Perlembagaan yang memperuntukkan:

Ascertainment of Islamic law and other personal laws for purposes of federal law.”

(Penentuan hukum syarak dan undang-undang peribadi lain untuk tujuan undang-undang persekutuan.)

Jika dibuat demikian, ia akan boleh mengeluarkan fatwa untuk tujuan itu. Selain, dari itu ia boleh bermuzakarah seperti yang dilakukan sekarang.

Malangnya, tidak siapa memberi perhatian kepada cadangan saya itu. Nampaknya, ahli-ahli akademik dan pengkaji-pengkaji pun tidak menemuinya.


Bahawa penubuhan JAKIM tidak disebut atau “dibayangkan” oleh Perlembagaan; bahawa penubuhan JAKIM tidak dibuat di bawah sesatu undang-undang, tidak menjadikan penubuhannya atau kewujudannya menyalahi perlembagaan. Ia ditubuh melalui satu keputusan pentadbiran untuk melaksanakan tugas-tugas pentadbiran. Penubuhannya tidak menyalahi mana-mana peruntukan Perlembagaan atau undang-undang. Ia bukan ditubuh untuk melaksanakan sesuatu tugas yang terletak di bawah Senarai Negeri, Jadual Kesembilan.

Jika JAKIM melakukan suatu perkara yang terletak di bawah bidang kuasa negeri, yang menyalahi perlembagaan adalah perbuatan itu, bukan JAKIM. Perbezaan antara keduanya perlulah difahami.

Pemberian tugas kepada JAKIM untuk mengeluarkan sijil halal dilakukan melalui Perintah Perihal Dagangan (Perakuan dan Penandaan Halal) 2011 yang dibuat oleh Menteri mengikut peruntukan sekyen 29 Akta Perihal Dagangan 2011. Walaupun ianya sah, saya telah menghujahkan bahawa ia tidak sepatutnya dilakukan. Pengeluaran sijil halal hendaklah dilakukan oleh kementerian yang bertanggungjawab, iaitu KPDNKK.

Bahawa JAKIM telah menjadi “gergasi” dengan bajet yang besar bukanlah alasan untuk mencari jalan mengatakan ia menyalahi perlembagaan dan patut ditutup. Kenyataan itu terbit daripada perasaan irihati parti-parti politik, NGO-NGO dan individu bukan Islam, terutama sekali selepas PRU 14. Yang mendukacitakan ialah, sekarang ini, nampaknya ada NGO-NGO yang ahli-ahlinya orang Islam dan individu yang beragama Islam yang bukan setakat mengkritik JAKIM, tetapi mahu menutup JAKIM terus atas alasan ia menyalahi perlembagaan. Agenda siapa yang mereka perjuangkan?

18 01 2020

[email protected]

[i]G25 member and former Court of Appeal judge Datuk Hishamudin Yunus said the formation of a federal Islamic institution is against the Constitution, which provides for matters concerning Islam under the jurisdiction of the states.

“The formation of Jakim is unconstitutional because of Islamic affairs under the purview of the states. There are no laws to establish Jakim.

“In fact, it was only established as an administrative decision. It was initially created to serve as a secretariat for the Conference of Malay Rulers, but it is now a giant with a huge budget,” he said during a panel discussion at the Universiti Malaya Alumni Clubhouse here.”

[ii]…In agreeing to the Alliance’s proposal, the Rulers stated that they were against the setting up of a Federal Department of Religious Affairs. This resulted in a statement to that effect; therefore, the setting up of any federal body to administer Islam is unconstitutional…”

[iii]4.3. It was pointed out earlier that the setting up of a federal body to administer Islam is unconstitutional since religion is a matter to be administered by the States”.

[iv] “…the Federal Constitution does not envisage the creation of the National Council for Islamic Affairs by the Conference of Rulers (COR) or by the Federal Government – the Muslim religion and Malay custom being matters exclusive to the State Legislatures and the State Executive Councils.”

[v]There is also the rationale of establishing JAKIM for the intention of ensuring the uniformity of the laws between the States. Assuming that this was needed, this could have been legally achieved by using the Federal Constitution via Article 76 which prescribes a legislative procedure.

 Since the Parliament was not involved, and Article 76 was not used, MKI and JAKIM are not legally and constitutionally established agencies and can be perceived as arising out of a policy decision to meet a need felt necessary for coordination and uniformity…”

[vi]Likewise, the fatwas of the Fatwa Committee under JAKIM do not have any legal effect, and merely represent a religious consensus at a ‘national’ level on a matter concerning Islam in Malaysia. They have no legal effect in a State until adopted by the State via a fatwa by the State Mufti or State Fatwa Committee and gazetted in accordance with the procedure as prescribed by State law. Such fatwas, therefore, can be challenged in the civil courts by persons adversely affected on the grounds that the subject matter of the fatwa is not within the jurisdiction of the Fatwa Committee.”

[vii]Returning to the decisions of the National Fatwa Committee, first, it must be noted that the National Fatwa Committee is not a fatwa committee established under any law. It has no legal standing.[vii] Its decisions are not “fatwas” binding on anybody.”





Tun Abdul Hamid Mohamad


(This article is meant, particularly, for senior police officers, lawyers, legal and judicial officers, the Attorney General and judges. I welcome arguments to the contrary.) 

I am writing this article based on the following three cases involving section 98 of the Criminal Procedure Code (CPC). The cases are:

1. Datuk Seri Anwar Bin Ibrahim v Pendakwa Raya Case Analysis [2010] 2 MLJ 425 High Court (Kuala Lumpur), Zainal Azman J.C.1

2. Badrul Hisham v Public Prosecutor and Another Appeal [2014] 1 LNS 1939 (C.A), Linton Albert (JCA), David Wong Dak Wah (JCA) and Zakaria Sam (JCA).

3. Polis DiRaja Malaysia v Persekutuan Persatuan-Persatuan Lembaga Pengurus Sekolah Cina Malaysia (Dong Zong), Permohonan Jenayah BH-89-219-12/2019 Dalam Mahkamah Majistret di Kajang, Selangor D.E.)[1]

It appears that, in the last decade, the police have been resorting to the section to obtain the order of the Magistrate’s Court to stop a gathering in the Parliament yard (Anwar’s case), to prohibit any assembly at Dataran Merdeka (Badrul’ case) and to prevent the holding of a conference (Dong Zhong’s case).

That the police had resorted to such applications in the last decade is quite understandable. That is as a result of the coming into force of the Peaceful Assemblies Act 2012 and the repeal of section 27 of the Police Act 1967. Under section 27 of the Police Act 1967, the organiser of an assembly, meeting or procession at a public place was required to obtain a licence from the Officer in Charge of the Police District (OCPD) in which such assembly, meeting or procession was going to be held. The OCPD would only issue the licence if he was “satisfied that the assembly, meeting or precession (was) not likely to be prejudicial to the interest of the security of Malaysia or any part thereof or to excite a disturbance of the peace…”  Otherwise, he was entitled to refuse it. So, there was no necessity for a court order.

Now, under the Peaceful Assemblies Act 2012, the organizer is only required to notify the OCPD where the assembly is to be held, ten days before the assembly is scheduled to be held – section 9(1).

So, faced the new law but the same old problems, it seems that the police had to dig deep into the CPC to find a provision that could assist them and, the nearest that they could find was section 98.

It appears that in all the three cases, it was the respective OCPD himself or his officer who appeared before the Magistrate to ask for the order. It is not known whether the Deputy Public Prosecutor (DPP) was approached for advice, to prepare the papers for the application and the supporting affidavit, and to appear in court. If they were approached, it is not known what was the response from the DPPs and their superior officers in the Attorney General’s Chambers (AGC). As it is, we do not know the stand of the Public Prosecutor (PP), who is also the Attorney General (AG) on the application. Note that I am only referring to the correctness in law of using that section for that purpose and nothing else.

During my days as a Magistrate, in 1970’s, prosecution of all criminal cases, other than corruption cases, were done by police officers. Nowadays, I am told that every Magistrate Court has a resident DPP, who handles prosecution, including application for bail. If they even handle applications for bail, why did they not appear before the Magistrate to apply for the order under discussion? The application, required to be made in a particular form supported by an affidavit, certainly requires more legal expertise to prepare than an oral application for bail.

Is it because they were not consulted, for whatever reasons the police had or the PP had directed the police to do it, themselves? Whatever it is, I hope the AG, as PP will clarify the matter and decide future procedure.

Before going any further, I want to make it clear that, in this article, I am not concerned whether the order should be made or not against Dong Zong, or anybody, on the merits. I am merely looking at the law which lawyers, judges, the PP (AG) and his DPPs should be interested in.

Unfortunately, until now, unless it is shown to the contrary, in spite of the judgment of the High Court in Anwar’s case and the judgment of the Court of Appeal in Badrul’s case, no judge had addressed the issue that I have raised in this article i.e. whether section 98 of the CPC provides for the procedure for the purpose in question.

I should make another clarification here. The fact the issue was not considered and decided upon, does not affect the validity of the Court of Appeal’s judgment in Badrul’s case. Had it been decided that the section was not meant for such an application, the order would have been void without even considering the merits of the case. If the court’s answer were to the contrary, still the order was wrongly made on merits.

Let us take a quick look at the three cases. First, Anwar’s case. All I have on this case is the case analysis. From the case analysis, it appears that the only issue before the court was whether the Magistrate should hear the application to set aside the order on merits as the order had expired when the application came up for hearing. The Judicial Commissioner said he should.

I believe that the counsel for the appellant did not raise the issue of the propriety of resorting to the section for the purpose. Hence, the Judicial Commissioner too did not deal with it.

The second case is Badrul’s case. Here, all I have is the judgment of the Court of Appeal delivered by Linton Albert, JCA.

We can skip the facts and go straight to the judgment on the law. Linton Albert JCA reproduced section 98 and the order and went on to criticize the police, because:

“There is absolutely no reason for the application to have been made ex parte and not to accord at least the first respondent in the application the right to be served and be heard. It is clear from the affidavit of the Chief Police Officer supporting the application that he knows of the plan for the sit-in assembly as far back as 28.04.2012 more than three weeks before. That by and of itself puts into question the bona fides of the Chief Police Officer who is the applicant for the Order. No reason has been offered to explain why the application is only made just two days before the planned sit in assembly.”

Next, he criticised the Magistrate because:

“Clearly, the approach taken by the learned Magistrate is to unquestioningly accept everything before him thus precluding any critical devaluation of the matters that have to be considered under the provision of section 98 of the CPC. The total lack of circumspection can only mean that the learned Magistrate is only paying lip service to having been satisfied of the various matters set out in the Order.”

The learned Judge continued:

“Apart from that is the fact that the respondents in the application have been deprived of their fundamental right to be heard. Thus the basis for making the application is ill-founded.”

Next, he criticized the High Court Judge for falling “into grave error in overlooking the material non-compliance of the provisions of section 98 of the CPC on the part of the learned Magistrate.”

He then cited three paragraphs from Indian cases as the “principles to be applied in determining the validity of an order made under section 98 of the CPC.”

The quotations from the Indian cases without any analysis of the cases, served no more than to make the judgment look “complete” and “learned”. Before the computer days, a judge was considered “learned” if he cited numerous authorities and quotations in his judgment. Now, with computer and research officer, it is often nothing more than a “cut and paste” job done by the research officer.

While I do not say that the Magistrate was not at fault, others higher up, lawyers, DPPs (even AG), the High Court Judge and the Court of Appeal Judges, are even more so. They have more years of experience behind them, they have more time to think, in the case of the Judges of the Court of Appeal, they have the learned counsel and DPP to argue the case before them, they have their research officers to assist them, they  have the other members of the panel to discuss with, indeed even the draft judgments written by them are circulated among the members of the panel for comments. So, more is expected from them.

First, let us look at the predicament faced by the Magistrate. I am adopting some of the facts in Dong Zong’s case and imputing my imagination based on my own experience as a Magistrate, in this argument.

Magistrates are the most junior officers in the Legal and Judicial Service. One can imagine, in Dong Zong’s case, soon after the Magistrate returned to his office after lunch and Friday prayer, in walked the OCPD. After giving the Magistrate a big salute, the OCPD produced the application and the affidavit in support and told the Magistrate that he needed the order urgently as the conference was scheduled to be held the next day, Saturday. The order will have to be served on Dong Zong.

The Magistrate looked at his watch. It was already 3.00 pm and a Friday. Office would close in two hours’ time.

That could be the first time the Magistrate had seen such an application and, I am not surprised if he had not read that section before, because an application under that section is extremely rare. He tried to read the application and the affidavit as fast as he could, trying to grasp what it was about. Even if he were to grab his CPC and read that section, I doubt he could understand it fully, given the way it was drafted and the limited time he had and the pressure he was under. I took a few days trying to understand what that section really means and, only after I have completed writing this article that I thought I could make out what the drafters were trying to say, but still with grave doubt.

Under the circumstances, I am not surprised that the Magistrate obliged the OCPD by making the order, after all, it was an ex-parte order. In an ex-parte order, a judge makes an order after hearing one party, the applicant. The other party, the respondent could appear later to set it aside. I do not think that the Magistrate really dissected the section and came to a clear finding that the section was the proper provision for such an application. In that sense, the Court of Appeal is right in what it says about the poor Magistrate.

Have the others, along the line up, done any better? I believe that the learned counsel for the appellants too, did not consider the point. Otherwise, the learned Judge of the Court of Appeal would have dealt with it in his judgment. So, the learned counsel too accepted without question the view of the OCPD that that section provided a proper procedure for the purpose.

The DPP was in the High Court and the Court of Appeal only to respond to the arguments of the counsel for the appellant. If a point was not raised, there was nothing to respond.

As can be seen from Anwar’s case, the judge only decided on the points argued by the counsel for the appellants.

The learned Judges of the Court of Appeal appeared to take the same approach, the normal approach. Hence, the judgment appears to deal with the issue raised by learned counsel for the appellant, without even mentioning him, let alone giving him any credit. And it came from a judge appointed from the Bar!

I doubt the two learned Judges of the Court of Appeal who were practicing lawyers in Sarawak and Sabah respectively, had ever come across that section before the file of Badrul’s appeal was brought to them. Like any other appellate judge, their tendency would be to look at the petition of appeal to see the grounds of the appeal. The same may be said about the other member of the panel that decided the case.

As a result, no one took a close look at the section. The interpretation given by the police became more and more entrenched as the case moved higher and higher of the court hierarchy, finally becoming the law of the land, by default. Perhaps, this is an example of “police law”.

The third case is Dong Zong’s case. All I have is the order of the court.  The order was obtained at 3.00 pm on Friday, served at 5.00 pm the same day and the conference was scheduled to be held on the following day, Saturday. There was clearly no opportunity for the respondent to make an application to set it aside. In the circumstances, what the Court of Appeal had said in Badrul’s case equally applies here.

But, to be fair to all, assuming that that section provides the proper procedure for such an application, there might be a real situation which requires an order to be made urgently. In such a case, to require the application to be served on the respondent, to allow the respondent to file an affidavit in reply which may lead to the filing of the applicant’s further affidavit and for the application to be heard inter-partes, giving rise to appeal and further appeal, would defeat the purpose of the section.

Now, let us take a close look at Section 98 of the CPC which provides:

 “Power to issue order absolute at once in urgent cases of nuisance

  1. (1) In cases where in the opinion of a Magistrate immediate prevention or speedy remedy is desirable that Magistrate may, by a written order stating the material facts of the case and served in the manner provided in section 90, direct any person to abstain from a certain act or to take certain order with certain property in his possession or under his management if the Magistrate considers that the direction is likely to prevent or tends to prevent obstruction, annoyance or injury to any persons lawfully employed, or danger to human life, health or safety, or a riot or any affray.

(2) An order under this section may in cases of emergency or in cases where the circumstances do not admit of the serving in due time of notice upon the person against whom the order is made be made ex-parte.

(3) An order under this section may be directed to a particular person or to the public generally when frequenting or visiting a particular place.

(4) Any Magistrate may rescind or alter any order made under this section by himself or his predecessor in office.

(5) No order under this section shall remain in force for more than seven days from the making of it.”

The difficulty arises because of the existence of the words “with certain property in his possession or under his management”. The question is whether that phrase is applicable to the first limb i.e. direct any person to abstain from a certain act, or, it only applies to the second limb i.e. to take certain order …In other words, whether the section is to be read:


(a) First limb, “….Magistrate….may direct any person to abstain from a certain act…with certain property in his possession or under his management…”; or,

(b) Second limb, “… Magistrate…may direct any person …to take certain order with certain property in his possession or under his management.”



(a) First limb, “….Magistrate….may direct any person to abstain from a certain act…” ; or

(b) Second limb, “… Magistrate…may direct any person to take certain order with certain property in his possession or under his management.”

If the first limb were to be read as in B(a), then it has nothing to do with the phrase “with certain property.” In that case, the application was correctly made under that section, but, not otherwise.

In any event, the phrase “with certain property” does not seem to follow smoothly the phrase “to abstain from a certain act” and to “take certain order”. It would be clearer if it is read with the addition of the words “regard to”, hence, “to abstain from a certain act…with regard to certain property…” and “to take certain order with regard to certain property…” Still I do not understand what the phrase “to take certain order” refers to: what kind of order and order from whom? If it is from the Magistrate, the Magistrate might as well say so in his direction. Why direct the person to take an order from somebody?  Whether such a direction could be more suitable in India where the CPC came from and not here, I do not know.

Now, let us look further, at the scheme of the CPC. Chapter IX is about Public Nuisances. The title of the first section of the chapter reads “Magistrate may make conditional order for removal of nuisance”. Thus, under that section, the Magistrate may make a conditional order, inter alia, “requiring the person causing the obstruction or nuisance, or carrying on the trade or occupation, or keeping any such goods or merchandise, or owning, possessing or controlling such building, tree, substance, tank, well or excavation within a time to be fixed in the order to—

 (aa) remove the obstruction or nuisance;

 (bb) suppress or remove the trade or occupation;

 (cc) remove the goods or merchandise;

 (dd) prevent or stop the construction of the building;

 (ee) remove, repair or support the building;

 (ff) lop or fell the tree;

 (gg) alter the disposal of the substance;

 (hh) fence the tank, well or excavation,…”

 All the other sections in that chapter are consequential provisions, like:

  • Order to be served or notified (Section 90);
  • Person against whom order is made to obey or appear and show cause (Section 91);
  • Consequence of his failing to do so (Section 92);
  • Procedure on appearance to show cause (Section 93);
  •  Procedure on order being made absolute (94);
  •  Consequence of disobedience to order (95);
  •  Injunction pending final decision (96);
  • Power to prohibit repetition or continuance of public nuisance (97).

Then comes Chapter X which has only one section, section 98. The title of the chapter reads, “Temporary orders in urgent cases of nuisance”. The title of section 98 reads “Power to issue order absolute at once in urgent cases of nuisance”. At a glance, the titles seem to contradict each other. However, I think that the word “temporary” is used in the title of the chapter because the life span of the order is only seven days. However, the order is absolute in nature from the moment it is made.

I am inclined to think that Chapter X is an extension of Chapter IX and the subject matter in both chapters are the same i.e. removal of public nuisance that has something to do with property. The difference is that while Chapter IX provides for conditional order, Chapter X provides for order absolute at once. So, the phrase “with certain property in his possession or under his management” must be read as applicable to both limbs.

In other words, both Chapter IX and Chapter X are not meant for prevention a gathering, an assembly or a conference. They are for removal or prevention of an obstruction, annoyance or injury to any persons lawfully employed, or danger to human life, health or safety, in one word, nuisance.  Even the words “riot” and “affray” which arguably are more relevant to the original Indian context, are riot and affray arising from the nuisance caused by or having to do with the subject matter enumerated in the two sections, in one word, property.

So, we should not look at the CPC to prevent a gathering, an assembly or a conference. That was and is not the place. It used to be the Police Act 1967. Now, not anymore. That is the reality that the Police has to accept. They should not worry about the consequences. The Government in power wants it that way. Let it be.

Coming back to section 98. It is unfair to blame the magistrate who had to make a decision under the circumstances that he had to. Learned counsel, DPPs, AG, and judges, must take a close look at the section and, first, decide whether that section provides the procedure for the purpose. If the answer is “no”, there will not be any more application under that section for the purpose.

If the answer is “yes”, then, the judges should lay down the approach that magistrates should take, state what they have to look for in the application and affidavit in support, what are the factors that they should consider in making their decisions. It is the function of the appellate judges to teach, educate and direct those below them, not merely to say that they are wrong without telling them the right things to do.

05 01 2020

[email protected]

[1] I am grateful to Syazlin Mansur and Muhamad Izwan Ishak, both advocates and solicitors, for supplying me with the judgments and order of the court, without which I would not be able to write this article. However, the opinions expressed herein are mine alone.



24 Disember 2019



Assalaamualiakum warahmaullahi wabarakaatuh dan selamat sejahtera kepada hadirin sekalian,

Apabila Jepun menyerah kalah dalam Perang Dunia Kedua dan sebelum British kembali semula ke Semenanjung Tanah Melayu, Pasukan Bintang Tiga telah bermaharajalela, membunuh dan menyiksa orang Melayu yang mereka tuduh bersubahat dengan Britisih.

Kumpulan itu adalah nukleus yang kemudiannya menjadi Parti Kominis Malaya (PKM). Tujuan PKM adalah untuk menjadikan Malaya sebuah negara kominis ala-China. Tidak siapa pun boleh menafikan bahawa dengan tertubuhnya negara kominis Malaya, kedudukan Raja-Raja Melayu, agama Islam, hak keistimewawaan orang Melayu dan bahasa Melayu akan terhapus. Mereka bukan berjuang untuk memerdekakan tanah air Mereka. Mereka bukan warganegara negara ini. “Negara ibunda” mereka adalah negara China.

Apabila British kembali, ada beberapa orang pemimpin parti-parti kiri Melayu yang lari masuk ke hutan untuk menyertai PKM. Mereka berbuat demikian semata-mata untuk menyelamatkan diri daripda ditangkap oleh British, bukan untuk menuntut kemerdekaan tanah air mereka. Mereka diperalatkan Chin Peng dan PKM untuk mendapat sokongan orang Melayu. Nasib baiklah orang Melayu tidak terpengaruh dengan mereka.

Pada masa itulah anak-anak Melayu, selepas tamat sekolah Melayu, dengang semangat yang berkobar-kobar tanpa memikirkan keselamatan diri, mula menyahut seruan negara, meninggalkan kampung halaman untuk menyertai pasukan bersenjata seperti Askar Melayu, Polis Di Raja Malaysia, Security Corps (SC) dan lain-lain. Tujuan mereka adalah untuk berperang dan menghapuskan perjuangan PKM itu.

Selepas itu, anak-anak Melayu yang berpelajaran seperti tuan-tuan menyertai pasukan-pasukan bersenjata negara dengan tujuan yang sama. Tuan-tuan menyertai PDRM. Bersama-sama tuan-tuan, terdapat sebilangan anak-anak muda Cina, India dan lain-lain yang turut sama menyertai PDRM untuk menjaga ketenteraman negara, termasuk daripada ancaman anggota-anggota PKM.

Banyak di antara pejuang-pejuang ini terkorban dalam perjuangan dan semasa menjalankan tugas mereka, bersama-sama orang awam.

Walau bagaimana pun, dengan kegigihan mereka semua, dengan kesungguhan pemerintah dan sokongan rakyat, khususnya orang Melayu, perjuangan PKM dapat dikalahkan. Penyokong-penyokong PKM dan orang-orang yang bersimpati dengannya diam seketika.

Tetapi, apabila keputusan PRU 14 memihak kepada mereka dan tertubuhnya kerajaan baru yang memberi ruang kepada mereka untuk bergerak, mereka dengan angkuh bangun semula untuk melanjutkan perjuangan mereka itu. Mereka cuba mengabui mata rakyat dengan menunjolkan pemimpin-pemimpin PKM itu sebagai pejuang kemerdekaan. Itu adalah satu pembohongan yang amat nyata.

Orang Melayu, khususnya, dan rakyat Malaysia yang cintakan negara ini, anmnya, hendaklah waspada akan kebangkitan semula kumpulan ini. Ancaman ini adalah lebih merbahaya daripada ancaman ICERD. Bukan sahaja orang Melayu/Islam, malah semua rakyat Malaysia yang tidak mahu berada di bawah pemerintahan ala-kominis China, hendaklah bersatu menentang agenda kumpulan ini berhabis-habisan.

Akhir sekali, saya ingin memperingatkan tuan-tuan dan puan-puan, terutama sekali orang Melayu, apa yang dikatakan oleh Arnold J Toynbee, seorang ahli sejarah British, katanya:

“A truly significant mark that the British Empire can leave in Malaya when she withdraws is the transformation of this country into the nineteenth province of China.”

“Tanda yang sangat ketara yang Empayar British boleh tinggalkan di Malaya apabila ia meninggalkannya ialah transformasi negara ini kepada wilayah ke sembilan belas negara China.”

Mahukah kita perkara seperti itu berlaku?

Sekian. Terima kasih.


[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Mula-mula, pengimportan prinsip struktur asas perlembagaan dari India. Ia dilakukan oleh seorang hakim dalam kes di mana prinsip itu sama sekali tidak relevan untuk keputusan kes itu. Namun beliau mengambil kesempatan untuk menerima pakai prinsip itu sambil mengenepikan dua penghakiman Mahkamah Persekutuan yang menolaknya. Penghakiman-penghakiman itu telah menjadi undang-undang negara ini selama lebih tiga puluh tahun.

Dalam kes-kes berikutnya, hakim-hakim muda yang nampaknya tidak menyedari wujudnya penghakiman selama tiga dekad Mahkamah Persekutuan itu atau pegawai-pegawai penyelidik mereka tidak menemui penghakiman-penghakiman itu dalam “penyelidikan” mereka dan oleh itu tidak membawanya ke perhatian hakim-hakim mereka, terus mengikuti penghakiman berkenaan (atau adakah pegawai-pegawai penyelidik itu yang menggubal  penghakiman-penghakiman itu?) dan menjadikan prinsip yang dicipta oleh Mahkamah Agung India itu sebahagian daripada undang-undang negara ini.

Dengan berbuat demikian, mahkamah telah menceroboh kuasa Parlimen untuk membuat undang-undang. Perlembagaan Persekutuan tidak mengatakan mana-mana bahagian Perlembagaan tidak boleh dipinda. Sebaliknya, Perkara 159 dengan jelas menyatakan bahawa Parlimen boleh meminda Perlembagaan dengan syarat prosedur untuk pindaan bahagian tertentu diikuti misalnya, oleh majoriti dua pertiga atau majoriti dua pertiga ditambah dengan persetujuan Majlis Raja-Raja. Kuasa untuk meminda Perlembagaan terletakkan kepada Parlimen, bukan mahkamah

Dengan menggunakan prinsip struktur asas perlembagaan ciptaan Mahkamah Agung India itu, hakim-hakim kita memberi kuasa kepada diri mereka sendiri untuk meminda Perlembagaan dengan memutuskan bahawa Parlimen tidak mempunyai kuasa untuk meminda mana-mana bahagian Perlembagaan yang hakim-hakim itu akan memutuskan, kes demi kes, bahawa ia tidak boleh dipinda.

Dalam erti kata lain, hakim-hakim itu memberi kuasa kepada diri mereka sendiri untuk memutuskan mana-mana pindaan oleh Parlimen kepada mana-mana bahagian Perlembagaan yang mereka katakan  sebahagian daripada struktur asas Perlembagaan dan oleh itu tidak boleh dipinda, tidak sah.

Kesannya ialah hakim-hakim sendiri telah meminda Perlembagaan untuk memberi kuasa kepada mereka untuk memutuskan bahawa bahagian-bahagian tertentu Perlembagaan tidak boleh dipinda, manakala kuasa untuk meminda Perlembagaan terletak pada Parlimen dan Perlembagaan sendiri membenarkan mana-mana bahagiannya dipinda oleh Parlimen, dengan syarat prosedur yang ditetapkan itu diikuti.

Semasa pelantikan, hakim-hakim mengangkat sumpah untuk memelihara Perlembagaan. Namun, mereka mengenepikan peruntukan Perlembagaan yang jelas dan menerima pakai penghakiman Mahkamah Agung India yang telah ditolak oleh dua penghakiman Mahkamah Persekutuan dan telah menjadi undang-undang negara ini selama lebih dari tiga puluh tahun itu, untuk memutuskan bertentangan dengan peruntukan Perlembagaan. Penghakiman merekalah yang tidak keperlembagaan. Merekalah yang menceroboh bidang kuasa Parlimen, bukan sebaliknya.

Hakim-hakim bercakap mengenai pemisahan kuasa dalam penghakiman mereka. Namun, mereka melanggar prinsip itu untuk mengambil alih fungsi Parlimen untuk meminda Perlembagaan atas alasan mentafsirnya.

Dari mana mereka mendapat kuasa itu? Jawapan: Mahkamah Agung India!

Untuk perbincangan mendalam isu ini sila baca: Not For Judges To Rewrite The Constitution (12 06 2017); No Judge Is a Parliament (30 03 2018); Open letter to all Members of Parliament, Re: Federal Court Has Encroached The Jurisdiction of Parliament (26 07 2019), semuanya boleh didapati di dan

Sekarang kita sampai kepada isu jaminan yang menjadi perkara kenyataan akhbar Peguam Negara pada 13 Disember 2019. (Oleh kerana saya tidak dapat memperolehi salinan penghakiman Mahkamah Tinggi, malah saya diberitahu bahawa tidak ada alasan penghakiman yang telah dikeluarkan, maka saya bergantung kepada kenyataan akhbar Peguam Negara dalam penulisan rencana ini.)

Kes itu melibatkan 12 suspek yang dikaitkan dengan kumpulan pengganas yang dikenali sebagai Liberation Tigers of Tamil Eelam (“LTTE”). Mereka didakwa mengikut Seksyen 130J Kanun Keseksaan kerana memberi sokongan kepada LTTE melalui media sosial untuk mempromosikan kumpulan itu kepada orang ramai, serta di bawah Seksyen 130J(b) Kanun Keseksaan kerana memiliki barang yang berkaitan dengan LTTE.

Seksyen 130 dan 130J (b) Kanun Keseksaan, yang di bawahnya kesemua mereka dituduh, adalah kesalahan-kesalahan yang Akta Kesalahan Keselamatan (Langkah Khas) 2012 (“SOSMA”), terpakai.

Seksyen 13 SOSMA melarang pemberian jaminan dari masa penangkapan sehingga perbicaraan, malah, selepas dibebaskan oleh mahkamah perbicaraan sementara menunggu rayuan oleh pendakwaan ke mahkamah tertinggi.

Mereka mencabar keperlembagaan Seksyen 13. Mahkamah Tinggi membenarkan permohonan mereka. Dalam menjelaskan mengapa beliau tidak berhasrat merayu terhadap penghakiman itu, Peguam Negara mengeluarkan kenyataan akhbar itu. Dalam kenyataan akhbar itu, beliau menyatakan bahawa, “Hakim Nazlan di Mahkamah Tinggi mengiktiraf prinsip-prinsip dalam doktrin struktur asas (perlembagaan) dan dikembangkan (developed) dalam kes Indira Gandhi dan Semenyih Jaya apabila memutuskan bahawa Seksyen 13 Akta SOSMA tidak keperlembagaan kerana seksyen itu menutup pintu permohonan kehakiman untuk jaminan. Oleh itu, akses kepada keadilan ditolak kepada semua tertuduh di bawah SOSMA daripada mereka dituduh hingga ke rayuan akhir mereka di hadapan Mahkamah Persekutuan … “[i]

Sebelum saya meneruskan, biarlah saya jelaskan bahawa saya tidak mengatakan bahawa Seksyen 13 adalah undang-undang yang baik atau tidak baik dan sama ada ia patut dimansuhkan atau tidak. Saya hanya menumpu kepada isu bidang kuasa untuk membuat, meminda atau memansuhkan undang-undang itu.

Kerajaan pada masa berkenaan telah memutuskan untuk membuat undang-undang itu dan menyebabkannya diluluskan oleh Parlimen. Sudah tentu, Peguam Negaralah yang menggubal rang undang-undang itu dan menasihati Kerajaan tentang kesahihannya.

Sekiranya terdapat perubahan kerajaan dan Kerajaan baru berpendapat bahawa ia bukanlah undang-undang yang baik, maka Kerajaan baru itu perlu memutuskan sama ada hendak memansuhkan atau memindanya. Sekali lagi, Peguam Negaralah yang menasihat Kerajaan mengenai aspek undang-undang dan menggubal rang undang-undang itu. Adalah fungsi Parlimen untuk meminda atau memansuhkan undang-undang itu.

Semua itu terletak dalam bidang kuasa Parlimen untuk melakukannya, bukan mahkamah. Memanglah mahkamah boleh mengisytiharkan suatu undang-undang itu tak keperlembagaan. Perisytiharan itu sah jika undang-undang itu bercanggah dengan Perlembagaan, bukan kerana Kerajaan baru, Peguam Negara dan aktivis sosial yang lain, tidak menyukainya. Mahkamah perlu neutral, ia hendaklah memutuskan sesuatu kes  mengikut undang-undang yang berkuat kuasa pada masa berkenaan walaupun tidak ada sesiapa yang menyukai keputusan itu.

Kemudian, terpulanglah kepada Kerajaan semasa untuk mengarahkan Peguam Negara untuk menggubal rang undang-undang yang akan diluluskan oleh Parlimen untuk meminda undang-undang yang sedia ada itu.

Jika Peguam Negara sendiri berpendapat bahawa ada undang-undang tertentu perlu dibuat, dipinda atau dimansuhkan, beliau boleh menyediakan satu rang undang-undang dan meyakinkan Kerajaan untuk menjadikannya undang-undang mengikut prosedur yang disebutkan itu.

Itulah sistemnya. Begitulah pemisahan kuasa beroperasi. Ia tidak membenarkan mahkamah untuk mengambil alih fungsi Parlimen untuk meminda undang-undang (atau Perlembagaan) melalui perisytiharan, hanya kerana ia adalah pandangan yang popular.

Sama ada kesahihan perisytiharan bahawa sesuatu undang-undang itu keperlembagaan atau tidak bergantung pada alasan yang diberi oleh hakim. Jika hakim boleh menunjukkan bahawa undang-undang itu bercanggah dengan Perlembagaan, baiklah. Di sini, dari kenyataan akhbar Peguam Negara, nampaknya Hakim Nazlan mengiktiraf prinsip struktur asas perlembagaan dan memutuskan bahawa Seksyen 13, SOSMA tidak keperlembagaan kerana seksyen itu menutup pintu ke permohonan kehakiman untuk jaminan.

Saya tidak nampak bagaimana prinsip struktur asas perlembagaan mempunyai apa-apa  kaitan dengan keputusan isu berkenaan. Prinsip itu adalah relevan jika keperlembagaan undang-undang yang diluluskan oleh parlimen yang bertujuan meminda sesuatu peruntukan perlembagaan itu, dicabar. Mengikut penghakiman Mahkamah Agung India itu, dengan menggunakan prinsip itu, hakim boleh memutuskan bahawa peruntukan perlembagaan yang hendak dipinda atau dimansuhkan itu adalah sebahagian dari struktur asas perlembagaan dan, oleh itu, tidak boleh dipinda.

Di sini, apa yang dicabar adalah Seksyen 13 SOSMA, undang-undang Persekutuan, bukan Perlembagaan. Apa yang perlu ditunjukkan oleh hakim adalah bahawa peruntukan tersebut bercanggah dengan peruntukan tertentu Perlembagaan. Jika ya, ia adalah tidak keperlembagaan.

Tidak ditunjukkan di sini, undang-undang itu bercanggah dengan peruntukan mana Perlembagaan. Satu-satunya sebab yang diberikan ialah “kerana seksyen itu menutup pintu untuk permohonan kehakiman untuk jaminan.” “… kuasa mahkamah untuk mendengar dan menentukan permohonan jaminan semuanya dihapuskan. Isunya ialah sama ada dengan menghapuskan kuasa mahkamah itu ia menjejaskan “kuasa kehakiman”, yang di bawah Perlembagaan Persekutuan, terletak sepenuhnya dan eksklusif dalam Badan Kehakiman, sebagai cawangan ketiga kerajaan.

“6. Apa yang penggubal undang-undang SOSMA dan Parlimen 2012 yang menmeluluskan undang-undang itu tidak mengambil kira ialah bahawa fungsi kehakiman mahkamah dihakis oleh Seksyen 13. Oleh itu, kuasa kehakiman telah dikurangkan.”[ii]

Itulah apa yang dikatakan oleh kenyataan akhbar itu.

Izinkan saya menyatakan beberapa prinsip asas terlebih dahulu:

Pertama, mahkamah adalah mahkamah undang-undang. Fungsinya adalah untuk memutuskan kes-kes mengikut undang-undang yang berkuatkuasa pada masa berkenaan. Hakim tidak boleh memutuskan kes-kes mengikut apa yang Hakim, Kerajaan semasa, Peguam Negara atau NGO fikir adalah adil atau mengikut undang-undang yang mereka inginkan.

Kedua, mahkamah ditubuhkan oleh undang-undang (termasuk Perlembagaan). Selain daripada apa yang diperuntukkan secara khusus oleh Perlembagaan, mahkamah memperolehi bidang kuasa mereka daripada undang-undang persekutuan. Hakim tidak boleh mengadakan bidang kuasa untuk diri mereka sendiri. Itu diberi oleh Parlimen. Perkara 121 (1), antara lain, menyatakan “… dan Mahkamah Tinggi dan mahkamah bawahan itu hendaklah mempunyai apa-apa bidang kuasa dan kuasa yang diberikan oleh  atau  di bawah undang-undang persekutuan.”

Perkara 121 (1B), antara lain, memperuntukkan, “…dan Mahkamah Rayuan hendaklah mempunyai bidang kuasa yang berikut, iaitu—

(abidang kuasa untuk memutuskan rayuan terhadap keputusan Mahkamah  Tinggi  atau  seseorang  hakimnya  (kecuali keputusan Mahkamah Tinggi yang diberikan oleh pendaftar atau pegawai lain Mahkamah itu dan yang boleh dirayukan kepada seorang hakim Mahkamah itu di bawah undang- undang persekutuan); dan

(bapa-apa bidang kuasa lain yang diberikan oleh atau di bawah  undang-undang persekutuan.”

Perkara 121 (2), antara lain, memperuntukkan “… dan Mahkamah Persekutuan hendaklah mempunyai bidang kuasa yang berikut,  iaitu—

(abidang kuasa untuk memutuskan rayuan terhadap keputusan Mahkamah  Rayuan,  Mahkamah  Tinggi  atau  seseorang hakimnya;

(bapa-apa bidang kuasa asal atau runding yang dinyatakan dalam  Perkara 128 dan 130; dan

(capa-apa bidang kuasa lain yang diberikan oleh atau di bawah  undang-undang persekutuan.”

Dalam erti kata lain, selain daripada apa yang diperuntukkan dalam Perlembagaan, hakim-hakim hendaklah merujuk kepada undang-undang persekutuan untuk menentukan sama ada mereka mempunyai bidang kuasa dalam sesuatu perkara atau tidak. Contoh-contoh apa yang diperuntukkn oleh Perlembagaan adalah seperti yang diperturunkan di atas berkenaan dengan Mahkamah Persekutuan dan Mahkamah Rayuan.

Dalam kes ini, Hakim yang arif itu nampaknya bergantung kepada prinsip pemisahan kuasa bahawa adalah peranan mahkamah bagi memutuskan sama ada jaminan harus diberikan atau tidak dan oleh sebab kuasa itu telah dikeluarkan daripada mahkamah, maka undang-undang itu tidak keperlembagaan.

Pertama sekali, jaminan dan jenis kesalahan yang boleh diberikan jaminan atau tidak oleh mahkamah, diperuntukkan oleh undang-undang persekutuan. Mahkamah memperolehi bidang kuasa mereka berhubung jaminan daripada undang-undang persekutuan, khususnya, Kanun Tatacara Jenayah. Bagaimanakah boleh dihujahkan bahawa dengan menghapuskan kuasa mahkamah untuk mendengar dan menentukan permohonan jaminan berkaitan dengan jenis kesalahan tertentu, Parlimen telah menceroboh bidang kuasa mahkamah, sedangkan Parlimenlah yang memberikan bidang kuasa dan kuasa itu kepada mahkamah?

Sebenarnya, hakim-hakim itu bergantung kepada frasa “kuasa kehakiman” yang telah dimansuhkan dari Perkara 121 dan memperluas maksudnya untuk memberikan kepada mereka sendiri bidang kuasa untuk menceroboh bidang kuasa Parlimen. (Sekali lagi, sila ambil perhatian bahawa seawal 8 Oktober 2018, saya telah menulis rencana “Please Return ‘Judicial Powers’ To The Courts”. Ia boleh didapati di laman-laman web saya. Biar apa pun, frasa itu tidak akan memberikan hakim-hakim kuasa untuk menceroboh bidang kuasa Parlimen.)

Jadi, manakala Ahli-ahli Parlimen yang berhormat itu sibuk melemparkan kata-kata tak beradab terhadap satu sama lain, hakim-hakim menceroboh bidang kuasa Parlimen, disokong oleh Peguam Negara yang diberi pujian pula oleh badan-badan hak asasi manusia yang hanya mempedulikan keputusannya, tetapi tidak kepada hujah undang-undang. Inilah yang sedang berlaku yang  Ahli-ahli Parlimen seolah-olah tidak menyedari atau tidah peduli.

16 12 2019

tunabdulhamid[email protected]

[i] “Justice Nazlan in the High Court recognized the principles in the basic structure doctrine and developed in the Indira Gandhi and Semenyih Jaya cases when holding Section 13 of the SOSMA Act as unconstitutional because that section closes the door to judicial application for bail. Thus, access to justice is denied to all accused under SOSMA between charge and their final appeal before the Federal Court….”

[ii] It is not shown which provision of the Constitution the law contravened. The only reason given was “because that section closes the door to judicial application for bail.” “…the court’s power to hear and determine bail applications is altogether removed. The issue is whether such removal affects “judicial power”, which under the Federal Constitution, vests solely and exclusively in the Judiciary, as the third branch of government.

“6. What the drafters of SOSMA and the 2012 Parliament that enacted the law did not take into account was that the judicial function of the Courts is eroded by virtue of Section 13. Consequently, judicial power is undermined.”




Tun Abdul Hamid Mohamad


At first, it was the importation from India of the principle of basic structure of the constitution. It was done by one judge in a case where the principle was not at all relevant for the decision of the case. Yet he took the opportunity to introduce it, ignoring two earlier Federal Court judgments which had stood as the law of this country for over thirty years.

In subsequent cases, the younger judges who appeared to be unaware of the three decades old judgments of the Federal Court or whose research officers did not come across the judgments in their “research” and therefore did not bring them to the judges’ attention, merely followed (or was it the research officers who drafted the judgment?) the obiter and turned the principle invented by the Indian Supreme Court into the law of this country.

In so doing, the court had usurped the power of Parliament to make law. Nowhere in the Federal Constitution does it say that certain parts of the Constitution cannot be amended. On the other hand, Article 159 very clearly states that Parliament may amend the Constitution provided the procedure for the amendment of the particular part is followed e.g. by a two-thirds majority or a two-thirds majority plus the consent of the Conference of Rulers. The power to amend the Constitution is vested in the Parliament, not the court.

Yet, by adopting the principle of the basic structure of the constitution from the judgment of the Indian Supreme Court, our judges gave themselves the power to effectively amend the Constitution by deciding that Parliament has no power to amend any part of the Constitution which they will decide, on a case by case basis, that it cannot be amended.

In other words, the judges gave themselves the power to strike down any amendment by Parliament of any part of the Constitution which they say forms parts of the basic structure the Constitution and therefore cannot be amended.

The effect is that the judges had themselves amended the Constitution to give themselves the power to decide that certain parts of the Constitution cannot be amended, when the power to amend the Constitution is vested in the Parliament and the Constitution itself allows any part of the Constitution to be amended by Parliament, provided that the procedure is followed.

On appointment, judges took the oath to uphold the Constitution. Yet, they discarded the clear provision of the Constitution and adopted the judgment of the Indian Supreme Court which had been rejected by two judgments of our Federal Court and had stood as law of this country for over thirty years, to decide contrary to the constitutional provision. It is their judgment which is unconstitutional. It is they who had encroached the jurisdiction of Parliament, not vice versa.

Judges talked about separation of powers in their judgments. Yet, they breached that principle to usurp the function of the Parliament to amend the Constitution under the pretext of interpretation.

Where do they get the power from? Answer: The Indian Supreme Court!

For in depth discussion of this issue please read: Not For Judges To Rewrite The Constitution (12 06 2017); No Judge Is a Parliament (30 03 2018); Open letter to all Members of Parliament, Re: Federal Court Has Encroached The Jurisdiction of Parliament (26 07 2019), all are available on and

Now we come to the issue of bail which is the subject matter of the press release by the Attorney General on 13th December 2019. (As I am unable to get a copy of the High Court judgment, in fact I was told that no grounds of judgment had been issued yet, I am relying on the Attorney General’s press release in writing this article.)

The case involves12 suspects linked to the terrorist group known as the Liberation Tigers of Tamil Eelam (“LTTE”). They were charged under Section 130J of the Penal Code for giving support to LTTE through social media to promote the group to the public, as well as under Section 130JB of the Penal Code for having possession of items related to LTTE.

Sections 130 and 130J(b) of the Penal Code, under which all of them have been charged, are offences to which the Security Offences (Special Measures) Act 2012 (“SOSMA”) apply.

Section 13 of SOSMA prohibits the granting of bail from the time of arrest until trial, indeed, even after an acquittal by the trial court pending appeal by prosecution to the apex court.

They challenged the validity of section 13. The High Court allowed their application. In explaining why he did not intend to appeal against the judgment, the Attorney General issued a press release. In the press release, he noted that, “Justice Nazlan in the High Court recognized the principles in the basic structure doctrine and developed in the Indira Gandhi and Semenyih Jaya cases when holding Section 13 of the SOSMA Act as unconstitutional because that section closes the door to judicial application for bail. Thus, access to justice is denied to all accused under SOSMA between charge and their final appeal before the Federal Court….”

Before proceeding any further, let it be clear that I am not saying that Section 13 is good or bad law and whether it should be repealed or not. I am only addressing the issue regarding whose jurisdiction it is to make, amend or repeal the law.

It was the Government of the day then that decided to have that law and caused it to be passed by Parliament. Of course, it was the Attorney General then who drafted the law and advised the Government of its legality.

If there is a change of government and the new government is of the view that that is not a good law to have, then the new Government should decide whether to repeal or amend it. Again, it is the Attorney General who advises the Government on the legal aspect and draft the bill. It is the function of the Parliament to amend or repeal the law.

That is completely within of the jurisdiction of the Parliament to do, not the Court. Of course, the Court may declare a law unconstitutional. However, that is purely a legal matter, if it contravenes the Constitution, not because the new Government, the new Attorney General and the social activists, do not like it. The Court should be neutral, it should decide according to the law for the time being in force even if nobody likes its decision.

Then, it up to the Government of the day to instruct the Attorney General to draft a bill to be passed by Parliament to amend the law.

If the Attorney General himself is of the opinion that a particular law should be made, amended or repealed, he could prepare a bill and convince the Government to have the Parliament to enact it.

That is the system. That is how separation of powers operates. It does not sanction the court to usurp the function of Parliament to effectively amend the law (or the Constitution) through a declaration, just because it is the popular view.

Whether the validity of a declaration that a law is constitutional or not depends on the ground relied on by the judge. If the judge can show that the law contravenes the Constitution, well and good. Here, from the press statement of the Attorney General, it appears that Justice Nazlan recognised the basic structure principle and held that section 13 of SOSMA was unconstitutional because that section closes the door to judicial application for bail.

I do not see how the basic structure principle is of any relevance to the decision of the issue. That principle is relevant if the constitutionality of a law passed by Parliament seeking to amend a provision of the Constitution, is challenged. Then, applying that principle, the judge may rule that the provision sought to be amended forms part of the basic structure of the Constitution and, therefore, cannot be amended.

Here, what is being challenged is section 13 of SOSMA, a federal law, not the Constitution. All that the judge need to show is that that provision contravenes a particular provision of the Constitution. If so, it is unconstitutional.

It is not shown which provision of the Constitution the law contravened. The only reason given was “because that section closes the door to judicial application for bail.” “…the court’s power to hear and determine bail applications is altogether removed. The issue is whether such removal affects “judicial power”, which under the Federal Constitution, vests solely and exclusively in the Judiciary, as the third branch of government.

“6. What the drafters of SOSMA and the 2012 Parliament that enacted the law did not take into account was that the judicial function of the Courts is eroded by virtue of Section 13. Consequently, judicial power is undermined.”

That is what the press release says.

Allow me to pause here and state some basic principles:

First, the court is a court of law. Its function is to decide cases in accordance with the law for the time being in force. It is not for judges to decide cases according to the judges’, the current Government’s, the Attorney General’s or the NGOs’ idea of justice or what he or they like the law to be.

Secondly, courts were established by law (including the Constitution). Besides what is specifically provided for by the Constitution, courts obtain their jurisdictions from federal law. Judges cannot create jurisdiction for themselves. That is a matter for the Parliament to provide. Article 121(1), inter alia, provides “…and the High Courts and inferior courts shall have such jurisdiction and powers as may be conferred by or under federal law.”

Article 121 (1B), inter alia, provides, “… and the Court of Appeal shall have the following jurisdiction, that is to say—

(a) jurisdiction to determine appeals from decisions of a High Court or a judge thereof (except decisions of a High Court given by a registrar or other officer of the Court and appealable under federal law to a judge of the Court); and

(b) such other jurisdiction as may be conferred by or under federal law. “

Article 121(2), inter alia, provides “…and the Federal Court shall have the following jurisdiction, that is to say—

(a) jurisdiction to determine appeals from decisions of the Court of Appeal, of the High Court or a judge thereof;

(b) such original or consultative jurisdiction as is specified in Articles 128 and 130; and

(c) such other jurisdiction as may be conferred by or under federal law.”

In other words, besides what is provided for in the Constitution, judges must look to the federal law to determine whether they have jurisdiction on a matter or not. Examples of what is provided by the Constitution are as reproduced above in respect of the Federal Court and the Court of Appeal.

In this case, the learned Judge appears to rely on the principle of separation of powers that it is the court that decides whether bail should be granted or not and since that power is removed from the court, that law is unconstitutional.

In the first place, bail and the types of offences bail may be given or not by the courts, are provided by federal law. The courts obtain their jurisdiction regarding bail from federal law, in particular, the Criminal Procedure Code. How then could it be argued that by removing the courts’ power to hear and determine bail applications in respect of a particular type of offences, Parliament has encroached on the jurisdiction of the courts? It was Parliament that gave that jurisdiction and power to the courts.

The reality is, judges are relying on the phrase “judicial power” which had been repealed from Article 121 and extending its meaning to give themselves jurisdiction to encroach onto the jurisdiction of Parliament. (Again, please take note that as early as 8th October 2018, I had written an article “Please Return ‘Judicial Powers’ To The Courts”. It is available on my websites. Who else has done the same? Unfortunately, no one listens. In any event, the phrase will not give judges power to usurp the jurisdiction of Parliament.)

So, while the honourable Members of Parliament are engaged in hurling expletives towards each other, the judges are encroaching the jurisdiction of Parliament, supported by the Attorney General who, in turn, is cheered by human rights’ bodies who are only concerned with the result but not the legal reasoning. That is what is happening which Members of Parliament do not seem to realise or to care about.

16 12 2019

[email protected]

Note: Amended at 2.30 pm 16 December 2019.







Tun Abdul Hamid Mohamad

12 DISEMBER 2019


Tun Abdul Hamid Mohamad


On 12 November, 2019, The Malaysian Insight reported:

“Parliament will this month receive a report on appointments of four government agency chiefs, said William Leong, the chairman of the parliamentary select committee (PSC) on major public appointments.

The four are that of the chiefs of the Malaysian Anti-Corruption Agency (MACC) and Election Commission, the Inspector-General of Police (IGP) and chief justice.

MACC chief Latheefa Koya was summoned by the committee last June where she was asked to explain her vision, mission and focus, among others.


Leong said then a report will be tabled in Parliament on the outcome of the meeting.

Dr Mahathir, however, later said the appointments of the EC Chairman and its members, MACC chief commissioner, and members of the Judicial Appointments Commission and the Human Rights Commission of Malaysia (Suhakam) will go through the committee from now on.

Asked if the other three were summoned to the committee’s hearing like Latheefa, Leong said the committee engaged with the respective agencies instead of the individuals.

“We have already discussed with most of them, so we are now in the process of finalising the report. We hope in the next two to three weeks to table the report,” Leong told The Malaysian Insight.

At this juncture, the committee has been given the approval by the government to look into the four positions but more will be added from time to time, he said.””

I am most concerned about the Chief Justice (CJ) being included in the list. It shows that, to the Prime Minister (PM) and members of the PSC, the position of CJ is similar to IGP, Chief Commissioner of MACC and Chairman of the Election Commission (EC), indeed other heads of government departments. Whether that is intentional or due to ignorance, it is really worrying.

The CJ is the head of one of the three branches of the Government i.e. the Judiciary. The Judiciary is expected to be independent from the Executive. The doctrine of separation of powers demands that the three branches of the government should not encroach into each other’s jurisdiction. This is more so with regard to the Judiciary.

Members of the PSC are politicians, majority of whom are from the ruling parties. They may not even be lawyers. What do they know about the performance of those judges? Do they read the judgments of those judges, and, if they do, do they understand them?

I fear that, politicians being politicians, at the end of the day, they would only be looking for persons who are favourable to the Government or the ruling party (parties). Knowing that they need the approval or support of the PSC, to win the favour of the PSC members, some judges, usually those with less integrity, self-respect and merits, may even lobby members of the PSC, hoping for their support for selection to the top post in the Judiciary. Both are bad.

Is the PSC going to interview the candidates for CJ? Bear in mind that the most likely candidate is the President of the Court of Appeal (PCA), and, may also be the Chief Judge (Malaya) (CJ(M)) and Chief Judge (Sabah and Sarawak) (CJ (S&S). What are they going to ask the judges? Whether they are pro-government or pro-opposition? If they had read in the newspapers or in the internet about a decision of the judge, the result of which they do not like, are they going to ask the judges why they decided the way they did?

(I intentionally use the words “the result of which they do not like”, because, speaking from experience, that is what politicians do. If the accused person is their political enemy and you acquit him, to them, you are his man. They do not care about the charge, the evidence and the law.)

In any event. I submit that it is a flagrant breach of the doctrine of separation of powers, it undermines the independence of the Judiciary and arguably unconstitutional, to subject the judges to such inquisition by politicians.

The Federal Constitution provides:

“122B. (1) the Chief Justice of the Federal Court, …shall be appointed by the Yang di-Pertuan Agong, acting on the advice of the Prime Minister, after consulting the Conference of Rulerrs.”

Note that while the PM is a politician, the Rulers who are members of the Conference of Rulers and the YDP Agong are apolitical. The system worked smoothly under the first three PMs, who were themselves lawyers. Seniority was strictly followed.

The meddling in the appointment of CJ (and Judges) started and continued during the long reign of Tun Dr. Mahathir as PM. The problem is man, not the system. Involve more politicians in the selection of Chief Justice, they will politicise the selection more. They will bring in the question of race, religion and the region of origin of the candidate(s). The CJ will be identified with the government that caused him to be appointed – a PH CJ or BN CJ. That should not be.

In any event, in 2009, the Judicial Appointments Commission (SAC) was established by law, the Judicial Appointments Commission Act 2009 as compared to the PSC which was established under the Standing Orders of Parliament, which is comparable only to the Rules of Court, a subsidiary legislation. The act was legislated “to uphold the continued independence of the judiciary”.

Section 2 provides:

“Upholding independence of judiciary

2. The Prime Minister must uphold the continued independence of the judiciary and must have regard to —

(a) the need to defend that independence;

(b) the need for the judiciary to have the support necessary to enable them to exercise their functions;

(c) the need for public interest to be properly represented in regard to matters relating to the judiciary, the administration of justice and related matters.”

Note the duty imposed by the act on the PM to uphold and defend the independence of the judiciary.

Section 5 provides:

“5. (1) The Commission shall consist of the following members:

(a) the Chief Justice of the Federal Court who shall be the Chairman;

(b) the President of the Court of Appeal;

(c) the Chief Judge of the High Court in Malaya

(d) the Chief Judge of the High Court in Sabah and Sarawak;

(e) a Federal Court judge to be appointed by the Prime Minister; and

(f) four eminent persons, who are not members of the executive or other public service, appointed by the Prime Minister after consulting the Bar Council of Malaysia, the Sabah Law Association, the Advocates Association of Sarawak, the Attorney General of the Federation, the Attorney General of a State legal service or any other relevant bodies.”

Note that to appoint the four eminent persons, the PM is required to consult the AG of Malaysia, the AG of Sabah, the AG of Sarawak, Bar Council, Sabah Law Association, Sarawak Advocates Association. They and the members of those associations are all lawyers who appear in court, including before the judges in question, read their judgments and know their performance. They are the people whom the PM must consult and rightly too.

Since the establishment of the JAC, the four eminent persons who had been appointed were former CJs, former CJ (Malaya), former CJ (Sabah and Sarawak), former Judges and former AG. I do not think it can be argued that they are less independent and less knowledgeable in law, administration of justice, aptitude and performance of the candidate(s) than those MPs. Just look at how they behave when Parliament is in session. Are such people to judge who should be CJ?

Since we already have the JAC to recommend a suitable candidate to the PM, what is the necessity for the candidate(s) to be scrutinized by the PSC? At what stage are they going to come in, before or after the JAC?

Lateefa Koya was called to appear before the PSC even though she had been appointed by the YDP Agong and asked to explain her vision, mission and focus, among others. So far, the PSC had not called the CJ to appear before them. Perhaps they are not going to. They better not.

Anyway, a report on the appointments of the four top posts are ready to be submitted to and tabled before Parliament. Of course, one of the four is CJ. We do not know what the report on the appointment of CJ contains. Anyway, lest some MPs do not know or forget, let me remind them of the provision of Article 127 of the Constitution:

“127. the conduct of a judge of the Federal Court, the Court of Appeal or a high Court shall not be discussed in either house of parliament except on a substantive motion of which notice has been given by not less than one quarter of the total number of members of that house, and shall not be discussed in the Legislative Assembly of any State.”

Note that the judges’ conduct shall not be discussed in both houses without the procedure being followed. Can it be discussed in the PSC at all and a report be made about it?

16 11 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


(Rencana ini adalah untuk orang-orang yang sanggup baca. Jika ia terlalu panjang, baca sahajalah kesimpulan di penghujunya. Jika itu pun terlalu panjang, rencana-rencana saya tidaklah sesuai untuk mereka. – Pengarang)

Pada 20 Ogos 2019, bekas-bekas ahli Parlimen UMNO yang meninggalkan UMNO dan diterima masuk menjadi ahli Bersatu datang menemui saya. Tujuan mereka adalah untuk meminta saya berucap di satu bengkel anjuran mereka pada 21 September 2019. Bengkal itu (bengkel politik) adalah satu daripda lima bengkel yang akan diadakan sebelum satu kongres Melayu besar-besaran diadakan yang akan dirasmikan oleh Tun Dr. Mahathir.

Persoalan yang pertama sekali timbul di fikiran saya ialah sama ada kongres itu bertujuan menyaingi Himpunan Perpaduan Ummah (HPU914) yang akan diadakan pada 14 September 2019 itu. Ini kerana tarikh ia akan diadakan itu begitu rapat selepas HPU914 dan Perpaduan Ummah UMNO-PAS itu tentu sekali menggugat sokongan orang Melayu terhadap Bersatu dan PH. Maka, kongres itu hendak diadakan untuk menunjuk bahawa Bersatu juga sebuah parti Melayu untuk menarik pengundi Melayu kepadanya, yang semestinya menguntungkan PH dan DAP. Saya tidak mahu menjadi alat untuk tujuan seperti itu.

Menjawab soalan-soalan saya, mereka meyakinkan saya, pada masa itu, bahawa UMNO dan PAS juga akan dijemput. Malah, di kongres itu, pemimpin-pemimpin Melayu, termasuk daripada UMNO dan PAS akan duduk bersama-sama Tun Dr. Mahathir di atas pentas.

Saya berkata kepada mereka bahawa perpaduan orang Melayu/Islam di negara ini yang meliputi UMNO-PAS-Bersatu tidak mungkin berlaku selagi Bersatu berada dalam PH bersama-sama DAP. Saya bertanya mereka sama ada Bersatu sanggup keluar daripada PH untuk menyertai Perpaduan Ummah UMNO-PAS. Mereka meyakinkan saya bahawa Bersatu sanggup berbuat demikian. Ketua kumpulan yang datang itu berulang-ulang kali berkata bahawa hati mereka masih bersama UMNO.

Saya fikir, pada masa itu, jika Perpaduan Ummah UMNO-PAS menyatukan dua kumpulan orang Melayu/Islam terbesar di negara ini dan kongres itu akan meluaskannya meliputi Bersatu, ia patut disokong. (Namun demikian, saya lebih sukakan PRU15 ditandingi oleh PH seperti komposisinya sekarang dan Perpaduan Ummah UMNO-PAS dengan harapan Bersatu dan Amanah akan kalah, selakigus mengurangkan bilangan parti Melayu/Islam.)

Maka, saya bersetuju untuk menyampaikan ucapan di bengkel itu atas dua syarat:

1. Ia akan dihadiri oleh UMNO dan PAS; dan

2. Bersatu sanggup keluar dari PH.

Beberapa minggu berlalu dan saya tidak mendengar apa-apa berita mengenainya, manakala Setiausaha Agung Pas menelifon saya menjemput saya hadir di HPU14 dan berkata banyak orang mengharapkan kehadiran saya. Saya menerima jemputan itu.

Saya bertanya kepada ketua kumpulan yang datang ke rumah saya itu mengenai bengkel berkenaan. Saya lambat menerima jawapan. Akhirnya apabila saya tidak mendapat jawapan kepada dua syarat itu dan khuatir saya akan menjadi alat Bersatu yang akan menguntungkan PH dan DAP, saya menolak jemputan itu dengan baik.

Kemudian keluar berita PAS akan hadir Kongres Maruah Melayu yang akan diadakan pada 6 Oktober 2019. Mulanya, saya kurang senang dengan keputusan PAS itu. Saya khuatir, jika PAS hadir tetapi UMNO tidak hadir, maka Perpaduan Ummah UMNO-PAS yang baharu sahaja dimeterai itu, sudah nampak seperti retak, dimanupulasi Tun Dr. Mahathir.

Semakin hampir tarikhnya, semakin jelas penglibatan IPTA-IPTA berkenaan. Tidak dapat dinafikan bahawa tujuan mereka hendak dilibatkan adalah kerana penganjur asal itu hendak mengelak kongres itu dituduh bermotifkan politik. Saya percaya IPTA-IPTA itu mengetahuinya. Jika demikian, mereka mereka menerimanya?

Mungkin mereka nampak ia adalah suatu kesempatan baik untuk mereka mengketengahkan pendirian mereka dalam isu-isu negara semasa untuk mendapat perhatian dan, mungkin, pelaksanaan, walaupun sebahagian daripadanya. Jika itulah sebabnya, mereka lebih cerdik.

Pemimpin-pemimpin DAP mula mengkitik kongres itu dan Tun Dr Mahathir. Kritikan terhadap kongres itu adalah atas alasan lama dan sama seperti yang diberi terhadap perpaduan ummah UMNO-PAS dan sebarang usaha untuk menyatupadukan orang Melayu/Islam: rasis, pelampau Islam dan sebagainya. Dr. Ramasamy, Timbalan Presiden DAP mengatakan ia adalah suatu uaha untuk merapatkan Tun Dr. Mahathir dengan PAS. (Kenyataan itu dibuat sebelum UMNO membuat keputusan untuk menyertainya.)

Lim Kit Siang mempersoalkan penglibatan IPTA-IPTA itu.

“Adakah empat universiti awam ini sanggup menganjurkan Kongres Maruah Cina Malaysia, Kongres Maruah India Malaysia, Kongres Maruah Kadazan Malaysia, Kongres Maruah Dayak Malaysia, Kongres Maruah Orang Asli Malaysia dan yang paling penting, Kongres Maruah Rakyat Malaysia?

“Martabat bagi rakyat Malaysia adalah jika setiap kumpulan etnik dan agama di Malaysia menikmati maruah masing-masing – yang selari dengan prinsip asas dalam Perlembagaan Malaysia dan Rukunegara,” kata Kit Siang dalam kenyataan yang diedarkan pada Jumaat.’

Kemudian UMNO membuat keputuan akan menghadiri kongres itu. Bagi saya, keputusan UMNO itu sekaligus meletakkan Tun Dr. Mahathir bersama-sama UMNO dan PAS dan merenggangkannya dan Bersatu daripada PH, yang tentu sekali tidak menyenangkan sekutunya dalam PH, terutama sekali DAP.

Tiba 6 Oktober 2019. Ada laporan mengatakan lebih kurang 5,000 orang hadir. Ada yang mengatakan 10,000 tetapi menambah bahawa kebanyakannya adalah palajar-pelajar IPTA. Fakta bahawa kebanyakan yang hadir itu adalah pelajar-pelajar IPTA disokong oleh seorang sahabat saya yang hadir dan kenyataan Yap Wen Qing, Naib Presiden Kesatuan Pelajar Universiti yang menuduh bahawa asrama-asrama pelajar diarah menyumbang sebilangan pelajar Melayu untuk menghadiri kongres itu dan juga berita bahawa lebih 100 orang pelajar yang menghadiri kongres itu terkena keracunan makanan kerana memakan nasi lemak yang disediakan di kongres itu.

Dalam ucapannya, Tun Dr. Mahathir mengulangi kritikanya terhadap orang Melayu. Di samping itu katanya:

“Kita harus ingat bahawa dahulu Semenanjung ini adalah milik orang Melayu, dia dikenali sebagai Semenanjung Tanah Melayu, itulah nama Semenanjung ini, tetapi hari ini kita dapati kita terpaksa kongsi dengan orang lain… Di zaman belum kita merdeka, pihak British yang memerintah negara kita pada masa itu membawa masuk orang asing dengan ramainya dan Raja-Raja kita berpendapat bahawa mereka ini adalah orang asing dan apabila habis tugas mereka, mereka akan kembali ke tanah air mereka, tetapi ini tidak jadi kenyataan, orang asing berasa selesa dengan negara kita dan mereka ingin tinggal di sini, nak tak nak pun kita terpaksa terima, kalau tidak kita tidak akan capai kemerdekaan.”

Tun Dr Mahathir telah dikecam hebat oleh pemimpin-pemimpin DAP. Ahli , Mohan Ramasamy memanggilnya “Bapak Racist”, “Sudah Nyanyuk” dan “Mana Maruah Kamu”.

Ahli Jawatankuasa Tertinggi DAP Pusat, Ronnie Liu Tian Khiew, menulis “Kami bukan lagi orang asing”, “Kata kata macam ni sakitkan hati kami”, “Lain kali tolong pakai otak sebelum membuka mulut”. Kritikan terbuka Ronald Liu terhadap Tun Dr Mahathir dan kenyataan bahawa tanpa Bersatu pun, PH masih mempunyai majoriti dan boleh menubuh kerajaan (The Star online 22 Oktober 2019) dan reaksi terhadapnya oleh pemimpin-pemimpin Bersatu menunjukkan keretakan itu telah menjadi semakin teruk.Ahli Parlimen DAP Bukit Gelugor, Ramkarpal Singh, menulis “betul-betul suatu penghinaan dan tidak sepatutnya”, ” tidak sepatutnya dikatakan” dan “sangat sensitif dan mengancam keharmonian kaum di negara ini”. (Terjemahan saya).

Pertama, perhatikan bahasa yang digunakan oleh Mohan Ramasamy dan Ronnie Liew itu. Itulah budaya mereka.

Kedua, saya tidak fikir mereka membaca ucapan Tun Dr Mahathir. Jika mereka membacanya, mereka sepatutnya tahu bahawa Tun Dr. Mahathir bukan bercakap mengenai mereka, tetapi orang-orang yang di bawa oleh British masuk ke Semenanjung Tanah Melayu semasa pemerintahannya. Memang mereka dipanggil “orang asing”. Itu fakta sejarah.

Malah, Tunku Abdul Rahman Putra dalam kenyataannya dalam The Straits Times Tahun 1957, berkata “All aliens who have been resident for 10 years can become citizens, if they sincerely desire it.” (“Semua orang asing yang telah bermastautin selama 10 tahun boleh menjadi warga negara, jika mereka benar-benar menginginkannya.”)

Tun Dr. Mahathir merasakan perlu untuk menafikan kritikan terhadap kongres itu. Katanya:

‘“Kita tak kecam orang Cina dan India, tetapi nak kecam orang Melayu kenapa jadi begini,” katanya pada sidang media di akhir Kongres Maruah Melayu di sini.

‘Beliau berkata, kongres itu juga tidak ada kaitan dengan politik kerana ia dihadiri semua pihak seperti pertubuhan bukan kerajaan (NGO), universiti dan parti politik.

‘“Mereka hadir sebagai Melayu dan nak tahu apa jadi maruah Melayu dan nak pulih maruah.”’ (BH Online 06 10 2019)

Ucapan yang paling menjadi kontroversial adalah ucapan Naib Canselor Universiti Malaya, Dr. Abdul Rahim Hashim. Mari kita baca dan faham dahulu apa yang beliau ucapkan. (Saya perturunkan bahagian yang berkenaan sahaja):

“ ‘Setahun yang lalu berlakunya peralihan tampuk kepimpinan negara, maka lahirlah harapan orang Melayu untuk melihat masa depan yang lebih terjamin. Malangnya, peralihan ini disulami perpecahan politik Melayu sehingga menghilangkan dominasi politik Melayu.

Lebih parah lagi selepas 62 tahun menikmati kemerdekaan, ekonomi orang Melayu masih ibarat melukut di tepi gantang. Kuiti korporat Melayu Bumiputera sekadar 23.4% manakala bukan Bumiputera memegang 34.8% dan ekuiti asing 37.2%. Ini menunjukkan sasaran Dasar Ekonomi Baru masih belum tercapai. Bukan itu sahaja, jurang pendapatan isi rumah juga semakin melebar dengan jumlah pendapatan Melayu Bumiputera 3.5 kali ganda lebih rendah berbanding kaum Cina bagi purata Malaysia pada tahun 2016.

Dunia pendidikan pula semakin mencabar. Pendidikan kebangsaan disaingi oleh pendidikan berasaskan kaum. Bahasa Melayu bukan lagi tonggak sehinggakan falsafah pendidikan kebangsaan tercabar. Malahan akhir-akhir ini hak keistimewaan Melayu, agama Islam, institusi Raja mulai dipersoalkan satu per satu.

Bukankah kuasa politik itu seharusnya milik kita?

Bukankah hasil mahsul negara ini sepatutnya memakmurkan kita?

Bukankah pendidikan itu boleh menyatukan kita sebagai rakyat Malaysia?

Bukankah hak orang Melayu yang termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan sepatutnya sudah selesai?

Justeru itulah, berdasarkan persoalan-persoalan yang dibangkitkan, Pusat Kajian Kecemerlangan Melayu Universiti Malaya bersama dengan Universiti Putra Malaysia, Universiti Pendidikan Sultan Idris dan Universiti Teknologi MARA bergabung tenaga bagi meneliti kegusaran dan keresahan orang Melayu Bumiputera.’ ”

Esoknya (7 Oktober 2019), Malaysiakini melaporkan bahawa Yap Wen Qing, Naib Presiden Kesatuan Pelajar Universiti Malaya mengecam Dr. Abdul Rahim Hashim, Naib Canselor Universiti Malaya kerana membuat kenyataan yang bersifat perkauman di kongres tersebut.

“Beliau menyeru Rahim untuk meminta maaf kepada semua rakyat Malaysia dan meletak jawatan kerana beliau tidak menyelesaikan masalah di kampus UM.

“Yap mendakwa bahawa, di kongres itu, Rahim berkata peralihan kuasa pada 9 Mei 2018 (dari BN ke Pakatan Harapan) telah menghapuskan penguasaan politik Melayu sementara hak istimewa orang Melayu juga dipersoalkan.

“Rahim juga dikatakan berkata kongres itu diadakan untuk memberi amaran kepada orang bukan Melayu supaya tidak mencabar kontrak sosial, Yap mendakwa.

” ‘Kami mengkritik naib canselor kerana membuat kenyataan rasis,…’” (Terjamahan saya).

Bayangkan seorang pelajar sudah menjadi begitu besar kepala menuntut Naib Canselornya meletak jawatan!

Dalam hidup ini, orang yang tahu sedikit mengenai sesuatu perkara, merasakan dia telah tahu segala-galanya. Tetepi, lagi banyak dia tahu, lagi banyak dia tahu apa yang dia tidak tahu.

Saya selalu menasihatkan pelajar undang-undang: Oleh sebab kursus undang-undang empat tahun, jangan fikir apabila kamu lulus tahun pertama, kamu telah tahu satu perempat daripada undang-undang; apabila lulus tahun kedua, kamu telah tahu satu perdua daripada undang-undang; apabila kamu lulus tahun ketiga, kamu telah tahu tiga perempat daripada undang-undang dan apabila kamu lulus tahun keempat, kamu telah tahu semua undang-undang. Nantilah, pada hari pertama kamu pergi ke mahkamah untuk mewakili anakguam (client) kamu, baru kamu tahu berapa banyak yang kamu tidak tahu.

Nasihat ini terpakai juga kepada pelajar-prlajar di semua jurusan. Maka, jangan besar kepala. Be humble.

Di manakah rasisnya ucapan Naib Caselor itu? Kita petik apa yang dikatakan Yap sendiri sebagai asas tuduhannya bahawa ucapan itu rasis. Seperti dilapor, dua kenyataan Naib Canselor itu dikemukakan sebagai asas tuduhan itu:

1. Yap mendakwa bahawa Dr. Abdul Rahim berkata peralihan kuasa pada 9 Mei 2018 (dari BN ke Pakatan Harapan) telah menghapuskan penguasaan politik Melayu;

2. Hak keistimewaan orang Melayu juga dipersoalkan.

3. Yap mendakwa bahawa Dr. Abdul Rahim juga berkata kongres itu diadakan untuk memberi amaran kepada orang bukan Melayu supaya tidak mencabar kontrak sosial.

Mengenai 1, itu satu pendapat beliau berdasarkan penganalisisan fakta yang dibuat oleh beliau. Jika kenyataan itu rasis dan tidak boleh disebut, maka pensyarah di fakulti sains politik pun tidak boleh berkata demikian dalam kuliahnya. Jika kenyataan itu rasis, maka kenyataan sebaliknya bahawa peralihan kuasa itu telah menguatkan penguasaan politik Melayu, juga rasis.

Mengenai 2, ini juga satu kenyataan fakta berdasarkan pengamatan beliau. Jika berkata “ada orang mempersoalkan hak keistimewaan orang Melayu” itu rasis, tidakkah orang yang mempersoalnya itu lebih rasis?

Jika kenyataan-kenyataan 1 dan 2 itu tidak betul, tulislah satu rencana, beri hujah-hujah dan alasan-alasan bagi menunjukkan bahawa kenyataan-kenyataan itu tidak betul. Beri hujah-hujah dan alasan-alasan bahawa seorang yang menyatakan satu fakta seperti dalam 1 dan 2 itu, rasis. Itu cara orang terpelajar respond kepda sesuatu isu.

Mengenai 3, saya membaca keseluruhan ucapan Naib Canselor itu beberapa kali. Beliau langsung tidak berkata demikian. Yang berkata demikiam ialah Prof. Datuk Dr. Zainal Kling, Ketua Eksekutif kongres tersebut. Jika beliau berkata kongres itu diadakan untuk memberi amaran kepada orang bukan Melayu supaya tidak mencabar kontrak sosial sekalipun, di mana rasisnya? Itu samalah dengan berkata untuk memberi amaran kepada orang bukan Melayu supaya tidak mencabar hak orang Melayu seperti yang termaktub dalam Perlembagaan. Tujuannya untuk mempertahankan hak yang termaktub dalam Perlembagaan, bukan untuk merampas hak kaum lain.

Yap juga menuntut Naib Canselor itu meminta maaf kepada semua rakyat Malaysia dan meletak jawatan kerana beliau tidak menyelesaikan masalah di kampus UM.

Apa kena mengena kegagalan menyelesaikan masalah di kampus UM, jika benar pun, dengan ucapannya di kongres itu?

Biar apa pun, apa yang dilakukannya itu bukanlah cara yang sesuai untuk menyatakan tidak bersetuju dengan ucapan Naib Canselor itu. Yap adalah Timbalan Presiden Kesatuan Pelajar. Mengapa tidak menggunakan saloran kesatuan itu untuk menyatakan rasa tidak puas hati kesatuan itu, jika ahli-ahli jawatankuasanya bersetuju dengan pandangannya? Dia juga seorang ahli Senat Universiti itu. Bukankah lebih sesuai dan lebih beradab (proper) untuk beliau membangkitkan isu itu di mesyuarat senat?

Pada 14 0ktober 2019, aktivis pelajar, Wong Yan Ke mempamerkan plakad yang mengandungi kata-kata “Tolak Rasis” dan “Undur VC” di atas pentas upacara konokasyen selepas menerima ijazahnya dan menjerit “Ini Tanah Malaysia”.

Pada hari yang sama, Malaysiakini melaporkan peristiwa itu sebagai “protes berani”.

Pada 17 Oktober 2019, The Star online melaporkan:

“Aktivis Pelajar Wong Yan Ke berkata protesnya terhadap Naib Canselor Universiti Malaya (UM) pada konvokesyen itu adalah untuk “mendemokrasikan” dan “memberi inspirasi” kepada kampus.

“Dia berkata dia akan melakukannya sekali lagi tidak kira masalah yang dibawa oleh tindakan itu kepadanya sambil mendakwa bahawa Datuk Abdul Rahim Hashim tidak pernah bertanggungjawab kepada pelajar atau ahli akademik.” (Terjemahan saya).

Soalan: Adakah dia mendapat inspirasi daripada gerakan pro-demokrasi di Hong Kong?

Kepada Wong saya ingatkan, kamu bukan orang pertama masuk universiti dan mereka yang lebih awal dari kamu bukan kesemuanya kurang cerdik daripada kamu. Banyak di antara mereka yang radikal dan revolusionari. Tetapi umur, ilmu, pengalaman, tanggungjawab dan kebijaksanaan menjadikan mereka lebih matang hari ini.

Adalah perkara biasa bagi pelajar-pelajar yang baru membaca baberapa buah buku dan mengikuti beberapa kuliah, mahu mangubah dunia (change the world). Apabila mereka bekerja, tanpa disedari, sedikit demi sedikit (ada yang dengan serta merta) mereka mengubah diri mereka untuk menyesuaikan diri untuk hidup dalam dunia yang lebih luas. Itu lumrah alam yang seorang pelajar tentu tidak suka dengar.

Saya tidak berkata pelajar tidak boleh bersuara, tetapi biarlah sepadan dengan ilmu yang ada dan pengalaman, kematangan dan kebijaksanaan yang belum ada dan mengikut cara yang beradab, beradat dan beretika. Semua yang disebut di akhir ayat sebelum ayat ini juga perlu dipelajari, jika ia tidak diajar di rumah sekalipun.

Sehari selepas Wong melakukan protesnya (15 10 2019), Kon Hua Eng dari fakulti perakaunan telah tidak dibenarkan oleh pihak universiti daripada menerima ijazahnya di majlis konvokesyen universiti itu, kerana khuatir dia akan melakukan protes yang sama seperti Wong, sehari sebelumnya.

Kon adalah bekas presiden UM Association of New Youth. Mengikutnya, dia menduga sebab dia dihalang daripada upacara itu ialah dia telah membuat post di Facebooknya menyokong protes Wong.(The Star 15 Oktober 2019). Mengikut laporan The New Straits Times pada 19 Oktober 2019, polis simpanan menemui plakat yang dilipat dalam milikannya, sebelum dia dihalang.

Pada hari yang sama (15 Oktober 2019), The Malay Mail melaporkan bahawa pemimpin-pemimpin DAP Sosialist Youth (Dapsy) mempersoalkan sama ada Naib Canselor Universiti Malaya, Abdul Rahim Hashim mengabaikan nasihat Menteri Pendidikan Maszlee Malik untuk bersikap terbuka ketika berurusan dengan pelajar.

“Dapsy mengutuk tindakan Abdul Rahim Hashim yang menyalahgunakan kuasa untuk melarang pelajar siswazah Kon Hua En daripada mendapat skrolnya semasa majlis konvokesyen Universiti Malaya pagi ini.

“Dari senyap apabila pelajar diserang oleh penyokong mantan perdana menteri Datuk Seri Najib Razak, kepada membuat pernyataan perkauman semasa Kongres Maruah Melayu dan membuat laporan polis terhadap Wong kerana bersuara, terbukti bahawa Abdul Rahim telah gagal dalam melaksanakan tugasnya dan harus meletakkan jawatan dengan segera.” (Terjemahan saya).

Esoknya (16 Oktober 2019), The Star melaporkan bahawa Suara Rakyat Malaysia (Suaram) telah menuntut Naib Canselor Universiti Malaya (UM) Datuk Abdul Rahim Hashim untuk meletakkan jawatan jika beliau tidak dapat menerima kritikan daripada pelajar atau tidak mahu menyediakan ruang yang selamat untuk pelajar terlibat dalam wacana.

“… apa-apa kritikan terhadap dasar-dasar melalui protes atau ketidakpatuhan awam adalah dijangka dan dialu-alukan, selagi ia tidak menggalakkan keganasan terhadap orang lain,” kata pengarah eksekutif Suaram Sevan Doraisamy dalam satu kenyataan pada Rabu (16 Okt). (Terjemahan saya).

Perhatikan Suaram mengalu-alukan tindakan ketidakpatuhan awam (civil disobedience) yang termsuk tidak mematuhi undang-undang. Misalannya ialah apa yang sedang berlaku di Hong Kong sekarang!

Pada hari yang sama (17 Oktober 2019), the Star online melaporkan:

“Persatuan Kakitangan Akademik Universiti Malaya (PKAUM) berkata mereka menyokong hak Wong untuk menyatakan pendapatnya, tetapi tidak bersetuju dengan platform yang digunakannya.

“Mereka mengatakan bahawa protes itu telah mencemarkan majlis itu kepada orang lain, tetapi mungkin didorong oleh komuniti pelajar yang sudah tidak berpuas hati dengan tindakan Naib Canselor UM.” (Terjemahan saya).

Saya bersetuju dengan pendirian yang diambil oleh PKAUM seperti dalam perenggan pertama laporan itu. Saya bersetuju ia telah mencemarkan majlis itu, tetapi, jika betul pun ia didorong oleh komuniti pelajar yang sudah tidak berpuas hati dengan tindakan Naib Canselor UM, ia bukanlah justifikasi bagi perbuatan itu.

Seterusnya, Setiausaha PKAUM, Dr Noraishah Mydin Haji Abdul Aziz berkata “Naib Cancelor itu gagal untuk menggalakkan toleransi dan perpaduan kaum di universiti dengan melibatkan diri dalam mengadakan kongres itu, dan bahawa beliau gagal untuk melepaskan diri daripada permainan ahli politik, yang tidak sesuai bagi ahli akademik.” (Terjemahan saya).

Beliau mungkin mempunyai satu hujah yang sah (valid) di sini. Tetapi, soalnya, jika ia satu hujah yang sah pun, adakah protes yang dilakukan di majlis konvokesyen itu sesuai? PKAUM sendiri mengatakan ia tidak bersetuju dengan platform yang digunakan. Itu isunya.

Setiausaha PKAUM itu seterusnya berkata:

“PKAUM bertanya di manakah the voice of reason dan tangan keadilan bagi mengurangkan kuasa naib-naib canselor yang laparkan politik yang menggunakan alat dalam organisasi mereka dan semua cara politik untuk memastikan mereka terus berkuasa, yang banyak di antara mereka tidak sesuai untuk mengisi (jawatan tersebut), dari awal lagi,…” (Terjemahan saya).

Ini ibarat membuka pekung di IPTA-IPTA. Saya tidak tahu hal sebenar. Maka saya tidak akan komen mengenai merit kenyataan itu. Tetapi, jika tuduhan itu benar pun, mengapa menunggu higga pelajar-pelajar membuat bantahan mengenai satu isu lain untuk menumpang menyuarakan rasa tidak puas hati terhadap naib-naib canselor? Apakah yang dilakukan oleh PKAUM mengenai isu itu selama ini?

Bantahan terhadap Naib Canselor itu adalah kerana ucapannya di kongres itu dikatakan rasis. Yap sendiri berkata “Kami mengkritik naib canselor kerana membuat kenyataan rasis,…” Demikian juga Wong. Plakad yang dipamernya tertulis “Tolak rasis”. Dia menjerit “Ini bumi Malaysia”, yang jelas merujuk kepada ucapan Tun Dr. Mahathir yang berkata:

“Kita harus ingat bahawa dahulu Semenanjung ini adalah milik orang Melayu, dia dikenali sebagai Semenanjung Tanah Melayu, itulah nama Semenanjung ini,..”

Itu yang dibantah, bukan permainan politik Naib-Naib Canselor di IPTA-IPTA untuk dilantik dan kekal menjadi Naib Canselor. Apa yang tidak betulnya dengan apa yang dikatakan Tun Dr. Mahathir itu? Nampaknya Yap dan Wong tidak boleh dengar perkataan “Tanah Melayu” walau pun itu nama Semenanjung ini pada suatu masa dahulu, malah nama rasmi negara ini dalam Pelembagaan 1957 ialah “Persekutuan Tanah Melayu”.

Pada hari yang sama (17 Oktober 2019), The Star Online juga melaporkan:

“Pergerakan Akademik Malaysia (Gerak) berkata ia berdiri di belakang Wong Yan Ke mengenai tindakannya di majlis konvokesyen Universiti Malaya, baru-baru ini.

“Gerak berdiri tegak di belakang Wong dan hak dan kebebasannya untuk mengatakan apa yang dia katakan, walaupun (jika dia) mengatakannya dalam suasana yang selama bertahun-tahun telah diaturkan sebagai suram dan terhormat.

“Bagi mereka yang mengatakan bahawa ia adalah tempat yang salah, kami bertanya, apa lagi tempat yang lebih berkesan?” jawatankuasa eksekutif Gerak bertanya dalam satu kenyataan pada hari Khamis (17 Okt). (Terjemahan saya).

Nampaknya, Gerak hanya menitikberatkan soal hak untuk bersuara, tanpa memberi perhatian langsung kepada adab, budi bahasa dan adat resam. Adakah semuanya tidak relevan lagi? Jika demikian, tukarkanlah semula nama Kementerian Pendidikan kepada Kementerian Pelajaran.

Laporan itu juga memuatkan petikan dari Bernama yang mengatakan:

“Sementara itu, Bernama melaporkan bahawa ketua pegawai penerangan Majlis Pemuda Malaysia (MYC) Wan Mohd Husni Abdullah berkata pelajar itu melanggar tradisi dan protokol upacara yang patut dihormati oleh semua pihak.

“’Tindakan pelajar itu menunjukkan kekurangan moral dan nilai sebagai orang yang berpendidikan dan melemahkan reputasi universiti itu di khalayak ramai. Penggunaan istilah ‘kebebasan bersuara’ (oleh pelajar itu) tidak boleh digunakan sewenang-wenangnya dan perlu dilakukan melalui saluran yang betul,” katanya. (Terjemahan saya).

Katakanlah rasis atau apa pun, itu adalah pandangan hampir keseluruhan orang Melayu. Lihatlah, walaupun ia dikeluarkan oleh Bernama, berita itu hanya dilapor sebagai sampingan dan tidak diberi keutamaan langsung. Akhbar-akhbar lain mungkin tidak menyiarkannya langsung. Itulah “kebebasan akhbar”! Apatah lagi “akhbar rasis” Utusan Malaysia (akhbar-akhbar Cina tidak rasis!) telah berjaya dikuburkan. Berita-berita yang sealiran dengan akhbar-akhbar itu sahajalah yang akan diberi keutamaan. Di milenium kedua ini, itulah cara menguasai sesebuah negara.

Pada 19 Oktober 2019, The New Straits Times melaporkan bahawa Persatuan Undang-Undang Universiti Malaya mengeluarkan kenyataan, antara lain, mengatakan:

“Menurut Persatuan Undang-undang itu, kebebasan bersuara dipandu mengikut parameter dan keperluan berkaitan dengan ketenteraman awam, morality, defamation dan hasutan terhadap sebarang kesalahan, tetapi perkara itu tidak dinyatakan dengan jelas di dalam undang-undang atau dasar dalaman universiti.

“Kami memahami kebimbangan universiti berkenaan dengan pandangan bahawa majlis konvokesyen rasmi mungkin tidak menjadi platform yang sesuai untuk menyatakan bantahan yang sah.

“Walau bagaimanapun, mengambil kira keadaan sekeliling berkenaan dengan kes itu, bahawa protes itu tidak mengganggu aliran dan prosedur majlis itu, bahawa ia tidak menghalang pelajar lain daripada mendapatkan skrol mereka, atau menikmati pengalaman konvokesyen.

“Ia menambah bahawa protes itu juga tidak menghasut sebarang bentuk keganasan, dengan itu menyokong hak Wong dan Kon untuk kebebasan bersuara.” (Terjemahan saya).

Soalannya ialah sama ada tunjuk perasaan seperti itu sesuai dilakukan di atas pentas majlis konvokesen semasa upacara itu sedang berjalan atau tidak, tidak kira oleh seorang atau lebih; tidak kira ia mengganggu kelancaran perjalanan malis itu atau tidak; tidak kira sama ada ia menghalang pelajar lain daripada mendapatkan skrol mereka atau tidak; tidak kira ia menghalang pelajar-pelajar lain daripada menikmati pengalaman konvokesyen atau tidak dan tidak kira sama ada ia menghasut sebarang bentuk keganasan atau tidak.

Sekali lagi, soalannya ialah sama ada perbuatan itu sesuai atau tidak dan, oleh itu, patut dilarang atau tidak. Adalah tidak munsabah membiarkan seorang atau beberapa orang melakukannya, tetapi bila sudah terlalu ramai (berapa orang?) baru hendak berkata ia tidak sesuai dan perlu dihalang. Meraka semua melakukan atau hendak melakukan perbuatan yang sama. Mengapa yang awal sesuai dan yang kemudian tidak hanya kerana banyak orang telah melakukannya?

Demikian juga dengan faktor-faktor lain yang menjadi asas pendirian persatuan undang-undang itu. Jika kita hendak tunggu kesan sesuatu perbuatan itu dalam sesuatu keadaan itu berlaku baru hendak memutuskan sama ada perbuatan itu sesuai atau tidak, kita akan terlewat sepanjang masa.

DYMM SPB Raja Permaisuri Agong menyatakan sesuatu yang amat bernas, apabila baginda berkata:

“Saya tidak bersetuju bahawa tindakan itu diambil dalam satu acara rasmi. Tidak wajar dan tidak menghormati upacara itu.

“… Dia tidak sepatutnya melakukannya pada konvokesyen … menunjukkan rasa tidak hormat! Rather unbecoming! ” (Terjemahan saya).

Perhatikan juga bagaimana, dalam peristiwa itu, media massa memainkan peranan untuk mengagung-agungkan perbuatan dua orang pelajar yang, paling kurang, tidak beradab dan menjadikan mereka wira.

Sekarang mari kita lihat resolusi-resolusi kongres itu. Walaupun, melalui seorang sahabat yang menghadiri kongres itu dan saya sendiri, kami cuba mendapat resolusi muktamad dan rasmi kongres itu, sehingga saya menyiapkan rencana ini, saya tidak berjaya mendapatnya. Mengikut sahabat saya itu, tidak seperti biasa, di akhir kongres itu tidak ada sesi plenari yang meluluskan resolusi muktamad kongres itu. Beliau hanya berjaya memperolehi dua resolusi (mengikut sahabat saya itu, yang lainnya tidak ada), iaitu resolusi kluster Agama dan Ekonomi, dan beberapa teks ucapan peserta. Maka saya terpaksa menulis rencana in berdasarkan bahan-bahan yang saya ada itu.

Dari bahan-bahan itu pun, banyaklah resolusi/cadangan yang dibuat. Rencana ini bukanlah ruang untuk memperturunkan kesemuanya, apatah lagi membincangnya. Saya juga tiada kepakaran dalam semua bidang untuk membincanya.

Saya tidak fikir resolusi-resolusi dan cadangan-cadangan itu akan dan boleh dilaksanakan oleh Kerajaan PH. Dari segi itu, kongres itu tidak boleh dikatakan berjaya. Tetapi bagi individu dan kumpulan yang mencadangkannya, mereka telah berjaya menggunakan kesempatan itu untuk menunjukkan di mana letaknya kekurangan dan kelemahan Kerajaan PH (pada pandangan mereka) dan mengketengahkan cadangan-cadangan mereka, yang jika dilaksanakan, mereka berjaya dan, jika tidak pun, mereka (terutama sekali jika mereka adalah ahli-ahli parti politik pembangkang) boleh menjadikannya modal politik, untuk mengkritik Kerajaan PH. Lebih dari itu, ia juga akan meretakkan hubungan antara Tun Dr. Mahathir dan Bersatu dengan sekutunya, terutama sekali DAP. Itu kejayaan politik kepada UMNO dan PAS.

Bagi saya pun, bukan semua resolusi itu sesuai atau boleh dilaksanakan dalam kerangka Perlembagaan yang ada sekarang. Lebih lagilah bagi Kerajaan PH. Tetapi dengan adanya kongres itu, Kerajaan PH telah membuka peluang kepada individu dan kumpulan, termasuk parti pembangkang melambakkan tuntutan ke atasnya yang Kerajaan PH tidak mahu atau tidak mampu melaksanakannya. Selepas itu, Kerajaan PH akan terbuka kepada kritikan kerana tidak melaksanakannya yang akan memberi political mileage kepada parti-parti pembangkang, terutama sekali UMNO dan PAS. Ia juga akan menyebabkan rasa tidak puas hati parti sekutu PH, terutama sekali DAP dan merenggangkan mereka daripada Tun Dr Mahathir dan Bersatu.

Kritikan terbuka Ronnie Liu terhadap Tun Dr Mahathir dan kenyataannya bahawa tanpa Bersatu pun, PH masih mempunyai majoriti dan boleh menubuh kerajaan (The Star Online 22 Oktober 2019) dan reaksi terhadapnya oleh pemimpin-pemimpin Bersatu menunjukkan keretakan itu telah menjadi semakin teruk.

Dalam hal ini, dari segi politik, UMNO dan PAS yang untung.

Ini amat jelas terutama sekali mengenai dua resolusi:

1. Resolusi Kluster Pendidikan yang dicadangkan oleh wakil Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI) untuk mewujudkan sekolah satu aliran melalui pemansuhan sekolah vernakular secara beransur-ansur dalam tempoh enam tahun.

2. Resolusi Kluster Agama yang di bawa oleh Ahli Parlimen PAS Pasir Mas, Kelantan bahawa jawatan utama kepemimpinan negara dan negeri, iaitu Perdana Menteri, Timbalan Perdana Menteri, Menteri Besar dan Ketua Menteri, serta kementerian penting seperti Kementerian Kewangan, Kementerian Pendidikan, Kementerian Pertahanan dan Kementerian Dalam Negeri dan Pihak Berkuasa Negeri hendaklah diterajui oleh orang Melayu yang beragama Islam serta beraliran ahli Sunnah wal-Jama’ah. Begitu jugalah jawatan penting lain seperti Ketua Hakim Negara, Peguam Negara, Ketua Setiausaha Negara, Ketua Polis Negara, Panglima Angkatan Tentera dan lain-lain jawatan strategik hendaklah digalas oleh muslim beraliran ahli Sunnah walJama’ah.

Mengenai 1, itu adalah yang sebaik-baiknya, demi perpaduan negara. Tidak ada negara yang membenarkan sekolah dua aliran, termasuk Singapure yang majoriti besar penduduknya adalah orang Cina. Masalahnya adalah orang Melayu yang, semasa mempunyai majority besar, tidak melakukannya kerana terlalu berlembut dan pemurah. Sekarang keadaan telah berubah. Orang yang dahulu lemah dan dikasihani telah menjadi kuat dan keras kepala dan menuntut lebih lagi hingga kita terpaksa mengalah lagi, sehinggakan sesiapa yang menyebut untuk mewujudkan sekolah satu aliran dikatakan rasis, manakala mereka yang mahukan sekolah vernakular, tidak. Malah, hari ini, mempertahankan hak orang Melayu adalah rasis. Tetapi, mempertahankan hak orang bukan Melayu dan mahukan hak Melayu tidak rasis. Itulah realitinya.

Sehari selepas kongres itu diadakan, Presiden MCA Datuk Seri Dr Wee Ka Siong dilaporkan menyoal DAP mengapa ia berdiam diri mengenai resolusi pemansuhan sekolah vernakular secara beransur-ansur dalam tempoh enam tahun itu. Perhatikan, ia hanya lebih kurang sebulan sebelum PRK Tanjung Piai. Nyata sekali beliau ingin menarik pengundi Cina kepada MCA yang mahu calon MCA diletak di situ. Saya percaya, pengundi Cina tidak akan berpatah balik kepada MCA daripada DAP, tetapi pengundi Melayu yang merupakan majoriti mungkin tidak akan mengundi calon MCA. UMNO eloklah mengambil perhatian.
Mengenai 2, ia tidak akan dan tidak boleh dilakukan dalam kerangka Perlembagaan yang ada sekarang. Dari segi politik pun ia tidak mungkin boleh dilakukan. Malaysia bukan Kelantan. Tetapi, seperti isu hudud dipolitikkan di Kelantan, resolusi ini juga hanya akan menjadi modal politik selagi ia akan membawa undi. Biar apa pun PAS tidak ada apa-apa untuk rugi daripada resolusi yang dicadangkan oleh wakilnya itu. Yang rugi ialah Kerajaan PH.


1. Kongres itu bermula dengan tujuan untuk menyaingi perpaduan ummah UMNO-PAS dan menarik pengundi Melayu kepada Bersatu yang akan menguntungkan PH khususnya DAP.

2. Untuk mengelak ia dituduh bermotifkan politik dan memberi kredibiliti kepadanya, IPTA-IPTA diminta menganjurnya. (Siapa yang membayar perbelanjaannya, saya tidak tahu).

3. Mungkin IPTA-IPTA itu bersesetuju untuk menganjurkan kongres itu kerana mereka nampak ia adalah suatu kesempatan baik untuk mereka mengketengahkan pendapat dan pendirian mereka dalam isu-isu negara semasa untuk mendapat perhatian dan, mungkin, pelaksanaan, walaupun sebahagian daripadanya.

4. Tun Dr Mahathir nampak seperti terheret ke dalam kongres itu, melainkan jika beliau mempunyai tujuannya yang tersendiri.

5. UMNO dam PAS membuat keputusan bijak untuk menyertainya. Kehadiran mereka meletakkan Tun Dr Mahathir lebih rapat dengan UMNO dan PAS. Ini akan menimbulkan prasangka di kalangan anggota PH, terutama sekali DAP dan PKR terhadap Tun Dr Mahathir yang akan menambahkan lagi keretakan di antara mereka.

6. Dengan kehadiran di kongres itu, UMNO dan PAS tidak rugi apa-apa. Malah mereka untung kerana menyebabkan bertambahnya keretakan hubungan Tun Dr Mhathir dengan rakan sekutu PH. Di samping itu PAS, melalui wakilnya telah berjaya memasukkan satu resolusi yang memang tidak akan dilaksanakan oleh PH, memberi modal politik percuma kepada PAS.

7. IPTA-IPTA dikritik oleh DAP, individu dan kumpulan yang dipengaruhi oleh atau sependapat dengannya kerana terlibat dalam penganjuran kongres itu. Kritikan itu adalah atas alasan kongres itu rasis. Valid atau tidak alasan itu, ia mencemarkan imej IPTA-IPTA itu yang sukar dibersihkan sepenuhnya. Keadaan mungkin berbeza jika idea kongres itu datangnya dari IPTA-IPTA itu sendiri untuk mengumpulkan para akademik dan professional untuk membincang masalah orang Melayu semasa dan mencari jalan mengatasinya.

8. Kongres itu memberi kesempatan kepada golongan pelajar, terutama sekali Cina, yang dipengaruhi atau sealiran dengan DAP mengecam Naib Canselor Universiti Malaya kerana ucapannya di kongres itu yang disifatkan sebagai rasis. Valid atau tidak alasan itu, pelajar-pelajar itu telah dijadikan wira oleh orang dan kumpulan yang sependapat dan mempunyai kepentingan yang sama dengan mereka.

9. Isunya bukan hak pelajar-pelajar itu bersuara, tetapi di mana? Semua orang bersetuju mereka ada hak bersuara. Tetapi, manusia bukan sahaja ada hak. Manusia juga ada tannggungjawab, ada adab, adat, budaya, peraturan, etika dan, sepatutnya, perasaan malu untuk melakukan sesuatu yang tidak senonoh di majlis seperti itu. Adakah semua itu tidak relevan lagi?

10. Lebih mendukacitakan ialah, kumpulan-kumpulan yang menyokong pelajar-pelajar itu, termasuk ahli-ahli politik (pembuat undang-undang) dan ahli-ahli akdemik (cerdik pandai), juga cuma mengutamakan hak bersuara seseorang tetapi tidak langsung mengambil kira factor-faktor lain yang saya sebut dalam perenggan 9, malah ada yang terang-terang mengalu-alukan ketidakpatuhan awam (civil disobedience) dari mereka.

11. Ada pula ahli akademik yang mengambil kesempatan untuk mengkritik naib-naib canselor yang, mengikutnya, tidak berkelayakan memegang jawatan itu, bermain politik untuk dilantik dan kekal di jawatan itu.

12. Kita juga dapat melihat dengan jelas peranan media masa Bahasa Inggeris (Bahasa Cina saya tidak tahu) dalam mempromosikan pelajar-pelajar itu.

13. MCA, yang mahu bertanding di Tanjung Piai menagambil kesempatan untuk menarik sokongan pengundi Cina daripada DAP. Saya tidak fikir ia akan berajaya. Sebaliknya, jika orang Melayu mengikuti perkembangan isu kongres itu, mereka mungkin tidak akan mengundi calon MCA dalam PRK Tanjung Piai. UMNO perlu ambil perhatian.

14. DAP, terutama sekali Dapsy, tentu gembira dapat mempromosi pelajar-pelajar yang fikirannya sealiran dengan mereka dalam usaha memenagi sokongan orang Cina. Tetapi, sebenarnya mereka tidak perlu berbuat apa-apa untuk mendapat sokongan orang Cina lagi, pada masa ini. Orang Cina sudah pun berada dalam genggaman mereka. Sebaliknya, DAP perlu sedar bahawa perbuatan dua pelajar itu dan sokongan tidak berbelah-baginya mungkin lebeih berkesan kepada orang Melayu daripada ceramah bersepadu UMNO-PAS ke seluruh Semenanjung untuk menolak PH kerana DAP berada di dalamnya. Saya fikir dalam PRU15, undi orang Melayu lebih penting kepada PH, khususnya PKR, Bersatu dan Amanah.

15. Bahawa keretakan antara Tun Dr. Mahathir dengan DAP dan bahawa kongres itu memburukkan lagi keadaan itu tidak boleh dinafikan. Dalam masa dua minggu sahaja selepas kongres itu diadakan, keretakan itu telah menjadi lebih teruk apabila Ronnie Liu mengkritik Tun Dr. Mahathir secara terbuka dan mengatakan bahawa tanpa Bersatu pun PH masih mempunyai majoriti dan boleh menubuh kerajaan. Apa yang menyebabkan sekutu PH masih tolerate antara satu sama lain ialah mereka masing-masing takut sekiranya mereka berpecah pada masa ini, ada kemungkinan Tun Dr. Mahathir akan memohon DYMM SPB YDP Agong membubarkan Parlimen, menyebabkan PRU 15 diadakan lebih awal dan mereka akan kalah. Maka, adalah lebih baik untuk terus berkuasa sehingga tamat penggal Parlimen semasa.

16. Memandangkan di kebanyakan universiti, Canselornya yang menyampaikan skrol itu adalah DYMM Raja-Raja Melayu, DYMM Raja-Raja Permaisuri atau TYT Gobnor, perbuatan tidak beradab itu tidak boleh diterima sama sekali. Ia mesti di larang dengan hukuman yang setimpal bagi sesiapa yang melanggarnya. Janganlah suatu upacara yang beradat seperti itu dirosakkan oleh sekumpulan orang yang tidak tahu adat dan tidak beradab. 

17. Saya tidak fikir resolusi-resolusi kongres itu akan dilaksanakan, tetapi kesannya yang tidak dirancang akan berpanjangan.

Sama-samalah kita tunggu dan lihat.

23 10 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Saya merujuk kepada Forum Naratif Malaysia Baharu yang diadakan pada 14 September 2019 di Mega Chinese Methodist Church, Kota Damansara, Selangor. Ia dibuka oleh Steven Sim Chee Keong dan ditutup oleh Michelle Ng Mei Sze.

Eloklah kita tahu sedikit mengenai latar belakang kedua-dua nama yang tersebut di atas, moderator dan ahli-ahli panel forum itu.

Steven Sim Chee Keong adalah Timbalan Menteri Belia dan Sukan dan Ahli Parlimen DAP Bukit Mertajam, seorang Cina Kristian.

Michelle Ng Mei Sze adalah Ahli Dewan Udangan Negeri Selangor (ADUN) DAP Subang Jaya, seorang Cina Kristian.

Moderator forum itu, Philip Koh, seorang peguam, adalah seorang Cina Kristian.

Prof. Dr. Tajuddin Rasdi, adalah seorang profesor seni bina, Universiti UCSI. Beliau bukan sahaja satu-satunya ahli panel bukan Cina, malah satu-satunya peserta bukan Cina di forum itu.

Dr. James Chin adalah seorang Cina Kristian dari University of Tasmania. Beliau adalah kelahiran Malaysia (Sarawak) yang masih menjadi warganegara Malaysia.

Dr. Lee Kam Hing, bekas profesor sejarah Universiti Malaya, pada masa ini adalah Timbalan Naib Canselor, New Era University College.

Adakah forum itu mempunyai sesuatu agenda? Perhatikan apa yang dikatakan oleh Timbalan Menteri itu di permulaan ucapan pembukaannya. Katanya:

“Mengapa kamu semua membuat ini, adakah sesuatu agenda di belakang, terutama sekali dengan Prof .Tajuddin ada sama.” (Terjemahan saya.)

Daripada satu ayat itu kita boleh tahu bahawa:

1. Timbalan Menteri berkenaan mengenali Prof. Tajuddin;

2. Biasanya, apabila ada Prof. Tajuddin, adalah sesuatu agenda.

Ini disahkan oleh Prof Tajuddin sendiri dalam jawapannya di penghujung forum itu. Antara lain, katanya:

“Lihat kepada Utusan Malaysia, siapakah yang menulis “tolonglah Utusan Malaysia”? Prof Tajuddin, yang kebanyakan orang Melayu tidak suka. Saya kata, “Lihat. Tolonglah, 700 orang”, kamu tahu, apabila mereka memberhentikan JASA, berapa ribu orang, orang BERNAMA juga, macam itu. Saya kata “Tolonglah,” dan lepas itu saya terpaksa merayu kepada orang bukan Melayu. Seorang Cina berkata, “Saya akan bagi RM20,000.00”, macam itu. Saya berkata kepada orang bukan Melayu, “Jika kita boleh mengumpul RM1 juta, kita boleh memalitnya di muka UMNO, dengan mengatakan “ini orang bukan Melayu tolong”…Beberapa orang berkata, “Wah kamu sangat bersemangat, kamu hendak menolong Utusan”. “Bersemangat bersemangatlah, tetapi saya juga mempunyai strategi politik, kamu tahu, dengan menolong mereka, kita menukar naratif seperti itu.

Apabila ada masalah, berkenaan agama Kristian atau orang Cina, kamu jangan buat kenyataan akhbar sendiri, tetapi mereka di luar sana, tak ramai, tapi orang macam saya, Siti Kassim, Anas Zubedy. Ini adalah orang Melayu yang berfikiran terbuka, pastikan kamu memasukkan mereka dalam kenyataan ini, supaya kita tukar naratif dan juga kita boleh menjawab balik naratif PWTC, yang ini, dan itulah cara kita bergerak bersama. Walau pun Melayu ini tak ramai tak mengapa, kita boleh ada media, sebab itulah boikot tidak sebenarnya, tidak berjalan dengan cukup baik…” (Terjemahan saya, seperti yang beliau katakan. Ucapannya bercampur-campur Bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu dan tidak tersusun. Lihat nota akhir.)

Perhatikan agenda yang dipanggilnya “strategi” itu:

1. Beliau merayu kepada orang bukan Melayu (Cina) untuk menderma untuk “membantu” Utusan Malaysia dengan tujuan:

(a) memalukan UMNO.

(b) mensabotaj Utusan Malaysia dengan menukar naratif (berita atau sesuatu kisah)
dan menjawab balik (counter) naratif UMNO/Perpaduan Ummah.

2. Satu lagi strateginya ialah untuk menggunakan orang Melayu seperti beliau, Siti Kassim dan Anas Zubedy bagi menyangkal kritikan orang Melayu/Islam terhadap isu-isu mengenai Kristian atau orang Cina.

Forum itu diadakan pada hari yang sama dengan Himpunan Perpaduan Ummah (HPU914) yang diadakan di PWTC. Adakah itu satu kebetulan?

Timbalan Menteri itu sendiri, dalam ucapan pembukaannya, merujuk kepada perhimpunan di PWTC. Katanya, “Hari ini kita baru ada pertunjukan besar di PWTC, politik dan agama dirapatkan”.

Prof. Tajuddin juga berkata, “dan juga kita boleh menjawab balik naratif PWTC..” Maka, ia bukan kebetulan tetapi untuk “counter” naratif PWTC.

Untuk mengetahui lebih lanjut tujuan forum itu diadakan, mari kita lihat isi kandungan ucapan pembukaan dan pembentangan ahli-ahli panel.

Kita kembali kepada ucapan Timbalan Menteri.

“Saya akan lakukan dua perkara dalam ucapan saya hari ini, semua sekali. Saya ingin, nombor satu, memberitahu anda betapa indahnya Kerajaan Tuhan (Kingdom of God) tetapi saya juga ingin berkongsi dengan anda beberapa perkara yang saya minati atau kerajaan telah lakukan dalam satu tahun yang lalu.

“… tetapi ketika orang bertanya tentang politik Jesus, seperti ahli politik yang baik saya selalu kembali kepada apa yang saya sebut manifesto Jesus, …

…. Saya berpendapat bahawa Jesus juga mempunyai manifesto kecuali bahawa tidak seperti manifesto PH, manifesto Jesus ada dalam Kitab Suci.

Ini adalah dari Luke Bab IV ayat 18 hingga 19, dan lihat cara Luke berdoa cerita ini.

Bagaimana apabila kita mengundi Jesus?

Apa yang berlaku apabila Jesus akhirnya menjadi Raja?

Pertama, mesti ada berita baik kepada orang miskin …

Kedua, apabila Negara Tuhan tiba, mestilah ada kebebasan bagi banduan …

Dan ketiga, apabila Christ menjadi Raja, ada pemulihan penglihatan untuk orang buta …

Apabila Tuhan menjadi Raja, nombor empat, akan ada pelepasan bagi yang ditindas …

Semua Cina, melainkan Tajuddin…

Ini adalah tahun Tuhan untuk bertindak .

Rakan-rakan saya sekalian, Negara Tuhan adalah misi yang tidak boleh dihalang, dan alasannya adalah ini, Tuhan sendiri akan bertindak atasnya, dan itu adalah keyakinan kita yang tidak dapat digoyang.

Negara Tuhan tidak dapat dihentikan, dan ini adalah jawapan kita untuk semua ideologi kapitalisme, komunisme, sosialisme, liberalisme, nasionalisme. Tuhan sendiri berkomitmen untuk bertindak dan memastikan kejayaan Kerajaan-Nya sendiri.” (Terjemahan saya mengikut apa yang dikatanya. Rujuk nota akhir.)

Apa kata Pof. Tajuddin? Ia boleh disimpulkan dengan satu ayat: Beliau mengutuk Islam dan orang Islam. Sila ikuti antara apa yang dikatakannya:

“Tetapi sebenarnya untuk memberitahu anda kebenaran mengapa saya di sini dan dalam satu pengertian tidak diterima oleh bangsa saya sendiri dan juga agama saya sendiri, adalah kerana secara kebetulan saya membaca 20,000 hadith Nabi Muhammad, daripada Bukhari, Muslim, ini teks-teks yang sepatutnya dibaca oleh ustaz-ustaz, tetapi mereka tidak membacanya, dan umat Islam tidak membaca apa-apa.

…. sekolah-sekolah kerajaan kita melarang agama-agama lain diajar, kerana mereka mengatakan ia akan mengelirukan, memanglah keliru, anda beri ustaz, mereka tidak tahu bagaimana hendak berfikir melebihi apa yang mereka telah diajar di madrasah, bagilah profesor seni bina (beliau adalah prof. senibina – ditambah), bolehlah, kita tukar, kerana sebagai arkitek kita berfikir di luar kotak, bahkan kita tidak tahu apa kotak itu. (Terjemahan saya).

Katakan lah, orang berkata anda telah bertemu Tuhankah, perkara seperti itu, dan berkata keempat-empat agama itu mereka belum bertemu dengan Tuhan. Maka mereka samalah seperti lima lelaki buta yang cuba untuk mengetahui apa gajah itu padahal mereka tidak pernah melihat apa gajah itu. (Terjemahan saya).

Sekarang, dalam Islam kerohanian adalah berapa kali anda pergi ke haji, berapa kali anda pergi ke umrah, berapa kali anda berjalan ke masjid….

Lihat, dalam Islam mereka diajar ritual dan bentuk tetapi bukan jiwa, bahagian dalam, dan ini adalah masalah, dan bagaimana untuk menyelesaikannya, saya tahu bagaimana hendak menyelesaikannya, hanya saya tidak diberi peluang menyelesaikannya. (Terjemahan saya)

Kita lihat pula apa yang dikatakan oleh ahli panel kedua, Dr. James Chin.

Beliau membawa satu point utama, iaitu ketidakpuasan hati beliau terhadap pertambahan penduduk Sabah, yang mengikutnya, kebanyakannya dibawa masuk dari Filipina Selatan. Antara lain, inilah katanya:

“Kini, satu yang menambah kesedihan yang tidak relevan dengan Sarawak tetapi sangat relevan dengan Sabah, sudah tentu rakyat Sabah juga sangat marah kerana telah ada perubahan dramatik dalam demografi Sabah. Sekiranya anda melawat Sabah, katakan pada tahun 1965, Sabah adalah sebuah masyarakat yang cukup seimbang. Majoriti adalah Kadazan Dusun Murut, KDM.

Tetapi di akhir tahun 1970-an sepanjang tahun 1980-an dan 1990-an terdapat perkara yang disebut Projek IC, ada yang menyebutnya Projek M. Pada dasarnya, ia bererti membawa sejumlah besar pendatang haram dari Filipina Selatan, jumlah yang lebih kecil dari Indonesia, penyediaan dokumen segera baru yang berakhir dengan IC biru Malaysia supaya mereka menjadi warganegara, inilah yang kita panggil warga kertas.

Hari ini keadaan sangat serius di Sabah kerana kira-kira 1/3 orang di Sabah hari ini adalah rakyat segera. Sama seperti kopi segera, anda mencurahkannya ke dalam air panas maka anda mendapat IC biru. Kini, dalam keadaan biasa ini tidak akan menjadi masalah tetapi dalam konteks Sabah ia menjadi masalah besar kerana hampir semua kes, semua orang yang dikeluarkan IC biru berakhir dalam senarai pemilih. Dalam erti kata lain, anda menjadi warganegara segera untuk menjejaskan hasil pemilihan negeri.

Oleh itu, saya telah memberikan anda dua angka. Pada tahun 1976, terdapat 22 kerusi majoriti Kadazan Dusun Murut, pada tahun 2008 ia jatuh kepada 13. Pada tahun 1976, terdapat 18 kerusi Islam, pada tahun 2008 terdapat 36. Jadi dalam ruang pada dasarnya satu generasi hasil politik untuk setiap pemilihan negeri Sabah adalah bahawa anda akan berakhir dengan kerajaan Islam, tidak ada dua pilihan mengenainya. Esok, walaupun jika setiap orang bukan Islam di Sabah mengundi untuk parti bukan Islam, anda masih akan berakhir dengan kerajaan Islam. Ok, itulah kenyataannya. Jadi itulah sebabnya KDM sangat marah.” (Terjemahan saya).

Di akhir ucapannya, beliau beralih kapada gerakan pemisahan. Ini katanya:

“Apa yang juga sangat menarik dalam 10 tahun yang lalu ialah banyak gerakan pemisahan sebenarnya mempunyai dimensi antarabangsa. Mereka mempunyai penyokong di luar Malaysia. Mereka menubuhkan kumpulan di luar untuk menyokong mereka. Jadi, pada 22 haribulan (September) ini, akan ada persidangan, persidangan antarabangsa yang diadakan oleh gerakan pemisahan. Mereka terpaksa mengadakannya di Melbourne dan mereka membincangkan masa depan Sabah dan Sarawak di luar persekutuan. Jadi jika anda berada di Melbourne pada 22 September, datang dan jumpa saya, saya akan memberikan tiket untuk menghadiri, FOC, secara percuma. (Terjemahan saya).

Sekarang, kita sampai kepada ahli panel ketiga Dr. Lee Kam Hing. Antara lain, katanya:

“Sejarah Malaysia atau sejarah yang dibentangkan dalam buku sejarah kita mempunyai satu, tanah air orang Melayu, dan masyarakat pendatang. Tema berterusan yang berjalan dalam naratif sejarah yang ditaja negara dan dicerminkan dalam buku teks sejarah semasa untuk sekolah dan universiti, tema utamanya adalah perpaduan Melayu, nasionalisme Melayu, Islam dan Malaysia sebagai tanah air bagi orang Melayu. Teras utama tema ini ialah tuntutan ketuanan Melayu dan kedudukan istimewa orang Melayu. Lebih penting lagi, kisah-kisah sekarang yang dibina di sekeliling Perikatan, BN sebagai makna kemerdekaan negara, dan bahawa UMNO adalah pelindung dan pembela hak Melayu.

Dalam usaha untuk menekankan kepentingan Islam dalam sejarah, Teks Sejarah Dunia Tingkatan Empat memperuntukkan 5 dari 10 bab mengenai sejarah Islam. Jadi anda mempunyai 10 bab sejarah dunia dan, jadi anda mempunyai 5 dari 10 bab dalam sejarah Islam, hanya 3 dari 10 bab dalam sejarah dunia yang berkaitan dengan perkembangan idea dan institusi di luar Malaysia dan negara-negara Asia Tenggara. Oleh itu, hanya 3 daripada 10 bab sejarah dunia yang dikhaskan untuk sejarah dunia di luar rantau ini.

Sekarang dalam naratif ini, peranan dan kehadiran bukan Melayu diberi perhatian yang sangat minimum.
… ..

…. Kehadiran Kristian, dan saya ingin mengakhiri perkara ini, telah menjadi sebahagian daripada sejarah negara, terutamanya sejarah Bumiputera Kristian…..

Sekarang, misi Kristian menyumbang kepada pengetahuan dan penerbitannya melalui media cetak dan ia adalah Kristian, London Business Society, yang menerbitkan jurnal berbahasa Melayu yang pertama bernama Busan Arbi, dan buku-buku Melayu yang pertama dicetak oleh rumah penerbitan misi, yang dipanggil MPH, kolej pembelajaran pertama di Melaka pada tahun 1850, Anglo-Chinese College, dan salah seorang guru di sana adalah Prof James Leigh yang kemudiannya menjadi profesor Chinese di Oxford. Sekarang, orang Kristian adalah ilmuan peradaban Melayu.”

Akhir sekali, inilah yang dikatakan oleh Philip Koh semasa menyimpul resolusi forum itu:

“Tetapi kita semua tahu, Tajuddin juga mengatakannya bahawa banyak kursus yang dijalankan dari segi pendidikan dan latihan belia, kelas-kelas sivik menyebarkan nasionalisme etnik, ketuanan Melayu, bukan nasionalisme sivik, yang bermaksud kita mempunyai sebuah negara bersama.

Kebangkitan Islam, betul, adalah sebahagian dari keseluruhan 3 R ini yang kita bercakap mengenainya: Agama, Ras, Kesultanan. Isu-isu ini berleluasa dengan cara saya, sebagai seorang peguam, ketika saya melihat di mahkamah, pada satu ketika mahkamah nampaknya membenarkan 3 R untuk mengalahkan peruntukan mengenai tafsiran Perlembagaan Persekutuan. Perkara 3 (1) mengatakan dan kita mesti beri kepadanya all the weight and respect, bahawa Islam adalah agama Persekutuan, tetapi Perkara 3 (4) sangat jelas, betul, ia mengatakan bahawa tiada apa-apa dalam perisytiharan ini akan merosotkan, menjejaskan atau merosakkan mana-mana perkara (article) lain. Dan, saya akan memanggilnya kawan, Tan Sri Malanjum, Ketua Hakim Negara yang telah bersara, betul, saya ingat dia dalam kes Lina Joy, betul, sesetengah daripada kita telah mendengar tentang itu, dia berkata, “Hello, hello, ada orang yang melihat Perkara 3 (4)?” Dia adalah satu-satunya suara yang menentang tetapi ada suara-suara dominan dalam badan kehakiman yang menggunakan Perkara 3 (1) untuk mengatasi perkara-perkara lain, termasuk kebebasan seseorang untuk menukar agamanya.

Saya sengaja memperturunkan petikan ucapan atau pembentangan mereka supaya pembaca dapat membaca dan menilai sendiri dan tidak hanya percaya dan bersetuju dengan apa yang saya katakan.

Dalam ucapannya, Timbalan Menteri itu memuji Negara Tuhan yang mereka hendak tegakkan di negara ini berdasarkan Manifesto Jesus. Beliau menyeru semua Cina (Kristian) untuk bertindak kerana ini adalah tahun Tuhan untuk bertindak dan Tuhan sendiri akan bertindak untuk menegakkan negara Tuhan itu.

Mereka tahu bahawa orang Melayu/Islamlah yang akan menjadi penghalang mereka. Mereka memperolehi seorang Melayu dan Islam yang bersedia untuk mengutuk orang Melayu dan agama Islam di hadapan Cina Kristian. Beliau telah pun mengatur dan melaksanakan strateginya untuk sabotaj Utusan Malaysia. Lebih penting lagi ialah nasihat beliau kepada mereka, jika ada apa-apa isu mengenai Kristian dan Cina, mereka janganlah membuat kenyataan akhbar sendiri, tetapi menggunakan orang-orang seperti beliau, Siti Kassim dan Anas Zubedy untuk menjawabnya. Semestinya senjata sulit peluru Melayu ini adalah tambahan kepada beratus-ratus Red Beans, termasuk yang menggunakan nama Melayu/Islam.

Ahli panel kedua yang berasal dari Sarawak dan menetap di Australia, diterbangkan dari Tasmania hanya mengemukakan perangkaan mengenai penerimaan rakyat Filipina yang beragama Islam sebagai penduduk Sabah dan rakyat Malaysia. Beliau mengakhiri pembentangan beliau dengan menawarkan tiket percuma untuk menghadiri persidangan bagi membincangkan masa depan Sabah dan Sarawak di luar Malaysia yang diadakan di Melbourne dan mendapat sokongan antarabangsa itu.

Daripada ucapannya pun kita boleh lihat bahawa beliau adalah seorang penyokong, jika tidak pejuang, pemisahan Sabah dan Sarawak dari Malaysia. Bagaimana beliau boleh masuk keluar Malaysia dengan bebas untuk mempromosi perpisahan Sabah dan Sarawak dari Malaysia?

Ahli panel ketiga, bekas Profesor Sejarah Universiti Malaya, pula mengkritik sejarah yang ditulis dalam buku sejarah kita, yang mengikutnya, Malaysia adalah tanah air orang Melayu dan orang bukan Melayu adalah masyarakat pendatang. Peranan dan kehadiran orang bukan Melayu dan Kristian diberi perhatian yang sangat minima.

Akhir sekali, Philip Koh, moderator, yang tidak puas hati dengah hakim-hakim, yang menurutnya menggunakan Perkara 3(1) Perlembagaan Persekutuan untuk mengatasi perkara-perkara lain, termasuk kebebasan seseorang untuk menukar agamanya.

Kita boleh simpulkan tujuan forum itu, iaitu:

1. Untuk menjadikan Malaysia sebuah Negara Tuhan berasaskan Manifesto Jesus.

2. Untuk membangkitkan rasa tidak puas hati orang Cina Kristian supaya mereka bangun bertindak, mereka diberitahu mengenai “ketidakadilan” yang dilakukan terhadap mereka oleh kerajaan BN:

a. bahawa kerajaan BN telah membawa masuk banyak orang Islam
daripada Filipina untuk menambah bilangan pengundi Islam di Sabah;

b. bahawa peranan orang bukan Melayu dan orang Kristian tidak diiktiraf dalam
sejarah negara;

c. bahawa hakim-hakim (yang majoritinya Melayu) menggunakan Perkara 3 (1)
Perlembagaan Persekutuan untuk menghalang kebebasan seseorang untuk
menukar agamanya.

3. Untuk memperlekehkan Islam dan orang Islam pada pandangan peserta, Prof. Tajuddin memainkan peranannya.

4. Antara strategi mereka, ialah mensabotaj Utusan Malaysia untuk menukar naratif Melayu/Islam dan menggunakan orang Melayu/Islam untuk melawan (counter) kritikan orang Melayu/Islam terhadap orang Cina dan Kristian.

Perlu difahami bahawa soal sama ada peruntukan 3(1) Perlembagaan Persekutuan menghalang seseorang itu menukar agama atau tidak, tidak ada kena mengena dengan orang bukan Islam. Tidak ada penghakiman mahkamah, tidak ada undang-undang, tidak ada orang Islam yang menghalang orang bukan Islam menukar agama. Jika tidak kesemua mereka tidak boleh menukar agama asal mereka kepada agama Kristian.

Kaum yang paling banyak menukar agama adalah orang Cina. Orang Islam tidak menghalang mereka. Masyarakat mereka juga tidak mengambil kisah selagi mereka tidak menukar agama kepada Islam. Tetapi, apabila sahaja seorang anggota masyarakat mereka memeluk agama Islam, maka bukan sahaja keluarganya menentangnya, seluruh masyarakatnya akan memboikotnya. Itu menunjukkan prejudis, jika tidak permusuhan, mereka yang mendalam terhadap Islam.

Tetapi, apabila terdengar sahaja ada seorang Islam yang murtad atau hendak murtad, apatah lagi jika hendak memeluk agama Kristian, maka pasukan peguam mereka dan seluruh jentera missionary mereka akan bergerak serentak untuk membantu dan membelanya. Tidak kira di mana, mereka sampai. Siapa yang membayar upah (fee) mereka?

Jika apa yang dikatakan oleh Philip Koh itu benar pun (saya tidak berkata ia benar atau tidak), ia melibatkan orang Islam, yakni, dengan tafsiran Perkara 3(1) seperti itu, orang Islam dihalang menukar agama, apa kena mengena dengan orang bukan Islam melainkan mereka mahu orang Islam menukar agama ke agama mereka?

Ingatlah cubaan untuk menggunakan kalimah Allah dalam bible Bahasa Melayu dan upacara agama Kristian dalam Bahasa Melayu setelah gereja Kristian gagal mengkristiankan orang Melayu secara besar-besaran selama 500 tahun.

Dalam kata-kata lain, dalam usaha menegakkan Negara Tuhan itu, mereka juga mahu mengkristiankan orang Melayu/Islam.

Sekarang fahamlah kita apa yang dimaksudkan dengan Naratif Malaysia Baharu Pakatan Harapan itu .

Saya tujukan rencana ini kepada semua orang Melayu/Islam melampaui sempadan parti politik di Malaysia. Ini adalah ancaman kepada kita semua yang kita perlu tentang bersama.

Yang paling mendukacitakan ialah apabila Menteri Belia dan Sukan (seorang Melayu/Islam) ditanya mengenai aktiviti timbalannya itu, beliau menjawab, “Dia tidak cuba mengkristiankan saya pun”. Itu bukanlah jawapan yang layak diberi oleh seorang Menteri. Ia menunjukkan betapa naifnya menteri Melayu dalam kabinet PH.

29 09 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Pada 21 September 2019, tersiar berita bahawa Timbalan Menteri Di Jabatan Perdana Menteri Datuk Wira Dr. Md Farid Md Rafik, Ahli Parlimen Tanjung Piai telah meninggal dunia akibat serangan jantung pada umur yang masih muda, ia itu 42 tahun.

Kita terima berita itu dengan rasa sedih dan mendoakan rohnya di rahmati Allah dan ucapan takziah kepada keluarganya.

Presiden UMNO, DS Dr. Ahmad Zahid Hamidi yang berada di Kota Kinabalu, ketika ditanya wartawan, berkata bahawa UMNO akan berbincang dengan teliti dengan parti-parti komponen BN sebelum memutuskan siapakah calon yang akan diletak di kubu kuat MCA

Esoknya, pada 22 September 2019, keluar berita bahawa DS Wee Jeck Seng, calon MCA yang memenangi kerusi tersebut atas tiket BN selama dua penggal sebelumnya, tetapi kalah dalam PRU 14, bersedia untuk bertanding semula.

“Sebagai ketua bahagian (MCA), saya mempunyai tanggungjawab untuk mempertahankan kerusi itu dan saya semestinya bersedia,” katanya.

Pada hari yang sama, tersiar pula kenyataan Timbalan Presiden MCA Datuk Dr Mah Hang Soon bahawa MCA bersedia untuk merampas balik kerusi tersebut daripada Pakatan Harapan (PH).

Perhatikan reaksi pemimpin UMNO dan pemimpin-pemimpin MCA. Pemimpin UMNO menghormati pandangan parti-parti komponen BN, malah membuat kesilapan apabila berkata kawasan itu adalah kubu kuat MCA. Itu adalah satu kesilapan yang perlu dibetulkan. Jika DS Zahid tidak berkata demikian, beliau hendaklah mengeluarkan kenyataan menafikannya.

Sebaliknya, pemimpin-pemimpin MCA itu seolah-olah menganggap kawasan pilihanraya itu milik mereka dan mengeluarkan kenyataan demikian tanpa berunding dengan parti-parti komponen BN, terutama sekali UMNO.

Kawasan itu tidak pernah menjadi kubu kuat MCA, dalam erti kata MCA boleh memenanginya jika ia bertanding bersendirian, dengan undi orang Cina, tanpa undi orang Melayu. Sebaliknya, ia adalah antara kawasan majoriti Melayu dan kubu kuat UMNO yang diberikan kepada MCA dan MIC (kemudiannya, termasuk Gerakan). Amalan itu dilakukan semenjak PRU 1 (1955), pada masa itu untuk memberi representasi yang lebih kepada orang Cina, manakala MIC pula, hingga ke hari ini, tidak mungkin memenangi satu kerusi pun secara bersenditian. Kemudiannya, kawasan-kawasan seperti itu diberi kepada MCA dan Gerakan untuk memastikan pemimpin utama mereka tidak kecundang, jika mereka bertanding dalam kawasan majoriti Cina.

Ertinya, mereka bertanding dan menang di kawasan-kawasan seperti itu atas ihsan UMNO dan orang Melayu. Itu pengorbanan UMNO yang ahli-ahli UMNO, MCA, Gerakan dan MIC perlu ingat.

Mengenai kawasan Parlimen Tanjung Piai, semenjak ia diwujudkan, UMNO telah bermurah hati memberikannya kapada MCA sebagai kawasan selamat untuk ditandingi oleh pemimpin-pemimpin MCA kerana jika mereka bertanding di kawasan majoriti Cina, mereka akan kalah disebabkan MCA tidak mendapat sokongan daripada orang Cina.

Dalam PRU 11 (2004), ia diberikan kepada  Presiden MCA, Ong Kah Ting, sebagai kerusi selamat untuk mengelak beliau kalah di kawasan majoriti Cina. Beliau berasal dari Lenggong, Perak. Apa hubungannya dengan Tanjung Piai, Johor? Ertinya kawasan itu diberi kepada MCA atas ihsan UMNO dan baliau menang atas ihsan pengundi Melayu, khususnya UMNO.

Dalam PRU 12 dan 13, kawasan itu diberi pula kepada Wee Jeck Seng. Beliau juga menang atas sokongan padu pengundi Melayu, walau pun dalam PRU 13 (2013), DAP meletakkan calon Melayu. Perhatikan betapa taat setianya ahli-ahli UMNO kepada parti untuk menjaminkan kemenangan calon parti komponannya, walaupun bukan Melayu. Anihnya, Melayu dikatakan rasis.

Semasa PRU 14, peratusan pengundi bagi kawasan Parlimen Tnjung Piai adalah seperti berikut: jumlah pengundi 53,528; Melayu 56.80%; Cina 41.64%; India  1.01% dan lain-lain 0.55%. UMNO menuntut supaya kawasan itu diberikan kepada UMNO untuk bertanding, tetapi tidak dihiraukan oleh pucuk pimpinan UMNO. Maka, ia diberi juga kepada MCA dan DS Wee Jeck Seng bertanding lagi atas tiket BN.

Keputusan pilihanraya itu adalah seperti berikut: DS Wee Jeck Seng (BN) 20,731; Nordin Othman(PAS) 2,962; Dr. Md. Farid Md Rafik (Bersatu) 21,255. Dr Md Farid menang dengan majoriti 524.

DAP mendakwa bahawa dalam PRU 14, 97% pengundi Cina mengundi DAP. (Itu tidak rasis?). Jika dakwaan itu benar, maka dalam PRU 14, berapakah undi orang Cina yang diperolehi DS Wee Jeck Seng?

Memang benar tidak ada calon DAP di kawasan itu. Tetapi, dalam PRU 14, DAP bertanding atas nama PH, malah memakai simbol PKR. Semestinyalah, orang-orang Cina yang berdiri di belakang DAP dalam PRU 14, mengundi calon PH.

Soalnya berapakah undi Cina yang diperolehi oleh calon MCA itu? Saya percaya, sebagiaan besar undi yang diperolehi beliau itu adalah undi orang Melayu, yang setia kepada UMNO dan BN, kerana penyokong PAS tentu sekali mengundi calon PAS.

Mengapa DS Wee Jeck Seng kalah? Jawapannya diberi oleh Jefridin Atan, Ketua Bahagian UMNO Tanjung Piai. Mengikutnya BN kalah di kawasan itu kerana MCA tidak mahu menyerahkan kawasan itu kepada UMNO.

“Ahli-ahli UMNO di sini menuntut supaya kawasan itu diberikan kepada UMNO, tetapi pemimpin-pemimpin (UMNO) tidak menghiraukannya. Akibatnya mereka mengundi pembangkang”.

 Pemimpin-pemimpin UMNO sekarang tidak sepatutnya memadang ringan alasan yang diberikan oleh Jefridin Atan itu. Beliau adalah Ketua Bahagian dan tahu hal sebenar yang berlaku di akar umbi. Tidak menghiraukannya akan membawa padah.

Kesimpulannya, Tanjung Piai bukanlah kubu kuat MCA. Ia diberikan oleh UMNO kepada MCA atas ihsan UMNO. MCA tidak ada hak untuk menganggap kawasan itu sebagai haknya, mahu pun kawasan tradisionalnya. Ihsan orang jangan dijadikan hak.

UMNO juga tidak harus lupa sikap MCA selepas PRU 14. Selama 60 tahun MCA menumpang ihsan UMNO semasa UMNO kuat. Sekali kalah, berbagai-bagai cercaan dilepaskan terhadap UMNO. MCA terus menjauhkan diri daripada UMNO, menuntut supaya BN dibubarkan, menyebabkan pemimpin-pemimpin UMNO yang ada sekarang menyuruhnya keluar jika tidak yakin dengan BN lagi. Tetapi, entah mengapa, tidak pula ia berani bertindak keluar dari BN.

Dengan angkuh dan hendak membuktikan bahawa pengundi Cina menolak MCA kerana ia bersekongkol dengan UMNO, maka MCA masuk bertanding dalam PRK DUN Balakong pada 8 September 2018 dengan menggunakan simbolnya sendiri. Apa jadi? MCA mendapat 3,975 undi manakala PH yang meletakkan calon DAP mendapat 22,508 undi. Undi yang diperolehi oleh MCA itu tentu sekali termasuk undi orang Melayu, berapa banyak kita tidak tahu.

Biar apa pun MCA tahulah langit tinggi rendah.

Dalan PRK DUN Sungai Kandis, walau pun UMNO bertanding atas nama BN, kelibat MCA tidak kelihatan. UMNO sudah tidak berguna lagi. Lebih baik lari daripadanya.

Presiden MCA yang sering mencerca UMNO dan menuntut BN dibubarkan, kemudiannya memperolehi mandat daripada MCA sebelum menghadiri mesyuarat BN, untuk menuntut supaya BN dibubarkan. Kita tidak tahu apa yang berlaku dalam mesyuarat itu, tetapi BN tidak juga dibubarkan.

Sampai ke PRK Parlimen Cameron Highlands (26 01 2019). MIC yang mungkin merasakan tiada harapan untuk menang memberi laluan kepada UMNO. Sementara itu UMNO dan PAS yang mula sedar tentang penting bekerjasama demi kepentingan Melayu dan Islam, buat pertama kali dalam berpuluh-puluh tahun, bersama-sama berkempen bagi calon BN, dan calon BN (UMNO) menang. PRK Cameron Highlands akan tercatat dalam sejarah sebagai titik permulaan kerjasama UMNO dan PAS yang membawa kejayaan.

Dua bulan kemudian, tiba pula PRK DUN Semenyih (02 03 2019). Kali ini UMNO dan PAS mengulangi kerjasama seperti di Cameron Highlands. Wajah pemimpin Wanita dan Pemuda MCA mula kelihatan. Calon BN (UMNO) menang lagi.

Ini mungkin menyebabkan MCA membuat perkiraan semula. Maka, semasa berkempen untuk PRK DUN Rantau (13 04 2019) yang ditandingi oleh Naib Presiden UMNO, DSU Mohamad Hassan, setelah kemenangannya dalam PRU 14 dibatalkan oleh Mahkamah, pemimpin-pemimpin MCA sudah terang-terang berkempen, malah duduk dan berucap sepentas dengan pemimpin-pemimpin UMNO dan PAS. DSU Mohamad Hassan menang.

Selepas itu, nampaknya, mandat yang dahulu dijaja dengan megah itu sudah dilupai.

UMNO juga perlu ingat bahawa ia baharu sahaja menandatangani piagam muafakat dengan PAS. PAS perlu meyakinkan ahli-ahli dan penyokongnya bahawa ia tidak melanggar dasar perjuangannya, selama ini. Bagaimana pemimpin-pemimpin PAS akan menjawab jika ahli-ahlinya merungut: kita baru sahaja mewujudkan muafakat dengan UMNO. Sekarang kita diminta mengundi orang bukam Islam di kawasan yang majoriti pengundinya adalah orang Islam. Adakah kita mengadakan muafakat untuk memilih orang bukan Islam menjadi ketua kita? Jika itulah tujuannya, lebih baik tidak ada muafakat.

Jika rungutan yang sama dikemukakan oleh PAS kepada UMNO, apakah jawapan UMNO? Saya ingin dengar.

Dalam isu ini, UMNO perlu pilih antara PAS dan MCA. Di satu pihak ialah MCA yang telah menumpang UMNO semasa UMNO kuat dan berguna selama 60 tahun tanpa berterima kasih. Malah apa yang diberi atas ihsan itu dianggap sebagai hak. Apabila UMNO lemah dan tidak berguna kepadanya, ia menjauhkan diri, menghina dan mencerca dan menuntut supaya BN dibubarkan.

Tetapi, apabila nampak UMNO telah mula kuat semula dan menyedari ia tidak mempunyai kekuatan sendiri, maka MCA pun datang untuk berbaik-baik semula. Apabila nampak sahaja peluang yang menguntungkan, lantas ia menuntutnya, seolah-olah itu haknya, padahal ia adalah ihsan UMNO.

UMNO juga perlu fikir berapa undikah yang yang boleh di beri oleh MCA dan berapa undikah yang boleh diberi oleh PAS, kepadanya.

Di satu pihak lagi adalah PAS. PAS bersusah payah meyakinkan ahli-ahlinya untuk menerima muafakat dengan UMNO. Sebelum piagam ditandatangan pun, kerjasama antara UMNO dan PAS di tiga PRU itu telah memberi kemenangan kepada UMNO. PAS tidak mendapat apa-apa. Tetapi ahli-ahlinya bertongkos lumus bekerja siang dan malam untuk memberi kemenangan kepada calon UMNO. Yang membantu calon UMNO di ketiga-tiga PRU itu menang adalah PAS, bukan MCA.

Di Tanjung Piai pun, jika UMNO meletak calonnya, petugas-petugas PAS dari seluruh negara akan  turun dan bekerja siang malam untuk memberi kemenangan kepada calon UMNO. PAS tidak mendapat apa-apa. Sebaliknya, jika kawasan itu diberi kepada MCA untuk bertanding, saya percaya petugas-petugas PAS tidak akan turun padang, malah saya percaya penyokong-penyokong PAS sama ada tidak keluar menundi, membuat undi rosak atau mengundi calon PH yang semestinya Melayu dan Islam. (Penyokong-penyokong UMNO juga besar kemungkinan akan melakukan perkara yang sama,)

Jika MCA berkeras tidak mahu melepas kawasan itu kepada UMNO, UMNO boleh berkata kepada MCA, baik, MCA boleh meletakkan calonnya dan menggunakan simbolnya seperti di Balakong. UMNO akan meletakkan calonnya. Kita lihat keputusannya.

Jika MCA tidak puas hati dan hendak keluar dari BN pun, keluarlah. UMNO tidak akan rugi apa-apa berbanding dengan akibat kegagalan muafakat dengan PAS.

Penulis-penulis anti-muafakat UMNO-PAS bermain psikologi mengatakan bahawa muafakat itu perlu membuktikan bahawa ia tidak rasis dengan memberikan kawasan itu kepada MCA. Saya bertanya mereka, pernahkah MCA memberi satu kawasan majoriti Cina untuk ditandingi UMNO dan memberi kemenangan kepada UMNO?

Kita menunggu untuk melihat keputusan yang akan dibuat oleh pemimpin-pemimpin UMNO. Orang Melayu dan Islam tidak akan memaafkan mereka jika mereka memberikan kawasan Parlimen Tanjung Piai kepada MCA.

25 09 2019

[email protected]





Tun Abdul Hamid Mohamad


Kemuncak perpaduan orang Melayu adalah dalam tahun 1946. Pada masa itu orang Melayu bersatu padu menentang Malayan Union. Selepas itu orang Melayu bersatu menentang ancaman pengganas Komunis; orang Melayu juga bersatu mempejuangkan kemerdekaan dan orang Melayu bersatu semasa menghadapi peristiwa 13 Mei.

Pada masa yang sama, dalam politik kepartian, orang Melayu mula berpecah, berpacah dan berpecah.

Sebaik sahaja perjuangan menentang Malayan Union berjaya dan UMNO ditubuh, UMNO berpecah apabila Dato’ Onn Jaafar meletak jawatan dan menubuh Independent Malaya Party dan kemudiannya Parti Negara. Nasib baik kedua-dua parti tidak kekal lama.

Dalam tahun 1951, setelah kalah kepada Tunku Abdul Rahman Putra dalam pemilihan Presiden UMNO, Tuan Haji Ahmad Fuad Hassan pula menubuhkan Pas yang memberi kesan perpecahan kapada orang Melayu yang terbesar dalam sejarah, hingga sekarang.

Dalam tahun 1963, UMNO berpecah lagi apabila Abdul Aziz Ishak menubuh National Convention Party yang mati tidak berkubur.

Dalam tahun 1988, UMNO berpecah lagi apabila Tengku Razaleigh menubuhkan Semangat 46. Walau bagaimana pun, ia dibubarkan lapan tahun kemudian, setelah ia, anihnya, berjaya menyerahkan pemerintahan negeri Kelantan kepada Pas yang kekal hingga sekarang.

Dalam tahun 1999, UMNO berpecah lagi apabila Dato Seri Anwar Ibrahim disingkir dan menubuhkan PKR.

Dalam tahun 2016, tiba pula giliran Tun Dr Mahathir untuk menubuhkan parti baru, Bersatu. Bersatu bekerjasama dengan PKR, DAP dan Amanah dan berjaya menjatuhkan pemerintahan BN yang di terajui UMNO itu.

Mengenai Pas pula, dalam tahun 1977 Pas berpecah dengan penubuhan Berjasa oleh Dato’ Mohd. Nasir dan Hamim oleh Dato’ Mohd. Asri dalam tahun 1983. Baik bagi PAS, manakala Berjasa bertahan satu penggal, Hamim langsung tidak mendapat sambutan. Anihnya, Dato’ Asri mati sebagai seorang ahli UMNO.

Dalam tahun 2015, Pas berpecah lagi apabila kumpulan Mat Sabu menubuh Amanah.

Ini belum mengambil kira parti-parti kecil seperti KITA dan Ikatan dan parti baru, PUTRA.

Sementara itu, UMNO yang telah reput dari dalam kerana pemimpin-pemimpinnya menghadapi persepsi rasuah dan penyalahgunaan kuasa yang teruk, masih terlalu angkuh dengan kekuatannya. (Saya menggunakan perkataan “persepsi” sebab mahkamah belum mesabitkan pertuduhan terhadap mereka). Pas juga angkuh dengan kekuatannya. Kedua-duanya terus menentang satu sama lain dalam PRU 14 menyebabkan PH menang dengan bantuan undi bukan Melayu di hamper 30 kawasan Parlimen.

Maka, pada malam 9 Mei, 2018, UMNO terduduk dengan kekalahan pertama dalam tempoh enam dekad. Mulanya Pas teruja dengan kejayaannnya. Tetapi, tidak lama kemudian ia baru sedar mengenai kerugian sebenar. Maka barulah kedua-duanya mula berfikir untuk mencari jalan menjalinkan kerjasama. Alhamdulillah, selepas tiga pilihan raya kecil, kesan positifnys telah mula dapat dilihat.

Dalam tempoh tidak sampai setahun PH memerintah, kita lihat hak dan kepentingan orang Melayu dihakis; agama Islam dan Rasul Allah s.a.w. dihina; angkatan tentera diperlekehkan; tuntutan-tuntutan orang bukan Melayu, semakin melampau; Raja-Raja, bendera negara dan lagu kebangsaan dihina; pelaksanaan undang-undang berat sebelah; keadaan ekonomi semakin teruk; ketenteraman negara semakin terancam; buhungan antara kaum semakin tegang; pegawai-pegawai awam dan institusi-institusi Islam dalam kegelisahan; kelakuan dan kata-kata yang biadab bertambah; bantahan demi bantahan dibuat mengenai apa sahaja yang berkaitan atau yang mereka kaitkan dengan orang Melayu dan agama Islam; dan satu demi satu bantuan yang memanfaatkan orang Melayu ditarik balik.

Mempertahankan hak orang Melayu dikatakan rasis sedangkan mereka yang mahukan hak orang Melayu, tidak rasis. Menyebut perkataan “Melayu” dan “Islam” pun dituduh rasis sedangkan mereka yang mengutuk orang Melayu dan menghina agama Islam tidak rasis. Perbandingan agama ditentang atas alasan menggugat ketenteraman negara sedangkan menghina Islam dan Rasul Allah s.a.w. adalah kebebasan bersuara. Ha-hal agama Islam yang terpakai kepada orang Islam sahaja pun mereka masuk campur dan mahu kita mengikut kehendak mereka.

Perkara 152 menjamin “tiada seorang pun boleh dilarang atau dihalang daripada menggunakan (selain bagi maksud rasmi), atau daripada mengajarkan atau belajar, apa-apa bahasa lain.”

Kerajaan BN bukan hanya sekadar tidak melarang dan menghalang. Malah, kerajaan membina sekolah-sekolah Cina dan Tamil. Itu pun mereka tidak puas hati lagi. Orang Cina mahu mewujudkan sistem pelajaran yang berasingan daripada sistem pendidikan kebangsaan.

Tunjukkan kepada saya sebuah negara di dunia ini yang membenarkan rakyatnya berbuat demikian, apatah lagi membina sekolah-sekolah vernacular. Di Singapura pun tidak ada sekolah Cina pada hal Singapura diperintah oleh orang Cina.

Kerajaan PH nampak seolah-olah tidak indah, malah mengalah dan mengalah. Perdana Menteri nampak seolah-olah sudah tidak dapat mengawal menteri-menterinya sendiri. DAP telah berjaya meletakkan orang-orangnya di tempat-tempat yang strategic dalam kerajaan Persekutuan dan bertindak seolah-olah di luar kawalan Perdana Menteri.

DAP juga telah berjaya menguasai atau mempengaruhi kerajaan-kerajaan negeri, kerajaan-kerjaan tempatan, badan-badan berkanun dan syarikat-syarikat milik kerajaan dengan menempatkan orang-orangnya.

Menteri-menteri Melayu nampak seperti boneka DAP, tidak cerdik, tiada berpendirian dan senentiasa bersedia mempertahankan apa sahaja yang dikatakan dan dilakukan oleh rakan-rakan bukan Islam mereka, termasuk dalam hal-hal agama Islam.

Maka, demi kepentingan Melayu, Islam dan negara, kerajaan PH perlu ditumbangkan. Menjatuhkan DS Najib adalah satu perkara. Menyerahkan kuasa politik orang Melayu kepada orang bukan Melayu adalah harga yang terlalu mahal untuk dibayar untuk menjatuhkan DS Najib. Lagi pula, DS Najib telah jatuh, mengapa kita harus terus membayar harganya? Yang untung ialah orang bukan Melayu.

Pada masa yang sama, saya tidak nampak bahawa parti-parti Melayu dalam PH akan meninggalkan PH atau berpisah dengan DAP. Maka orang Melayu tidak ada pilihan lain melainkan menjatuhkan PH dalam PRU 15. Untuk itu, pertama sekali orang Melayu perlu bersatu. UMNO dan Pas adalah dua buah parti Melayu yang terbesar. Kedua-duanya perlu bekerjasama dalam pilihanraya yang akan datang. Paling kurang, keduan-duanya hendaklah mengelak daripada pertandingan tiga penjuru dengan PH khususnya di Pantai Barat Semenanjung.

Apabila saya mula bercakap mengenai kerjasama UMNO dan Pas dalam tahun 2014, seorang bekas Menteri BN berkata ia terlalu idealistic. Selepas BN kalah dalam PRU 14, beliau melompat masuk Bersatu. Hari ini, sesuatu yang terlalu idealistic itu telah menjadi kenyataan.

Siapa pernah terbayang bahawa UMNO dan Pas boleh bekerjasama seperti yang telah berlaku dalam tiga pilihanraya kecil Cameron Highlands, Semenyih dan Rantau? Siapa pernah terbayang bahawa UMNO dan Pas boleh bersetuju menandatangani satu piagam kerjasama antara keduanya? Ia telah berlaku pada 14 September 2019. Kehendak Allah siapa tahu?

Yang menariknya, ada orang kampung yang berkata mereka tidak pernah merasa kehidupan mereka lebih bahagia daripada sekarang. Sekarag mereka sepakat, tidak berpuak-puak lagi. Kenduri dan kematian dihadiri bersama oleh orang UMNO dan Pas. Tidak seperti dahulu.

Memanglah setelah terhantuk baru mengadah. Tetapi, tidak ada gunanya menangisi apa yang sudah berlalu. Syukurlah, orang Melayu telah sedar semula dan sanggup mengenepikan perbezaan yang diada-adakan, mencari titik persamaan dan membina kerjasama untuk mendapat balik pemerintahan kerajaan pusat daripada PH.

Sekarang, mari kita lihat isi kandungan piagam yang dimetrai pada 14 Septembat 2019 di PWTC itu.

“Maka dengan ini UMNO dan Pas menginsafi kewajipan-kewajipan untuk:

MENJUNJUNG DAN MEMPERTAHANKAN keluhuran Perlembagaan Persekutuan, yang menjamin pembentukan Negara, Islam sebagai agama Persekutuan, Kedaulatan Raja-Raja Melayu, Kedudukan Istimewa Orang Melayu dan Bumiputra serta kepentingan sah kaum-kaum lain, Bahasa Melayu sebagai Bahasa Kebangsaan serta Menjamin Kepentingan Masyarakat Majmuk Terpelihara;

MEMPERKUKUHKAN Muafakat Nasional melalui amalan musyawarah yang melibatkan pelbagai latar agama kaum dan budaya demi kepentingan negara;

MEMPERKASAKAN agenda Islam, Melayu dan Bumiputra serta tuntas dalam kerangka Perlembagaan Persekutuan demi membangunkan watan yang sejahtera.

MEMBENTUK KERJASAMA dengan mengembangkan naratif (Islam dan bangsa Melayu) tanpa menafikan kepelbagaian agama, kaum dan budaya sebagai paksi kepada kesestabilan politik, keharmonian kaum dan kesejahteraan negara;

MENGIKHTIARKAN secara kolektif satu citra dan tawaran baru untuk negara dalam meningkatkan tadbir urus yang baik, dasar pembangunan yang inklusif dan sejahtera serta pengagihan yang menyuburkan keadilan sosial merentasi batas warna kulit dan anutan .”

Saya tidak perlu mengulasnya. Apa yang dinyatakan adalah jelas.

Saya merasa bertuah kerana walaupun dalam keadaaan uzur dan kesakitan, saya dapat juga menghadiri sebahagian besar daripada perhimpunan itu. (Saya terpaksa meninggalkan majlis itu sebelum piagam itu ditandatangani disebabkan kebas di bahagian bawah badan saya yang tidak tertahan kerana duduk di atas kerusi roda lebih daripada tiga jam.)

Saya nampak kedua-dua pihak, UMNO dan Pas, memang bersunggu-sungguh dan ikhlas untuk melupakan permusuhan di masa dahulu dan bekerjasama demi agama, bangsa dan negara. Itu satu perubahan yang sangat ketara dan baik bagi bangsa Melayu dan umat Islam di Malaysia.

Kita lihat dalam U-tube begaimana hadirin tidak dapat menahan sebak dan air mata. Mereka termasuklah Presiden Pas, Dato’ Seri Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang dan Setiausaha Agung UMNO, Tan Sri Annuar Musa yang tidak dapat memulakan bacaan piagam itu apabila tiba gilirannya untuk berbuat demikian.

Secara peribadi, saya merasakan hari itu adalah suatu hari yang sangat penting dalam hidup saya. Orang yang mendaftarkan saya untuk masuk ke sekolah Inggeris ialah guru darjah saya, yang kebetulan, pada masa itu (1954) adalah Setiausaha Agung Pas yang pertama. Tindakannya itu telah membuka jalan kepada saya untuk belajar undang-undang dan seterusnya menjadi Ketua Hakim Negara.

Semasa dalam Tingkaran 4, bersama-sama abang ipar saya, kami menubuh cawangan Pas yang kedua di Pulau Pinang. Semasa di universiti, saya menulis satu rencana mengenai penyatuan semula UMNO dan Pas dan memberitahu guru saya itu. Beliau menyokong usaha saya itu. Malangnya beliau meninggal dunia tidak lama selepas itu, dan rencana itu terbengkalai.

Dalam tahun 1981, semasa saya menjadi Penasihat Undang-Undang Negeri Kelantan di bawah Kerajaan BN, saya menyediakan Rang Undang-Undang (RUU) Acara Jenayah Syariah dan RUU Acara Mal untuk diluluskan oleh Dewan Undangan Negeri Kelantan dan digunakan di Mahkamah Syariah di Kelantan. Oleh sebab ketua pembangkang daripada Pas adalah kenalan saya semasa beliau berkhidmat dalam Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan, beliau datang ke pejabat saya dan meminta penjelasan daripada saya mengenainya.

Setelah saya menerangkan kepada beliau, beliau memberi jamijan kepada saya bahawa pembangkang (Pas) akan menyokongnya. Kedua-dua undang-undang itu diluluskan dengan sebulat suara. Kelantan menjadi negeri pertama di Malaysia yang memakai undang-undang itu.

Memandang kebelakang, mungkin itu adalah muafakat yang pertama, tanpa diketahui oleh UMNO. Ini berlaku 35 tahun sebelum UMNO bersetuju menyokong pindaan kepada Akta 355 (dalam tahun 2016), yang saya juga terlibat dalam perbincangan di antara Presiden UMNO dan Pas di Sri Perdana, di waktu malam itu. Saya menaiki ambulans ke mesyuarat itu.

Melihat kedudukan orang Melayu/Islam semakin teruk, pada 22 04 2014, saya menulis satu rencana bertajuk “Perpecahan Melayu Punca Tuntutan Melampau Bukan Melayu”. Rencana itu ditulis di Bilik Cempaka, Wad 28, Hospital Kuala Lumpur. Ia disiarkan oleh Utusan Malaysia dan menjadi viral.

Perlu diingati, pada masa itu Pas berada dalam Pakatan Rakyat.

Semenjak itu, banyaklah ucapan dan rencana saya mengenai perlunya UMNO dan Pas bekerjasama demi untuk mempertahankan kerajaan Persekutuan daripada jatuh kepada pembangkang yang didominasi oleh DAP. Antaranya adalah ucapan Tokoh Maal Hijrah 2015. Kesemuanya boleh didapati dalam laman-laman web saya dan buku saya “Buat Kerja”.

Akibatnya, saya telah dikecam sebagai rasis, bigot dan macam-macam lagi oleh DAP, MCA, Gerakan, NGO-NGO dan individu-individu bukan Melayu dengan kata-kata yang amat biadab yang disiarkan oleh Malaysiakini dan lain-lain. Semua itu saya rakamkan dalam rencana saya bertajuk “Jawapan Saya Kepada Pengkritik-pengkritik Saya” yang boleh didapati dalam laman-laman web saya itu.

Maka, pada 14 September 2019, paling kurang, saya boleh senyum. Terima kasih kepada penganjur yang sudi menjemput saya dan menyewa ambulans untuk membawa saya ke PWTC.

Kita mesti ingat bahawa piagam ini adalah garis panduan bagi kerjasama antara UMNO dan Pas dan juga parti-parti lain yang sudi menyertainaya kelak. Kerjasama itu hendaklah dilaksanakan dalam lingkungan dan untuk tujuan garis panduan itu. Wujudnya piagam itu tidak bererti kerjasama akan berjaya. Yang menentukan kejayaan atau kegagalannya, ialah apa yang dilakukan oleh parti-parti yang menyertainya.

Saya percaya jika kerjasama itu dilaksanakan dengan baik, ia akan memberi tamparan hebat kepada PH, terutama sekali kepada Bersatu, Amanah dan PKR. Saya percaya akan berlaku tsunami patah balik (reverse tsunami) kepada muafakat perpaduan umah. Saya juga percaya majoriti pengundi-pengundi 18 hingga 21 tahun yang sebilangan besarnya adalah Melayu, tidak akan menyokong PH. Tindakan PH menurunkan umur kelayakan mengundi berdasarkan undian golongan muda dalam PRU 14, mungkin akan memakan diri.

Pas boleh dikatakan menandatangani piagam ini dengan kedudukan yang bersih dan kuat. Penyokong Pas akan mengikut arahan ketuanya. Pengundi-pengundi yang bukan ahli atau penyokong Pas tidak mempunyai sebab untuk tidak puas hati dengan adanya pemimpin-pemimpin tertentu sehingga mereka tidak mahu memberi undi mereka kepada muafakat itu.

Tetapi, kita tidak boleh berkata demikian mengenai UMNO. Banyak orang yang bersetuju menyokong muafakat itu, tetapi keberatan berbuat demikian kerana adanya pemimpin-pemimpin UMNO yang mereka tidak sukai, di dalamnya. Mereka merasakan bahawa dengan adanya pemimpin-pemimpin itu, UMNO tidak berubah. UMNO masih dikuasai oleh pemimpin-pemimpin lama yang dikaitkan dengan rasuah dan penyalahgunaan kuasa dan sedang menghadapi berbuluh-puluh pertuduhan. Mereka tidak mahu pemimpin-pemimpin itu berkuasa semula.

Ini adalan realiti, walaupun pemimpin-pemimpin berkenaan mendapati berat untuk menerimanya. Demi keberkesanan muafakat ini, UMNO perlu peka mengenainya dan berani membuat perubahan.

Hanya dengan menandatangani piagam ini tidak akan menjamin kemenangan dalam PRU 15. Rakyat mahukan pemimpin-pemimpin dan kerajaan yang bersih.

Maka, adalah menjadi tanggungjawab pemimpin-pemimpin dalam muafakat ini untuk membersihkan diri, membersihkan hati dan membersihkan parti, masing-masing. Hanya dengan itu, barulah kepercayaan rakyat akan dapat diperolehi semula.

16 09 2019
(Diedit pada 17 09 2019)

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


This article refers to the fatwa of the Selangor Fatwa Committee under the title “Fatwa Pemikiran Liberalisme Dan Pluralisme Agama” published in the Selangor Gazette on 17 July 2014.

Part II (Sate List) of the Ninth Schedule of the Federal Constitution, inter alia, provides that Islamic law as mentioned in Paragraph 1 is within the jurisdiction of the State Legislative Assembly (SLA) to make laws. The following provisions of Paragraph 1 of the State List will become relevant in the discussion below:

“…Islamic law…of persons professing the religion of Islam…”

“…creation and punishment of offences by persons professing the religion of Islam against precepts of that religion…”

“…the constitution, organization and procedure of Syariah courts, which shall have jurisdiction only over persons professing the religion of Islam and in respect only of any of the matters included in this paragraph…”

“…the control of propagating doctrines and beliefs among persons professing the religion of Islam…”

“…determination of matters of Islamic law and doctrine…”

Note that the phrase “persons professing the religion of Islam” is repeatedly used in the paragraph. Thus, Islamic law, creation and punishment of offences, jurisdiction of the Syariah courts and the control of propagating doctrines and beliefs are all related to persons professing the religion of Islam.

Certainly, the phrase “persons professing the religion of Islam” must refer to natural persons who are able to believe or disbelieve, to whom Prophet Muhammad (p.b.u.h.) was sent and the Qur’an was revealed.

Pursuant to the State List, the Selangor SLA made the Administration of the Religion of Islam (State of Selangor) Enactment 2003 (Enactment No. 1 of 2003).

Section 2 of the enactment, inter alia, provides:

‘“Muslim” means—

(a) a person who professes the religion of Islam;

(b) a person either or both of whose parents were at the time of the person’s birth, a Muslim;

(c) a person whose upbringing was conducted on the basis that he was a Muslim;

(d) a person who is commonly reputed to be a Muslim;

(e) a person who has converted to the religion of Islam in accordance with section 108; or

(f) a person who is shown to have stated, in circumstances in which he was bound by law to state the truth, that he was a Muslim, whether the statement be oral or written;

and includes Majlis Agama Islam Selangor which is established under section 4 of this Enactment’.

Note that in all the subsections, the description attached to the word “person” could only mean that it refers to a natural person. It cannot be anything else because only a natural person can be a Muslim or a non-Muslim, a believer or a non-believer. This is clearly consistent with the phrase “persons professing the religion of Islam” in the State List.

Further, note that the proviso to Section 2 “and includes Majlis Agama Islam Selangor which is established under section 4 of this Enactment” was only added in 2011 by the Administration of the Religion of Islam (State of Selangor) (Amendment) Enactment 2011 (Enactment 25 of 2011).

The fact that it was added later clearly supports my argument that the original provision did not include non-natural persons. (Whether, in view of the phrase “persons professing the religion of Islam” in the Constitution, this amendment is valid or not, is another question.) Assuming that it is valid, if companies generally are to be included in the definition of “Muslim”, a similar amendment must be made.

Section 46 provides for the establishment of the Fatwa Committee. Clearly, it was made pursuant to the phrase and for the purpose of “determination of matters of Islamic law” in the State List.

Section 47 provides for the power of the committee to “prepare fatwa on any unsettled or controversial question of or relating to Hukum Syarak.”

Section 49 provides:

“(1) Upon its publication in the Gazette, a fatwa shall be binding on every Muslim in the State of Selangor as a dictate of his religion and it shall be his religious duty to abide by and uphold the fatwa, unless he is permitted by Hukum Syarak to depart from the fatwa in matters of personal observance.”

Note again that a fatwa, upon publication in the Gazette shall be binding on every Muslim, which, by definition in section 2, must be a natural person who is a Muslim. It will then be his religious duty to abide by and uphold it. This is again consistent with the phrase “persons professing the religion of Islam” in the State List.

Section 13 of the Syariah Criminal Offences (Selangor) Enactment 1995 (Enactment No. 9 of 1995) provides:

“Section 13. Opinion contrary to fatwa.

(1) Any person who gives, propagates or disseminates any opinion concerning any issue, Islamic teachings or Islamic Law contrary to any fatwa for the time being in force in this State shall be guilty of an offence and shall be liable on conviction to a fine not exceeding three thousand ringgit or to imprisonment for a term not exceeding two years or to both.
(2) The Court may order any document or other medium containing the opinion referred to in subsection (1) to be forfeited and destroyed, notwithstanding that no person may have been convicted of an offence in connection with such opinion.”
I submit that the word “any person” must necessarily mean a natural person who is a Muslim as the enactment was made pursuant to the State List.
We note that, so far, the provisions of the Constitution and all the laws made pursuant to the State List are applicable to “persons professing the religion of Islam”, who must be natural persons. The Majlis is the only exception. Whether the inclusion of Majlis is constitutional or not does not concern us here.
Further, note that power to forfeit and destroy any document or other medium containing the opinion contrary to a fatwa lies with court, not the Fatwa Committee.
This is how the system works. The Fatwa Committee issues a fatwa. Upon publication in the Gazette, section 13 comes into operation. If any person gives, propagates or disseminates any opinion concerning any issue, Islamic teachings or Islamic Law contrary to the fatwa, he shall be guilty of an offence.

If any document or other medium containing the prohibited opinion is to be forfeited and destroyed, the court will then make the order.

On 17 July 2014, the fatwa of the Selangor Fatwa Committee was published in the Gazette. It reads as follows:


1. SIS Forum (Malaysia) and any individual, organization or institution that believe in religious liberalism and pluralism are deviant and had deviated from the teachings of Islam.

2. Any published material on the thoughts and beliefs of religious liberalism and religious pluralism should be banned and confiscated.

3. The Malaysian Communications and Multimedia Commission (MCMC) should block social sites contrary to Islamic teachings and Islamic law.

4. Any person who adheres to religious liberalism and religious pluralism must repent and return to the path of Islam.” (My translation).

With reference to paragraph 1, the subject matter is “fahaman liberalisme dan pluralisme agama” (religious liberalism and religious pluralism.) Therefore, the fatwa should just state that “fahaman liberalisme dan pluralisme agama adalah sesat dan menyeleweng daripada ajaran Islam.” (religious liberalism and pluralism is deviant and had deviated from the teachings of Islam.)

Such a fatwa will be consistent with the offence created by section 13(1) of Enactment No. 9 of 1995), i.e. giving, propagating or disseminating religious liberalism and pluralism, being an opinion concerning an issue or an Islamic teaching contrary to a fatwa.

Just see how odd this will be: giving, propagating or disseminating SIS Forum (Malaysia) and any individual, organization or institution, being an opinion concerning an issue or Islamic teaching, contrary to a fatwa.

Remember that the function of the Fatwa Committee is to “prepare fatwa on any unsettled or controversial question of or relating to Hukum Syarak.” By saying that “SIS Forum (Malaysia)…that believe in religious liberalism and pluralism are deviant and had deviated from the teachings of Islam”, the Fatwa Committee was making a finding of fact that SIS Forum (Malaysia) believed in religious liberalism and pluralism. It then ruled that SIS Forum (Malaysia) was deviant and had deviated from the teachings of Islam, without even giving SIS Forum (Malaysia) an opportunity to be heard, contrary to the rule of natural justice.

To make such a decision is the function of the court, after a trial.

On ground of denial of natural justice alone, in so far as the fatwa states that SIS Forum (Malaysia) that believed in religious liberalism and pluralism, was deviant and had deviated from the teachings of Islam, the fatwa is invalid.

Secondly, the fatwa treats SIS Forum (Malaysia), organization and institution as natural persons who are Muslims and who are able to believe in (berpegang kepada fahaman) religious liberalism and pluralism.

That is another flaw of the fatwa. As has been said earlier, a fatwa is only meant for natural persons (individuals) who are Muslims, not legal entities or robots.

SIS Forum (Malaysia) is a company limited by guarantee established under the Companies Act 1965. It has a separate legal entity from the guarantors/shareholders. It is neither a Muslim nor a non-Muslim as it is unable to believe (beriman) in Islam or any religion or, for that matter, in religious liberalism and pluralism. Therefore, it cannot be subjected to the fatwa. It is the individual Muslims, no matter in what capacities they are, who are bound by the fatwa.

The Fatwa Committee had made the same mistake when it issued the fatwa that companies were obliged to pay zakat. (See “Fatwa Tentang Zakat Ke Atas Syarikat Yang Dimiliki Oleh Pelbagai Jenis Pemegang Saham Yang Bercampur Muslim dan Non- Muslim” (Ruling (Fatwa) on Zakat On Companies Owned By Different Types Of Owners Mixed Between Muslims and Non-Muslims) dated 24 July 2001.)

Most probably, on both occasions, the committee was not even aware of the issue of separate legal entity of companies or that its fatwa are only binding on natural persons who are Muslims.

However, when the issue was raised, Syariah scholars fell back on old Syariah jurisprudence to search whether Syariah recognised the concept of separate legal entity. They argued that mosque, Baitul mal and wakaf were separate legal entities (even though they were a poor comparable to a company) and therefore, Syariah recognised the concept of separate legal entity.

To give religion to it, they looked at the shareholders. If the shareholders were Muslims, in the case of zakat, they said the company was liable (wajib) to pay zakat.

I am sure, when the same issue is raised in respect of SIS Forum (Malaysia), in defence of the fatwa, Syariah scholars would rely on the same argument too.

Some Syariah scholars who have heard of the doctrine of lifting the corporate veil, now seek to rely on the doctrine to justify the attribution of the religion of the shareholders to the company.

I submit that they are wrong on both counts.

On the first, they fail to appreciate that a company has a separate legal entity from the shareholders. It is unable to believe or disbelieve, thus it can neither be a Muslim nor a non-Muslim. The law says it very clearly that fatwa is only meant for Muslims, meaning natural persons who are Muslims.

On the second, lifting of the corporate veil is a common law principle, very rarely applied by the courts, to pass the liability of a company to its shareholders. A very simple example is where the company is indebted to an amount which it is unable to repay. Under very exceptional circumstances, the court may lift the corporate veil to make the shareholders liable to pay the debt of the company.

Under no circumstances the corporate veil is lifted to make a company liable to pay the debts of its shareholders, which is the reverse. This is exactly what the Syariah scholars try to do here: they purportedly lift the corporate veil in order to look at the religion of the shareholders and impute the religion of the shareholders to the company. Even the debts of the shareholders cannot be imputed to a company, what more their religion! With respect, they have misunderstood the principle completely.

I repeat that, under our law, the Fatwa Committee is only empowered to issue fatwa “on any unsettled or controversial question of or relating to Hukum Syarak”. Its function is to determine the hukum or the law, not to judge anyone, in absentia, what more a company, whether it is sesat (deviant) or not, neither of which it is able be, without even giving it the right to be heard.

When published in the gazette, the fatwa is only binding on natural persons who are Muslims, not on legal entities which are incapable of believing or not believing and, therefore, are neither Muslims nor non-Muslims. For the fatwa to be binding on companies, the companies must be treated as natural persons who are Muslims. That is incorrect.

Next, “companies” is a federal matter and cannot be subjected to a state law made under the State List creating an offence against the precept of Islam by persons professing the religion of Islam as companies are unable to profess any religion.

Furthermore, companies are also outside the jurisdiction of the Syariah Court.

It might be said that this is a lacuna in the law. I submit that it is not. The drafters of the Constitution and the drafters of the enactments knew who they were addressing: natural persons who can be Muslims or non-Muslims who are able to abide by and uphold or reject and disregard the fatwa; who are subjected to the offence made under the State List and who are subjected to the jurisdiction of the Syariah Court. It is the Fatwa Committee that has failed to understand it.

With reference to paragraph 2 of the fatwa, even with regard to natural persons who are Muslims, the Fatwa Committee has no jurisdiction to make an order to ban and confiscate published materials even if they are the subject matter of an offence. Subsection (2) of Section 13 of Enactment No. 9 of 1995 clearly says that it is the court that has the power to make an order to forfeit and destroy the said documents. The committee’s jurisdiction is only the “determination of matters of Islamic law and doctrine.” That is what fatwa is all about.

Regarding paragraph 3, I do not think it is within the jurisdiction of the Fatwa Committee to issue such an order on a federal agency, besides it being neither a Muslim nor a non-Muslim.

Regarding paragraph 4, I have no comments.

Please note that I do not say that the fatwa is wrong according to hukum syarak. Instead, I am merely pointing out that the fatwa, as it is, has exceeded the power given to the Fatwa Committee by the Constitution and the laws.

In search of truth, I welcome legal arguments to the contrary. I am not concerned with the results. I am only concerned with the reasons.

12 09 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Rencana ini merujuk kepada fatwa Jawatankuasa Fatwa Selangor bertajuk “Fatwa Pemikiran Liberalisme Dan Pluralisme Agama” yang disiarkan dalam Warta Selangor pada 17 Julai 2014.

Bahagian II (Senarai Negeri) kepada Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan, antara lain, memperuntukkan bahawa undang-undang Islam seperti yang disebutkan dalam Perenggan 1 terletak dalam bidangkuasa Dewan Undangan Negeri (DUN) untuk membuat undang-undang. Peruntukan-peruntukan berikut dalam Perenggan 1 Senarai Negeri akan menjadi relevan dalam perbincangan di bawah:

“hukum Syarak dan undang-undang diri dan keluarga bagi orang yang menganut agama Islam”;

“pewujudan dan penghukuman kesalahan yang dilakukan oleh orang yang menganut agama Islam”;

“keanggotaan, susunan dan tatacara mahkamah Syariah, yang hendaklah mempunyai bidang kuasa hanya ke atas orang yang menganut agama Islam”;

“mengawal pengembangan doktrin dan kepercayaan di kalangan orang yang menganut agama Islam”;

“penentuan perkara mengenai hukum dan doktrin Syarak…”

Perhatikan bahawa frasa “orang yang menganut agama Islam” digunakan berulang kali dalam perenggan itu. Oleh itu, undang-undang Islam, pewujudan dan hukuman bagi kesalahan, bidang kuasa mahkamah Syariah dan kawalan penyebaran doktrin dan kepercayaan, semuanya dikaitkan dengan orang yang menganut agama Islam.

Sudah tentu, frasa “orang yang menganut agama Islam” itu merujuk kepada manusia, orang atau individu yang boleh beriman atau tidak beriman, yang kepada mereka Nabi Muhammad (s.a.w.) telah diutuskan dan Al-Quran diturunkan.

Selaras dengan Senarai Negeri, DUN Selangor membuat Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Selangor) 2003 (Enakmen No. 1 tahun 2003).

Seksyen 2 enakmen tersebut, antara lain, memperuntukkan:

‘“orang Islam” ertinya—

(a) seseorang yang menganut agama Islam;

(b) seseorang yang salah seorang atau kedua-dua ibu bapanya, pada masa kelahiran orang itu, ialah orang Islam;

(c) seseorang yang dibesarkan atas asas bahawa dia orang Islam;

(d) seseorang yang lazimnya dikenali sebagai orang Islam;

(e) seseorang yang telah memeluk agama Islam mengikut seksyen 108; atau

(f) seseorang yang ditunjukkan telah menyatakan dalam hal keadaan apabila dia terikat di sisi undang-undang untuk menyatakan yang benar, bahawa dia ialah orang Islam, sama ada pernyataan itu secara lisan atau bertulis;

dan termasuklah Majlis Agama Islam Selangor yang ditubuhkan di bawah seksyen 4 Enakmen ini’.

Perhatikan bahawa dalam semua subseksyen itu, perihalan yang dilampirkan pada perkataan “seseorang” itu hanya boleh bermakna bahawa ia merujuk kepada manusia. Ia tidak boleh memberi apa-apa makna lain kerana hanya manusia boleh menganut agama Islam atau bukan Islam, beriman atau tidak beriman. Ini adalah selaras dengan frasa “orang yang menganut agama Islam” dalam Senarai Negeri.

Selanjutnya, perhatikan bahawa proviso kepada Seksyen 2 “dan termasuk Majlis Agama Islam Selangor yang ditubuhkan di bawah seksyen 4 Enakmen ini” hanya ditambah pada tahun 2011 oleh Enakmen Pentadbiran Agama Islam (Negeri Selangor) (Pindaan) 2011 (Enakmen 25 tahun 2011).

Hakikat bahawa ia ditambah kemudian jelas menyokong hujah saya bahawa peruntukan asal tidak termasuk bukan manusia. (Sama ada, memandangkan kepada frasa “orang yang menganut agama Islam” dalam Perlembagaan, pindaan itu sah atau tidak, adalah satu perkara lain.) Atas andaian bahawa ia sah, jika syarikat-syarikat hendak dimasukkan dalam takrifan “orang Islam”, pindaan yang serupa perlulah dibuat.

Seksyen 46 memperuntukkan penubuhan Jawatankuasa Fatwa. Adalah jelas bahawa ia dibuat mengikut frasa dan bagi maksud “penentuan perkara mengenai hukum dan doktrin Syarak” dalam Senarai Negeri.

Seksyen 47 memperuntukkan kuasa jawatankuasa itu untuk “menyediakan suatu fatwa atas apa-apa persoalan yang belum muktamad atau yang menimbulkan kontroversi berhubungan dengan Hukum Syarak.”

Seksyen 49 memperuntukkan:

“Fatwa yang disiarkan dalam Warta adalah mengikat

49. (1) Apabila disiarkan dalam Warta, sesuatu fatwa hendaklah mengikat tiap-tiap orang Islam yang berada di Negeri Selangor sebagai ajaran agamanya dan hendaklah menjadi kewajipannya di sisi agama Islam untuk mematuhi dan berpegang dengan fatwa itu, melainkan jika dia dibenarkan oleh Hukum Syarak untuk tidak mengikut fatwa itu dalam perkara-perkara amalan peribadi.

Perhatikan juga bahawa fatwa, apabila disiarkan dalam Warta hendaklah mengikat tiap-tiap orang Islam, yang, menurut takrifan dalam Seksyen 2, semestinyalah orang (manusia) yang beragama Islam. Selepas itu adalah menjadi kewajipannya di sisi agama Islam untuk mematuhi dan berpegang dengan fatwa itu. Ini juga adalah konsisten dengan frasa “orang yang menganut agama Islam” dalam Senarai Negeri.

Seksyen 13 Enakmen Kesalahan Jenayah Syariah (Selangor) 1995 (Enakmen No. 9 tahun 1995) memperuntukkan:

“Seksyen 13. Pendapat yang bertentangan dengan fatwa.

(1) Mana-mana orang yang memberikan, mengembangkan atau menyebarkan apa-apa pendapat tentang apa-apa isu, ajaran Islam atau Hukum Syara’ yang bertentangan dengan mana-mana fatwa yang sedang berkuatkuasa di Negeri ini adalah melakukan suatu kesalahan dan apabila disabitkan boleh didenda tidak melebihi tiga ribu ringgit atau dipenjarakan selama tempoh tidak melebihi dua tahun atau kedua-duanya.

(2) Mahkamah boleh memerintahkan supaya mana-mana dokumen atau bahan antara lain yang mengandungi pendapat yang disebut dalam subseksyen (1) dilucuthakkan dan dimusnahkan, walaupun tiada seorang pun telah disabitkan atas kesalahan yang berkaitan dengan pendapat itu.”
Saya menghujahkan bahawa, memandangkan bahawa enakmen itu dibuat di bawah Senarai Negeri, perkataan “mana-mana orang” semestinya bermaksud orang (manusia) yang memeluk agama Islam.
Kita perhatikan bahawa, setakat ini, peruntukan-peruntukan Perlembagaan dan semua undang-undang yang dibuat di bawah Senarai Negeri adalah terpakai kepada “orang yang menganut agama Islam”, yang semestinyalah manusia. Majlis Agama Islam Selangor adalah satu-satunya pengecualian. Sama ada ia bercanggah dengan Perlembagaan atau tidak, tidak berkenaan dengan perbincangan kita di sini.
Selanjutnya, perhatikan bahawa kuasa untuk melucuthakkan dan memusnahkan sebarang dokumen atau bahan lain yang mengandungi pendapat yang bertentangan dengan fatwa, terletak pada mahkamah, bukan Jawatankuasa Fatwa.
Enakmen itu berfungsi begini. Jawatankuasa Fatwa mengeluarkan fatwa. Apabila disiarkan dalam Warta, Seksyen 13 mula berkuatkuasa. Jika mana-mana orang memberi, mengembangkan atau menyebarkan apa-apa pendapat mengenai apa-apa isu, ajaran Islam atau Hukum Islam yang bertentangan dengan fatwa itu, dia melakukan suatu kesalahan. Jika mana-mana dokumen atau medium lain yang mengandungi pendapat yang dilarang itu akan dilucuthakkan dan dimusnahkan, maka mahkamah akan membuat perintah itu.
Pada 17 Julai 2014, Jawatankuasa Fatwa Selangor menyiarkan fatwa berikut dalam Warta:


1. SIS Forum (Malaysia) dan mana-mana individu, pertubuhan atau institusi yang berpegang kepada fahaman liberalisme dan pluralisme agama adalah sesat dan menyeleweng daripada ajaran Islam.

2. Mana-mana bahan terbitan yang berunsur pemikiran-pemikiran fahaman liberalisme dan pluralisme agama hendaklah diharamkan dan boleh dirampas.

3. Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM) hendaklah menyekat laman-laman sosial yang bertentangan dengan ajaran Islam dan Hukum Syarak.

4. Mana-mana individu yang berpegang kepada fahaman liberalisme dan pluralisme agama hendaklah bertaubat dan kembali ke jalan Islam.”

Merujuk kepada perenggan 1, perkara (subject matter) fatwa itu, seperti yang disebut dalam tajuknya dengan betul, adalah pemikiran liberalisme dan pluralisme agama. Oleh itu, fatwa itu sepatutnya hanya menyatakan bahawa “pemikiran liberalisme dan pluralisme agama adalah sesat dan menyeleweng daripada ajaran Islam.”

Fatwa seperti itu akan selaras dengan kesalahan yang terdapat dalam Seksyen 13 (1) Enakmen No. 9 tahun 1995), iaitu memberikan, mengembangkan atau menyebarkan pemikiran liberalisme dan pluralisme agama yang merupakan satu pendapat tentang isu, ajaran Islam atau Hukum Syara’ yang bertentangan dengan fatwa.

Perhatikan betapa peliknya kesalahan itu jika dikatakan: memberikan, mengembangkan atau menyebarkan SIS Forum (Malaysia) dan mana-mana individu, organisasi atau institusi, yang merupakan satu pendapat tentang isu, ajaran Islam atau Hukum Syara’ yang bertentangan dengan fatwa.

Ingat, bahawa fungsi Jawatankuasa Fatwa adalah “menyediakan suatu fatwa atas apa-apa persoalan yang belum muktamad atau yang menimbulkan kontroversi berhubungan dengan Hukum Syarak”(Seksyen 47) yang merupakan “penentuan perkara mengenai hukum dan doktrin Syarak” (Senarai Negeri).

Dengan mengatakan bahawa “SIS Forum (Malaysia)… yang berpegang kepada fahaman liberalisme dan pluralisme agama, adalah sesat dan menyeleweng daripada ajaran Islam”, Jawatankuasa Fatwa itu telah membuat keputusan fakta bahawa SIS Forum (Malaysia) berpegang kepada fahaman liberalisme dan pluralisme agama. Selepas itu, ia memutuskan bahawa SIS Forum (Malaysia) adalah sesat dan menyeleweng daripada ajaran Islam, tanpa memberinya hak untuk didengar, bertentangan dengan prinsip natural justice.

Membuat keputusan seperti itu adalah fungsi mahkamah, selepas perbicaraan.

Atas sebab penafian natural justice sahaja, setakat fatwa itu menyatakan bahawa SIS Forum (Malaysia) … yang berpegang kepada fahaman liberalisme dan pluralisme agama, adalah sesat dan menyeleweng daripada ajaran Islam, fatwa itu tidak sah.

Kedua, fatwa itu menganggap SIS Forum (Malaysia), pertubuhan dan institusi sebagai orang (manusia) yang menganut agama Islam dan yang boleh berpegang dengan pemikiran liberalisme dan pluralism agama.

Itu satu lagi kecacatan fatwa itu. Sebagaimana yang telah dinyatakan sebelum ini, fatwa hanya dimaksudkan untuk manusia (individu, orang) yang menganut agama Islam, bukan entiti undang-undang atau robot.

SIS Forum (Malaysia) adalah sebuah syarikat yang dihadkan oleh jaminan yang ditubuhkan di bawah Akta Syarikat 1965. Ia mempunyai entiti undang-undang yang berasingan daripada penjamin/pemegang saham. Ia bukan seorang Islam atau bukan Islam kerana ia tidak boleh beriman dengan Islam atau agama apa pun, malah, dengan pemikiran liberalisme dan pluralism agama. Oleh itu, fatwa tidak mengikatnya. Yang terikat dengan fatwa adalah orang (manusia) yang menganut agama Islam, termasuklah pegawai dan ahli SIS Forum (Malaysia).

Jawatankuasa Fatwa telah membuat kesilapan yang sama apabila ia mengeluarkan fatwa bahawa syarikat-syarikat diwajibkan membayar zakat. (Lihat “Fatwa Tentang Zakat Ke Atas Syarikat Yang Dimiliki Oleh Pelbagai Jenis Pemegang Saham Yang Bercampur Muslim dan Non- Muslim” bertarikh 24 Julai 2001.)

Besar kemungkinan, dalam mengluarkan kedua-dua fatwa itu, jawatankuasa itu tidak menyedari isu entiti undang-undang berasingan syarikat atau bahawa fatwa hanya mengikat orang-orang yang menganut agama Islam.

Bagaimanapun, apabila isu itu dibangkitkan, cendekiawan-cendikiawan Syariah menyelidik jurisprudence tradisional Syariah untuk mencari sama ada Syariah mengiktiraf konsep entiti undang-undang berasingan. Mengikut kajian mereka, masjid, Baitul mal dan wakaf adalah entiti undang-undang berasingan (walaupun kesemuanya sangat berbeza dengan syarikat berhad) dan oleh itu, mereka memutuskan bahawa Syariah mengiktiraf konsep entiti undang-undang berasingan.

Untuk memberi agama kepadanya, mereka melihat kepada pemegang saham sesebuah syarikat itu. Jika pemegang sahamnya orang Islam, berkenaan dengan zakat, mereka berkata syarikat itu wajib membayar zakat. Mereka tidak pula berkata syarikat itu juga wajib solat, berpuasa dan menunaikan haji!

Saya yakin, apabila isu yang sama dibangkitkan berkenaan dengan SIS Forum (Malaysia), dalam mempertahankan fatwa itu, para cendikiawan Syariah itu akan bergantung pada hujah yang sama.

Beberapa cendekiawan Syariah yang telah mendengar prinsip mengangkat tudung korporat (lifting the corporate veil), kini cuba bergantung pada prinsip itu untuk mengenakan (attribute) agama pemegang saham kepada syarikat berkenaan.

Saya mengatakan bahawa mereka salah dalam kedua-duanya.

Mengenai yang pertama, mereka tidak memahami bahawa sebuah syarikat mempunyai entiti undang-undang yang berasingan daripada pemegang-pemegang sahamnya. Sebuah syarikat tidak boleh beriman atau tidak beriman, oleh itu ia tidak boleh menjadi seorang yang menganut agama Islam atau bukan Islam. Undang-undang mengatakan dengan jelas bahawa fatwa hanya dimaksudkan untuk orang Islam, yang bermaksud manusia atau individu yang menganut agama Islam.

Mengenai yang kedua, mengangkat tudung korporat (lifting the corporate veil) adalah prinsip common law yang sangat jarang digunakan oleh mahkamah, untuk mengenakan liabiliti sebuah syarikat kepada pemegang-pemegang sahamnya. Contoh yang mudah ialah di mana syarikat berhutang sejumlah yang ia tidak mampu membayarnya. Dalam keadaan yang sangat terkecuali (Under very exceptional circumstances), mahkamah mengangkat tudung korporat (lift the corporate veil) untuk menjadikan pemegang-pemegang saham bertanggungjawab untuk membayar hutang syarikat itu.

Tidak ada keadaan di mana tudung korporat diangkat untuk menjadikan syarikat bertanggungjawab membayar hutang pemegang-pemegang sahamnya, yakni terbalik (reverse). Inilah yang cuba dilakukan oleh cendikiawan Syariah itu, di sini: mereka cuba mengangkat tudung korporat untuk melihat agama pemegang saham dan menjadikan (attribute) agama pemegang-pemegang saham sebagai agama syarikat itu. Jika hutang pemegang-pemegang saham pun tidak boleh dijadikan hutang syarikat, apatah lagi agama mereka! Dengan hormat, mereka telah tersalahpaham prinsip itu sepenuhnya.

Saya ulangi bahawa, di bawah undang-undang kita, Jawatankuasa Fatwa hanya diberi kuasa untuk “menyediakan fatwa atas apa-apa persoalan yang belum muktamad atau yang menimbulkan kontroversi berhubungan dengan Hukum Syarak”. Fungsinya adalah untuk menentukan hukum, bukan untuk menghakimi sesiapa, tanpa kehadiran, apatah lagi syarikat, sama ada ia sesat atau tidak (syarikat tidak bolah sesat atau tidak sesat) tanpa memberikannya hak untuk didengar.

Apabila disiarkan dalam Warta, fatwa hanya mengikat manusia yang beragama Islam, bukan entiti undang-undang yang tidak boleh beriman atau tidak beriman dan, oleh itu, bukan seorang Islam atau bukan Islam. Untuk menjadikan fatwa mengikat syarikat, syarikat mestilah dianggap sebagai seorang manusia/individu yang beragama Islam. Itu tidak betul.

Seterusnya, “syarikat” adalah perkara persekutuan dan tidak boleh tertakluk kepada undang-undang negeri yang dibuat di bawah Senarai Negeri yang mewujudkan kesalahan terhadap ajaran Islam oleh orang yang menganut agama Islam, kerana syarikat tidak boleh menganut apa-apa agama.

Selain dari itu, syarikat juga berada di luar bidang kuasa Mahkamah Syariah.

Mungkin dikatakan bahawa ini adalah satu lacuna (kesilapan) dalam undang-undang berkenaan. Saya katakan tidak. Penggubal Perlembagaan dan penggubal undang-undang berkenaan mengetahui siapa yang mereka berikan perhatian: manusia yang boleh menganut agama Islam atau bukan Islam; yang boleh mematuhi dan menegakkan atau menolak dan mengabaikan fatwa; yang tertakluk kepada kesalahan yang dibuat di bawah Senarai Negeri; dan yang tertakluk kepada bidang kuasa Mahkamah Syariah. Itu Jawatankuasa Fatwa gagal memahaminya.

Merujuk kepada Perenggan 2 fatwa, walaupun berkenaan orang-orang Islam, Jawatankuasa Fatwa tidak mempunyai bidangkuasa untuk membuat perintah untuk melucuthakkan dan memusnahkan mana-mana dokumen atau bahan lain yang mengandungi pendapat yang ditegah itu. Subseksyen (2) seksyen 13 Enakmen No. 9 tahun 1995 dengan jelas menyatakan bahawa yang mempunyai kuasa untuk membuat perintah berkenaan ialah mahkamah. Bidangkuasa Jawatankuasa Fatwa hanyalah “penentuan perkara mengenai hukum dan doktrin Syarak”.

Mengenai Perenggan 3, saya tidak fikir Jawatankuasa Fatwa mempunyai bidangkuasa untuk mengeluarkan perintah sedemikian terhadap agensi persekutuan, selain daripada ia bukan seorang Islam atau bukan Islam.

Mengenai Perenggan 4, saya tiada komen.

Sila ambil perhatian bahawa saya tidak mengatakan bahawa fatwa itu salah menurut hukum syarak. Sebaliknya, saya hanya menunjukkan bahawa fatwa itu, seperti yang dibuat itu, telah melebihi kuasa yang diberikan kepada Jawatankuasa Fatwa oleh Perlembagaan dan undang-undang.

Untuk mencari kebenaran, saya mengalu-alukan hujah undang-undang yang berlawanan. Saya tidak kisah tentang keputusan. Saya lebih pentingkan alasan-alasan.

12 09 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


In this article, “company” means a limited company.

In my articles written since 2013, I have posed the question supported by my arguments, as to whether a company is liable to pay zakat since, in law, it has a separate legal entity from the shareholders and it is not a natural person capable of believing or disbelieving in the articles of faith (rukun iman) and, therefore is neither a Muslim or a non-Muslim and zakat is a religious obligation on individual Muslims. (The articles are available on my websites.)

In this article, I am focusing mainly on the constitutional and legal issues arising therefrom.

We should begin from List II (State List) of the Ninth Schedule of the Federal Constitution (State List).

“Zakat, Fitrah and Baitulmal or similar Islamic religious revenue;”

We must bear in mind that List II is a legislative list, meaning that matters stated therein are within the jurisdiction of the State Legislative Assembly (SLA) to make laws. Hence, SLA had made provisions regarding payment of zakat. An example is section 86 of the Administration of the Religion of Islam (State of Selangor) Enactment 2003 (Enactment 1 of 2003):

” Section 86. Power to collect and distribute zakat and fitrah

Majlis is empowered to collect and distribute zakat and fitrah due from every Muslim person in the State of Selangor in accordance with Hukum Syarak on behalf of His Royal Highness the Sultan.”

Note the words “….empowered to collect ….zakat… due from every Muslim person….” The National Language version uses the words “orang Islam” for the words “Muslim person”. There is no definition of “person”. However, section 2 defines “Muslim” as follows:

“Muslim” means—

(a) a person who professes the religion of Islam;

(b) a person either or both of whose parents were at the time of the person’s birth, a Muslim;

(c) a person whose upbringing was conducted on the basis that he was a Muslim;

(d) a person who is commonly reputed to be a Muslim;

(e) a person who has converted to the religion of Islam in accordance with section 108; or

(f) a person who is shown to have stated, in circumstances in which he was bound by law to state the truth, that he was a Muslim, whether the statement be oral or written;”

Note that in all the subsections, the description attached to the word “person” could only mean that the word “person” refers to a natural person. It cannot be anything else because:

1. Only a natural person can be a Muslim or a non-Muslim, a believer or a non-believer;

2. Zakat, one of the Five Pillars of Islam, is an obligation on Muslims (who must necessary be natural persons);

3. Islamic law, the subject matter of the enactment legislated pursuant to List II (State List), Ninth Schedule of the Federal Constitution, is only applicable to Muslims (who must necessary be natural persons).

Pausing here, the Majlis is empowered to collect zakat from Muslims, who must necessarily be natural persons. I submit that the drafters of the enactment understood the position or did not even think of providing for collection of zakat from companies, because zakat is not an obligation on companies as no company is a Muslim, or, for that matter, a non-Muslim.

Section 21 of Syariah Criminal Offences (Selangor) Enactment 1995 (Enactment No. 9 of 1995) makes it an offence for non-payment of zakat and fitrah:

“Any person who is liable to pay zakat or fitrah but –

(a) refuses or willfully fails to pay such zakat or fitrah; or

(b) refuses or willfully fails to pay such zakat or fitrah through an amil appointed, or any other party authorized, by the Majlis to collect zakat or fitrah,”

Section 37 of the same enactment also makes it an offence for any person who collects zakat without authority.

I submit that these provisions too are only applicable to natural persons who are Muslims for the reasons I have given in discussing section 86 of the Enactment 1 of 2003 above.

In addition:

1. Companies is a federal matter and state law cannot impose zakat obligation on them.

2. A company is not “a person professing the religion of Islam” referred to in the State List.

3. A company is not a Muslim by definition in section 2 of the said enactment and the enactment is not applicable to non-Muslims.

Do not think that there is a lacuna in the law. The law is correct when it legislated that the word Muslim refers only to a natural person. What appears to be one mistake after another only arises when the word is wrongly applied to companies.

Now, let us look at fatwa. I shall only refer to the State of Selangor. The Fatwa Committee of Selangor had issued a fatwa on obligation of companies to pay zakat. In this article, I am not arguing whether it is correct or not. I am merely pointing out that even if it is gazetted, it has no legal effect on companies because:

1. A fatwa of the committee is only binding on individual Muslims. Section 49
(1) provides:

“(1) Upon its publication in the Gazette, a fatwa shall be binding on every Muslim in the State of Selangor as a dictate of his religion and it shall be his religious duty to abide by and uphold the fatwa, unless he is permitted by Hukum Syarak to depart from the fatwa in matters of personal observance.”

2. The enactment is made pursuant to the State List which confers jurisdiction to SLA in respect of the “creation and punishment of offences by persons professing the religion of Islam….” A company is not a person “professing the religion of Islam.”

3. Section 21 of Enactment No. 9 of 1995 is only applicable to individual Muslims.

4. Syariah Court only has jurisdiction over Muslims.

I repeat that it is not a lacuna in the law. It is the wrong extension of the religious obligation of individual Muslims to legal entities created by human beings that makes the law appears to be wrong.

Now, let us look at section 6A (Tax Rebate) of the Income Tax Act 1967 (ITA 1967). That section was added by act A380 and operative from year of assessment 1977 (I stand corrected if there was a similar earlier provision). That section 6A allows rebate (including for zakat – subsection (3)) to be given to “individual resident”.

“individual” is defined in section 2 as follows: ‘“individual” means a natural person;” In other words, that section only allows tax rebate for zakat to be given to natural persons and not to companies.

I submit that the drafters of section 6A of the ITA 1967 too knew what they were doing. They drafted the law to give tax rebate to natural persons who pay tax because only natural persons can be Muslims and are obliged to pay zakat.

We will now look at subsection (11A) of section 44 of the ITA 1967.

Section 44 is a section applicable to taxpayers, individual and companies, in calculating their total income. Frankly, I do not understand what that section says. However, as we are not calculating the total income of a taxpayer, it does not matter. For our purpose, it is enough to say that in calculating the total income of a taxpayer, individual as well as companies, zakat perniagaan may be deducted.

So, it is argued that the law recognizes that companies do pay zakat periagaan. Therefore, companies are obliged to pay zakat.

I accept that that the law recognizes that companies do pay zakat periagaan as deduction for it is given in calculating the total income of a company. However, that does not mean that, under Shariah, they are obliged to pay zakat. The income tax authority is not the authority to determine whether companies are obliged to pay zakat.

When companies show that they pay zakat perniagaan and ask for deduction similar to that given to individuals, what more in the light of the “fatwa” of the Majlis Fatwa Kebangsaan, certainly the tax authority will accept their representation and urge the government to move the Parliament to provide for it.

These confusions had arisen as a result the imposition of zakat on companies arising from lack of appreciation of the concept of separate legal entity. If you go further, for example, into the issues arising from companies whose shares are owned by Muslims and non-Muslims, haul, what type and whose zakat the companies are obliged to pay and the method of calculating the zakat, we get even more confused. Companies too are equally confused, leading to different practices.

I think, we should retreat to the starting point: zakat is for natural persons who are Muslims. Collect from them whatever zakat from whatever source they are required to pay under Shariah. Tax is for companies. Collect from them whatever tax they are required to pay under the law.

16 08 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid  Mohamad


Question 1.

We observe that the Muslim scholars in Malaysia are aware of your view on this matter but, unfortunately, they ignore it because they want to achieve the great objective (maqsad) of zakat which is helping the poor and the needy. Do you agree with their stand and/or opinion that in order to achieve the maqsad of zakat, they can ignore and override the principle of separate legal entity of a company and its non-religious entity and impose zakat on the entity accordingly?


We should not be confused between the obligation to pay zakat and the objective of zakat.

We are talking about the obligation to pay zakat. Forget the company for a while. Just because you “want to achieve the great objective (maqsad) of zakat which is helping the poor and the needy”, can you, according to Syariah, impose the obligation to pay zakat on people who are not obliged to pay zakat, e.g. non-Muslims? (Taxing them at a rate similar to zakat is a different matter.) Similarly, can you increase the rate of zakat payable by Muslims who are liable to pay zakat, to achieve that objective? (Again, you may tax them over and above the zakat.)

The issue is whether a company is liable (wajib) to pay zakat, not what you are able to or going to, do with the money.

Question 2.

According to a research paper written by Sheikh Imran Ahsan Khan Nyazee, he views that to impose zakat on a company, there is no option under the law except that its veil must be lifted/pierced to render both the company and its shareholders (assuming that they are natural persons and Muslims) as a single entity. We observe that he views a company similar to a syarikah or Islamic partnership concept which does not have a ‘veil’ in between the company and the shareholders. What is your comment on his view and our observation on this?


A company is a company. Its features are different from a partnership or a sharikah or Islamic partnership. Lifting the corporate veil is a common law principle applicable to a company. It is only done, in very exceptional cases by the court in a case before the court when certain conditions are met. It is not for the company to lift its own corporate veil in order to pay the debt of the shareholders. Unpaid zakat is a “debt” of the shareholders, their personal obligation, like paying their electricity bills. Can you lift the corporate veil to pay the shareholders’ electricity bills?

Question 3.

Is the “fatwa” of the Muzakarah Majlis Fatwa Kebangsaan on the imposition of zakat on companies more applicable to conventional partnerships registered under the Partnership Act 1961 as well as a sole-proprietorships registered under the Registration of Businesses Act 1956 since, based on your analysis of the “fatwa”, the Majlis seemed to be confused regarding the difference between a company and a partnership?


The “fatwa” of the Muzakarah Majlis Fatwa Kebangsaan is nothing more than an expression of opinion. The committee is not a fatwa committee established by law. The opinion is not binding even on Muslim individuals, what more companies.

That “fatwa” was meant for companies. Unfortunately, the Majlis did not appreciate the concept of separate legal entity of companies. They treated companies like partnerships.

Trying to apply the ‘fatwa’ to partnerships may cause more confusion when there is no dispute regarding the obligation of the individual Muslim partners to pay zakat, including from their partnerships, if any. If they are unable to separate their respective ownership, they could apply the principle of khultah to calculate their zakat.

Question 4.

We observe that the “fatwa” is only applicable to the concept of partnership since under the Shariah, there are several hadiths which show that the sharikah (Islamic partnership) and mudarabah are subjected to zakat. The zakat here refers to zakat perniagaan. However, both sharikah and mudarabah are a partnership concept that is jointly owned by the members/partners as a single entity and is akin to a conventional partnership under the law which is not similar a legal structure and framework like a company. What is your comment on this?


My answer to question 3 is applicable here.

I had read the translation of the hadiths before but cannot remember the details and I am not an expert in interpreting them. Are the hadiths talking about liability of a partnership (a mere given name with no legal entity of its own) to pay its own zakat or about how the zakat of the individual partners are to be calculated when they trade in a partnership and the property is mixed and not identifiable, e.g. a herd of sheep?

If it is a method of calculating the zakat of the individual partners, then clearly the hadiths are no authority for the proposition that a partnership is liable to pay its own zakat. Then, it is the partners who have to pay their respective zakat from the partnership. Since their respective ownership of the partnership property cannot be separated, the principle of khultah is applied to calculate their zakat. The persons liable to pay zakat are the partners, not the partnership. Their zakat from the partnership is calculated that way as a matter of convenience.

Question 5.

You also view that the above Majlis has no legal standing but could be legalised with limited jurisdiction. May we know how it could possibly be done under the law and does this suggestion solve this zakat issue?


As it is, the committee is not established under any law. It is not a fatwa committee. Thus, if it purports to issue a fatwa, the members may commit an offence under the state law.

I am of the view that it could be legalised and be given similar power as the fatwa committees established under state laws, making its rulings fatwas applicable to Muslims in Malaysia regarding matters falling under its jurisdiction.

In this regard, we should fall back on Paragraph 4 (k) of Part I (Federal List) of the Ninth Schedule of the Federal Constitution:

“(k) Ascertainment of Islamic law and other personal laws for purposes of federal law; and”

So, Parliament may enact a law establishing the National Fatwa Committee with power to issue fatwas regarding matters falling under its jurisdiction. But, it does not cover zakat as zakat is a State matter.

I have also argued in my articles that the power to ascertain Islamic law with regard to Islamic banking, finance and takaful should remain with the Shariah Advisory Councils of Bank Negara and Securities Commission, respectively.

Question 6.

Your view is that imposing zakat on a company is unconstitutional because the former is from the State List and the latter is from the Federal List. Can this unconstitutional issue be resolved?


Zakat is a State matter – State List. It means that the federal Parliament has no the power to make law pertaining to zakat. Companies is a Federal matter – Federal List. It means that the State Legislative Assembly (SLA) has no power to make law pertaining to companies. So, neither State no Federal may make law imposing the obligation to pay zakat on companies.

The only way to resolve it is to amend the Constitution either to transfer zakat to Federal List or companies to State List. Even if two thirds majority in SLA and Parliament are obtained, I do not think it could or should be done. For sure, states will not agree to give up their rights to collect zakat to Federal Government.

To transfer jurisdiction over companies to the states will create many problems. (I can write another article on this alone.)

It is not a lacuna in the law. The drafters of the Constitution had got it right: zakat is a religious obligation on Muslims who must necessarily be human beings, not a name on paper created by Parliament to facilitate trading. It is when zakat obligation is extended to companies that we face these constitutional and legal issues.

Question 7.

If your view of No. 6 is in the affirmative, what is the legal status of the provision in the Income Tax Act 1967 (ITA 1967) which gives tax rebate to companies for the zakat paid by them? Is it also unconstitutional?


Does the ITA 1967 give a tax rebate to companies?

Let us look at section 6A (Tax Rebate) of the ITA 1967). That section allows rebate (including for zakat – subsection (3)) to be given to “individual resident”.

“individual” is defined in section 2 as follows: ‘“individual” means a natural person;” In other words, that section only allows tax rebate for zakat to be given to natural persons and not to companies.

I submit that ITA 1967 does not provide for rebate to be given to companies. So, the question does not arise.

Question 8.

What is your general view on the imposition of zakat on a business entity irrespective of whether it is a sole-proprietor, partnership, limited liability partnership (LLP) and/or company? This is because under the Shariah, there is a concept of zakat on business (urudh tijarah) or zakat perniagaan and we observe that the scholars have attempted to make an ijtihad on this zakat perniagaan into the legal structure of a company that is incompatible to this shariah principle of zakat perniagaan.


Zakat is a religious obligation on individual Muslims. We should not be talking about imposing zakat on sole-proprietorships, partnerships or companies. It is the individual Muslim who must pay his zakat from whatever source, sole-proprietorships, partnerships and companies, included.

Question 9

What is your suggestion to the issue of imposition of zakat on companies? Specifically, what is your suggested legal framework for the imposition of zakat on business entities to ensure its conformity with the existing Malaysian law?


My answer is the same as in question 8.

Question 10

Do you agree with the scholars’ view that a company is obliged to pay zakat by looking at its shareholders’ religion who are Muslims and at the same time the same shareholders are obligated to pay their respective zakat on shares (principal capital amount plus dividend) is tantamount to a double zakat on the shareholders as a whole?


My view is that a company should not pay zakat at all. A company has no religion. A company does not become a Muslim or a person “professing the religion of Islam” because the shareholders are Muslims just as a robot does not become a Muslim if its owner is a Muslim, even though the robot has no separate legal entity. It is the individual Muslim who has to pay his zakat from whatever source, companies included.

It appears to me that, when the Shariah scholars are faced with the concept of separate legal entity of a company, they searched for something similar in Shariah jurisprudence. They found mosque, wakaf and baitul mal having one or two similar characteristics. They concluded that the concept of separate legal entity was recognized by the Shariah.

I submit that they are a poor comparable to a company.

To justify the imposition of zakat on a separate legal entity, the Shariah scholars turn to khultah.

I submit that the khultah is not a separate legal entity. Khultah is only a method of calculating the zakat of individual Muslim partners where the property is mixed. The obligation to pay zakat is on the individual partners, not the sheep or the farm. It is the individual Muslim partners’ zakat that is paid. Otherwise, why apportion the zakat between the partners?

To give religion to the separate legal entity, they look at the religion of the shareholders.

I submit that it is wrong to impute the religion of the shareholders to a name on paper. Besides, that is breaching the concept of separate legal entity.

I do not look beyond the issue of obligation of a separate legal entity to pay zakat because the deeper we go, the deeper we get lost in the legal jungle. That is why I suggest that we retreat to the starting point: zakat is for natural persons who are Muslims. Collect from them whatever zakat from whatever source they are required to pay under Shariah. Tax is for companies. Collect from them whatever tax they are required to pay under the law.

14 08 2019

[email protected]


Tun Abdul Hamid Mohamad


Comment 1

“Sir, I’m no lawyer and is just an ordinary Malaysian.

However, I am aware of politics in other parts of the world and know that without checks and balances in running the country it can lead to a very dangerous situation.

Remember Egypt? After the Islamic Brotherhood took power via democratic elections, they tried to change the constitution to form a theocratic government with power entrenched with the religious authorities (themselves of course!!) forever (NO more elections; see the hypocrisy). It took a military coup to restore democracy.

And in Turkey, the authoritarian Erdogan changed the Parliamentary system to a Presidential system so that he can remain in power.

Wouldn’t your idea pose a risk that Malaysia, in future, may divert from the Westminster parliamentary system to being ruled, for example, by dictators and extremists.

Please enlighten me.”


First, you talk about check and balance. Check and balance are provided by the Constitution. That is why the three branches of the government are given different functions. But, one branch cannot encroach the jurisdiction of the other in the name of check and balance.

That is exactly what happened in the case of Kesavananda Bharati v State of Kerala. Just because seven judges of the Indian Supreme Court thought that the members of Parliament could not be trusted to act responsibly, does it give them the power to effectively amend the Constitution which is the function of Parliament? The court was encroaching the jurisdiction of Parliament. That is why I posed the question:

If members of Parliament or the Executives think that Judges are corrupt, does that give them the power to transfer cases in court to be decided by them?

Next, you refer to Egypt. My reply is based purely on the facts I had read (I hope, I remember them correctly) and what is stated by you. Like it or not, the Islamic Brotherhood was voted into power by the majority of the voters. If they follow the procedure laid down by the constitution in amending, which includes the repeal and substitution of the Constitution, they are doing something perfectly Constitutional. If you do not like it, your remedy is in the ballot box. If you cannot garner a majority to change the government, you simply have to live with it. That is what democracy is all about.

The army has no legal power whatsoever to wrestle the power of governing the country from an elected government, even if you like it.

But, if the elected government abolishes election and there is no way for the people to exercise their right to choose their government, through an election, then there is a constitutional crisis and we cannot expect a constitutional remedy anymore. That is when street demonstrations, coup de tat or even civil war come into play. The constitution is not working anymore.

But, we are not talking about such a situation. We are talking about a situation where the constitution is still functioning. Just because a few judges do not trust that Parliament will make sensible laws, does that give power to the court to take for itself the power of Parliament to amend the constitution? Is the reverse justifiable?

We may look at the situation in other countries. But for us, the answer is in Article 159.

With regard to Turkey, it is perfectly valid for a government to change from one form of democratic government to another, provided the procedure is followed. Politicians will always do whatever they can to remain in power. The remedy is in the ballot box.

You fear rule by dictators. With this judgment we are already ruled by a few unelected dictators: judges. We now have dictatorship of the judges.

Comment 2.

“In Semenyih Jaya, the court has done some shifting towards human rights jurisprudence. I give you two examples that are usually given. First, what if the Parliament were to amend the Constitution to abolish the election altogether and prolong its life forever? Secondly, what if the Parliament were to abolish the courts altogether?

So, the basic structure principle is a kind of shield to prevent such abuses happening.

Have you thought about it?”


I have answered the two examples given by you.

So, what the court is doing is to pre-empt the Parliament. Just because judges fear that Parliament may, in the future, in the eyes of the court, act irresponsibly in amending the constitution, the court, unconstitutionally, encroaches the jurisdiction of Parliament to “amend” the constitution by saying that some provisions cannot be amended at all by Parliament, when the constitution clearly says that the power to amend the constitution lies in the Parliament and it does not say that certain parts of the constitution cannot be amended by Parliament. To put it crudely, just because you fear that A might kill B in the future, you kill A first. That is the Indian Supreme Court logic that we have imported into this country.

Comment 3:

“Tun Hamid, the ex CJ, cannot be right.

Kesavananda Bharati was an Indian case. It is world famous and has received the approbation of the top jurists the world over. It decided that Parliament cannot fiddle with, or whittle down basic rights entrenched in the Constitution.

Now, this ex CJ says, “I object to the introduction of the basic structure principle invented by judges of the Indian Supreme Court on ground of principle and nothing else.”

What do you think?”


It is not a legal argument that because it is an Indian case, (even if you are an Indian) and because it is world famous and has received the approbation of the top jurists the world over, (even if it is true) that it must be right.

We are concerned with Article 159 on the Federal (Malaysian) Constitution. Where does it say that court may decide which provision of the Constitution cannot be amended by Parliament?

Can the court rewrite the Constitution because it fears Parliament may abuse its powers? In other words, it is legally correct for the court to abuse its power first because it fears Parliament might abuse its powers in future?

2019 08 06

[email protected]



All members of Parliament, Malaysia.


(Proposed Amendment of Article 159 of The Federal Constitution)


I am writing this open letter to all Members of Parliament, Malaysia to bring to their attention that, through its judgments beginning in 2010, the Federal Court had exceeded its jurisdiction, encroached onto the jurisdiction of the Parliament and limited the power of Parliament to amend the Federal Constitution.

This is a very serious matter as it offends the doctrine of separation of powers and parliamentary democracy laid down by the Constitution. It has to be corrected, lest it becomes a permanent feature of our constitutional law.

For this purpose, I am appealing to all members of Parliament to put aside their political differences and vote together for an amendment to Article 159 to restore the powers of Parliament to its original position.

We talk about separation of powers between the Legislature, the Executives and the Judiciary. Very often, we focus on the Executives encroaching on the jurisdiction of the Judiciary. But, do we ever think of the reverse, i.e. the Judiciary encroaching on the jurisdiction of the Executives and the Legislature?

Article 159 provides that certain parts of the Constitution may be amended in a certain way. The power to amend the Constitution is vested in the Parliament. Nowhere does it say that certain parts or the Constitution cannot be amended. Nor does it say that judges may amend the Constitution to the effect that certain provisions of the Constitution cannot be amended by Parliament.

Yet what happened in Sivarasa Rasiah v Badan Peguam Malaysia & Anor. [2010] 2 MLJ 333 and Semenyih Jaya Sdn Bhd v Pentadbir Tanah Hulu Langat (2017) 3 MLJ 561?

Let me tell the story from the beginning.

In 1973, the Indian Supreme Court decided the case of Kesavananda Bharati v State of Kerala, AIR 1973 SC 1461. The court held that Article 368 of the Indian Constitution (on the amendment of the Indian Constitution) does not enable Parliament to alter the basic structure or framework of the Constitution. The effect of that judgment is that certain provisions of the Indian Constitution form the basic structure of the Constitution. The court will decide which provisions of the Constitution form the basic structure of the Constitution on a case by case basis. The court will then use the basic structure principle as the basis of its power to review, and to strike down, amendments to the Constitution enacted by the Parliament which seeks to alter this basic structure of the Constitution. In other words, the power of the Parliament to amend those parts of the Constitution which, according to a judge or judges, form the basic structure of the Constitution, is removed, by the judge or judges!

That case was decided by a slim majority of 7 to 6. It is said that when the case was decided, the perception by the majority bench that elected representatives could not be trusted to act responsibly, was unprecedented.

Question: If members of Parliament or the Executives think that judges are corrupt, does that give them the power to transfer cases in court to be decided by them?

Following that and similar judgments, lawyers in Malaysia, led by three successive presidents of the Bar Council, namely GTS Sidhu, Raja Aziz Addruse and Param Cumaraswamy tried hard to influence the then Federal Court to adopt the principle.

However, their attempts failed. The Federal Court in Loh Kooi Choon v The Government of Malaysia [1977] 2 MLJ 187 rejected it. Tun Suffian (LP) and Wan Suleiman (FJ) wrote separate judgments giving reasons why they were not inclined to follow it.

That judgment was followed by the Federal Court in Phang Chin Hock v. Public Prosecutor [1980] 1 MLJ 70.

In 1989, the case was followed by the Singapore High Court in Teo Soh Lung v Minister for Home Affairs and Ors. [1989] 2 MLJ 449.

Loh Kooi Choon stood as the law of this country for 33 years. One would have thought that the issue regarding the basic structure of the constitution was settled.

However, that was not to be thanks, in particular, to one man. Towards the end of his career, Gopal Sri Ram JCA was promoted to the Federal Court. He was a member of the panel that decided Sivarasa Rasiah v Badan Peguam Malaysia & Anor. [2010] 2 MLJ 333. (I had retired then.) Even though he was the most junior member of the panel, he delivered the judgment of the court.

The issue was whether section 46A(1) of the Legal Profession Act 1976 was unconstitutional. The court, through the judgment of Gopal Sri Ram FCJ held that it was constitutional. I have no problem with that. But I strongly object to the basic structure principle being introduced through that case into this country because:

1. It is not at all necessary for the decision of that case. What was being challenged in that case was the validity of section 46A(1) of the LPA. No one was trying to amend any provision of the Constitution. What was the relevance of the basic structure principle?

2. The Kesavananda Bharati case was followed without analysing the case or the circumstances surrounding it. The learned judge either brushed aside or ignored the earlier judgments of the Federal Court which had stood for more than 30 years.

3. (This is more important). The court was usurping the function of Parliament to amend the Constitution. Indeed, even Parliament cannot make such an amendment, because Parliament cannot bind itself from making laws inconsistent with the existing laws, provided the procedure is followed. Otherwise, no law can be amended.

Seven years later, the Federal Court handed down the judgment in the case of Semenyih Jaya Sdn Bhd v Pentadbir Tanah Hulu Langat (2017) 3 MLJ 561.

That judgment relied on the judgment of Gopal Sri Ram FCJ in Sivarasa Rasiah as the authority for the introduction of the basic structure principle into this country, without any question. It also ignored or missed Phang Chin Hock and Teo Soh Lung.

As a result, the basic structure principle becomes the law of this country. The effect is that even a single High Court judge, may declare that a particular provision of the Constitution forms the basic structure of the Constitution and therefore cannot be amended by Parliament. On that ground, the judge may declare a law, duly passed by Parliament to amend that particular provision of the Constitution, unconstitutional and therefore null and void.

In so doing, the judge, first, is saying that the article which the Parliament had sought to amend cannot be amended, when Article 159 of the Constitution does not say so, provided the correct procedure is followed.

Secondly, the judge is saying that Parliament has no power at all to amend that particular article when Article 159 does not say so, provided the correct procedure is followed.

Thirdly, the judge has curtailed the powers of Parliament to amend the Constitution by following the said judgments of the Federal Court.

Where do the judges obtain their power from? The Indian Supreme Court!

I object to the introduction of the basic structure principle invented by judges of the Indian Supreme Court on ground of principle and nothing else. We cherish the doctrines of independence of the judiciary, separation of powers, rule of law, Parliamentary democracy and supremacy of the Constitution. Now judges are giving themselves the power to amend or rewrite the Constitution.

I stand by what I had said in my judgments: No judge is a Parliament. If the doctrine of separation of powers were to have any meaning, all the three branches of the government i.e. Legislature, Executive and Judiciary must respect each other’s jurisdiction.

I hope our members of Parliament are aware of what has happened and the effects thereof.

What recourse do they have? The answer is to revert to the Constitution. The power to amend the Constitution is vested in the Parliament. In the name of parliamentary democracy and separation of powers, all members of Parliament, whether they are from the government or the opposition, should come together and move a bill to amend the Constitution to the effect that Parliament may amend any part of the Constitution provided that the procedure laid down by the Constitution is followed. The original position should be restored.

For more detailed discussions on this subject, please read my articles and speeches available on my websites, at least, No Judge Is A Parliament (30 03 2018).

Thank you.

Tun Abdul Hamid Bin Haji Mohamad

[email protected]


26 Julai 2019


Semua ahli Parlimen, Malaysia.

(Cadangan Pindaan Perkara 159 Perlembagaan Persekutuan)


Saya menulis surat terbuka ini kepada semua ahli-ahli Parlimen, Malaysia untuk menarik perhatian mereka bahawa, melalui penghakimannya bermula pada tahun 2010, Mahkamah Persekutuan telah melampaui bidangkuasanya, menceroboh ke bidangkuasa Parlimen dan mengehadkan kuasa Parlimen untuk meminda Perlembagaan Persekutuan.

Ini adalah satu perkara yang sangat serius kerana ia melanggar doktrin pemisahan kuasa dan demokrasi berparlimen yang ditetapkan oleh Perlembagaan. Ia perlu dibetulkan, supaya ia tidak kekal sebagai satu ciri dalam undang-undang perlembagaan kita.

Untuk tujuan itu, saya merayu kepada semua ahli-ahli Parlimen untuk mengetepikan perbezaan politik mereka dan mengundi bersama untuk meminda Perkara 159 untuk memulihkan kuasa Parlimen kepada kedudukannya yang asal.

Kita bercakap mengenai pemisahan kuasa antara badan Perundangan, Eksekutif dan Kehakiman. Sering kali, kita menumpukan perhatian kepada pencerobohan Eksekutif terhadap bidangkuasa badan Kehakiman. Tetapi, pernahkah kita memikirkan sebaliknya, iaitu pencerobohan badan Kehakiman terhadap bidangkuasa Eksekutif dan Perundangan?

Perkara 159 Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan bahawa peruntukan-peruntukan tertentu Perlembagaan boleh dipinda dengan cara tertentu. Kuasa untuk meminda Perlembagaan diberi kepada parlimen. Tidak disebut di mana-mana pun bahawa ada bahagian tertentu Perlembagaan yang tidak boleh dipinda. Tidak juga disebut bahawa hakim-hakim boleh meminda Perlembagaan yang memberi kesan bahawa peruntukan tertentu Perlembagaan itu tidak boleh dipinda oleh parlimen.

Tetapi apa yang berlaku dalam kes Sivarasa Rasiah v Badan Peguam Malaysia & Anor. [2010] 2 MLJ 333 dan Semenyih Jaya Sdn Bhd v Pentadbir Tanah Hulu Langat (2017) 3 MLJ 561.

Biarlah saya menceritanya dari awal.

Pada tahun 1973, Mahkamah Agung India memutuskan kes Kesavananda Bharati v Negeri Kerala, AIR 1973 SC 1461. Mahkamah memutuskan bahawa Perkara 368 Perlembagaan India (mengenai pindaan Perlembagaan India) tidak membolehkan parlimen mengubah struktur asas (basic structure) atau kerangka Perlembagaan. Kesan penghakiman itu ialah bahawa peruntukan tertentu Perlembagaan India merupakan struktur asas Perlembagaan itu. Mahkamah akan memutuskan peruntukan mana yang menjadi struktur asas Perlembagaan itu, dari satu kes ke satu kes. Mahkamah kemudiannya akan menggunakan prinsip struktur asas itu sebagai asas kuasanya untuk mengkaji, dan “to strike down” pindaan kepada yang dibuat oleh parlimen yang bertujuan untuk mengubah struktur asas Perlembagaan itu. Dengan kata-kata lain, kuasa parlimen untuk meminda bahagian-bahagian Perlembagaan yang, menurut hakim, menjadi struktur asas Perlembagaan, dimansuhkan oleh hakim!

Kes itu diputuskan oleh majoriti tipis 7 melawan 6. Dikatakan bahawa, pada masa kes itu diputuskan, persepsi majoriti hakim dalam panel itu bahawa ahli parlimen tidak boleh dipercayai untuk bertindak secara bertanggungjawab, adalah yang paling teruk dalam sejarah.

Soalan: Sekiranya ahli parlimen atau eksekutif menganggap bahawa hakim-hakim corrupt, adakah itu memberi mereka kuasa untuk memindahkan kes-kes di mahkamah untuk diputuskan oleh mereka?

Berikutan penghakiman itu dan lain-lain yang serupa dengannya, peguam-peguam di Malaysia yang diketuai oleh tiga orang Presiden Majlis Peguam berturut-turut, iaitu GTS Sidhu, Raja Aziz Addruse dan Param Cumaraswamy berusaha keras untuk mempengaruhi Mahkamah Persekutuan, ketika itu, untuk menerimapakai prinsip itu. Walau bagaimanapun, percubaan mereka gagal.

Mahkamah Persekutuan dalam kes Loh Kooi Choon v Kerajaan Malaysia [1977] 2 MLJ 187 menolaknya. Tun Suffian (KHN) dan Wan Suleiman (HP) menulis penghakiman berasingan memberi alasan mengapa mereka tidak cenderung untuk mengikutinya.

Penghakiman itu diikuti oleh Mahkamah Persekutuan dalam kes Phang Chin Hock v. Pendakwa Raya [1980] 1 MLJ 70.

Pada tahun 1989, kes itu diikuti oleh Mahkamah Tinggi Singapura dalam kes Teo Soh Lung v Minister for Home Affairs and Ors. [1989] 2 MLJ 449.

Loh Kooi Choon kekal sebagai undang-undang negara ini selama 33 tahun. Kebanyakan orang menganggap bahawa isu mengenai struktur asas Perlembagaan itu telah selesai.

Tetapi, anggapan itu meleset. Menjelang akhir kerjayanya, Gopal Sri Ram HMR dinaikkan pangkat ke Mahkamah Persekutuan. Beliau adalah ahli panel yang memutuskan kes Sivarasa Rasiah v Badan Peguam Malaysia & Anor. [2010] 2 MLJ 333. (Pada masa itu saya telah bersara). Walaupun beliau adalah ahli panel paling junior, beliau menyampaikan penghakiman mahkamah.

Isu dalam kes itu ialah sama ada seksyen 46A (1) Akta Profesion Undang-Undang 1976 tidak berPerlembagaan. Mahkamah, melalui penghakiman Gopal Sri Ram HMP memutuskan bahawa ia adalah berperlembagaan. Saya tidak mempunyai masalah dengan keputusan itu. Tetapi saya menentang prinsip struktur asas dibawa masuk ke negara ini melalui kes itu kerana:

1. Ia tidak perlu bagi keputusan kes itu. Isu dalam kes itu ialah sama ada seksyen 46A (1) LPA bercanggah dengan Perlembagaan atau tidak. Tiada siapa yang cuba meminda mana-mana peruntukan Perlembagaan. Apakah kaitannya dengan prinsip struktur asas?

2. Kes Kesavananda Bharati diikuti tanpa menganalisis kes itu dan keadaan di sekelilingnya. Hakim itu sama ada mengenepikan atau tidak menghiraukan penghakiman terdahulu Mahkamah Persekutuan yang telah bertahan lebih dari 30 tahun.

3. (Ini lebih penting). Mahkamah telah mengambil alih bidangkuasa Parlimen untuk meminda Perlembagaan. Malah, Parlimen pun tidak boleh membuat pindaan seperti itu, kerana Parlimen tidak boleh mengikat dirinya daripada membuat undang-undang yang tidak konsisten dengan undang-undang yang ada, dengan syarat prosedurnya diikuti. Jika tidak, tiada undang-undang boleh dipinda.

Tujuh tahun kemudian, Mahkamah Persekutuan mengeluarkan penghakiman dalam kes Semenyih Jaya Sdn Bhd v Pentadbir Tanah Hulu Langat (2017) 3 MLJ 561.

Penghakiman itu bergantung kepada penghakiman Gopal Sri Ram FCJ dalam kes Sivarasa Rasiah sebagai authority yang membawa masuk prinsip struktur asas ke negara ini tanpa sebarang persoalan. Penghakiman itu juga mengenepikan atau tidak menghiraukan kes Phang Chin Hock dan Teo Soh Lung.

Akibatnya, prinsip struktur asas menjadi undang-undang negara ini. Maka, seorang Hakim Mahkamah Tinggi pun boleh mengisytiharkan bahawa peruntukan tertentu Perlembagaan adalah struktur asas Perlembagaan dan oleh itu tidak boleh dipinda oleh Parlimen. Atas alasan itu, hakim boleh mengisytiharkan undang-undang, yang diluluskan oleh Parlimen untuk meminda peruntukan tertentu Perlembagaan itu, tidak berperlembagaan dan, oleh itu, tidak sah.

Dengan berbuat demikian, hakim itu, pertama, sebenarnya mengatakan bahawa peruntukan yang hendak dipinda oleh Parlemen itu tidak boleh dipinda, pada hal Perkara 159 Perlembagaan tidak mengatakan demikian, dengan syarat prosedur yang betul diikuti.

Kedua, hakim itu mengatakan bahawa Parlimen tidak mempunyai kuasa sama sekali untuk meminda peruntukan itu pada hal Perkara 159 tidak mengatakan demikian, dengan syarat prosedur yang betul diikuti.

Ketiga, dengan mengikuti penghakiman Mahkamah Persekutuan tersebut, hakim itu telah menghadkan kuasa Parlimen untuk meminda Perlembagaan.

Dari manakah hakim-hakim itu memperolehi kuasa mereka? Mahkamah Agung India!

Saya membantah prinsip struktur asas yang dicipta oleh hakim-hakim Mahkamah India itu dibawa masuk ke negara ini semata-mata berdasarkan prinsip dan bukan kerana sebab-sebab lain. Kita menyanjung tingggi doktrin kebebasan badan kehakiman, pemisahan kuasa, kedaulatan undang-undang, demokrasi berparlimen dan keutamaan Perlembagaan. Kini, hakim-hakim memberi kuasa kepada diri mereka sendiri untuk meminda atau menulis semula Perlembagaan.

Pendirian saya adalah seperti yang saya pernah katakan dalam penghakiman saya: Hakim bukan parlimen. Jika doktrin pemisahan kuasa hendak bermakna, semua tiga cawangan kerajaan iaitu badan perundangan, eksekutif dan kehakiman mestilah menghormati bidangkuasa satu sama lain.

Saya harap ali-ahli parlimen Malaysia sedar akan apa yang berlaku.

Apakah yang boleh dilakukan? Jawapannya adalah kembali kepada Perlembagaan. Kuasa untuk meminda Perlembagaan terletak kepada Parlimen. Atas nama demokrasi berparlimen dan pemisahan kuasa, semua ahli Parlimen, sama ada dari pihak kerajaan atau pembangkang, hendaklah bersatu dan meluluskan satu rang undang-undang untuk meminda Perlembagaan yang memberi kesan bahawa Parlimen boleh meminda mana-mana peruntukan Perlembagaan dengan syarat prosedur yang ditetapkan oleh Perlembagaan diikuti. Kedudukan asal hendaklah dikembalikan.

Untuk mengikuti perbincangan yang lebih terperinci mengenai perkara ini, sila baca rencana dan ucapan saya yang terdapat di laman web saya, sekurang-kurangnya, Hakim Bukan Parlimen (30 03 2018).

Terima kasih.

Tun Abdul Hamid Bin Hji Mohamad

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Tiba-tiba Wan Ji Wan Hussin (Wan Ji) menarik perhatian ramai apabila Dato’ Seri Anwar Ibrahim (DS Anwar) berkata hukuman Mahkamah Tinggi Shah Alam terhadapnya terlalu keras dan “sesuatu yang malang”.

Ia diikuti oleh kenyataan yang ditandatangani oleh Ketua Pemuda Bersatu (seorang Menteri), DAP, PKR dan Amanah yang, antara lain, menyeru supaya beliau dilepaskan (released). Badan-badan hak asasi manusia, NGO-NGO dan individu-individu juga turut mengecam hukuman terebut sebagai terlalu berat, menuntut Akta Hasutan 1948 dimansuhkan dan menuntut Peguam Negara, lebih tepat, Pendakwa Raya (PR), memberi penjelasan mengapa PR merayu terhadap hukuman Mahkamah Sesyen.

Daripada apa yang dilaporkan oleh media massa, yang diketahui ialah: Wan Ji, seorang pendakwah bebas, telah dihukum penjara satu tahun kerana menghina Sultan Selangor di bawah Akta Hasutan 1948.

Siapa di antara mereka yang membuat komen atau tuntutan itu membaca penghakiman Hakim Mahkamah Sesyen yang membicarakan kes itu? Mungkin seorang pun tidak. Siapa di antara mereka yang tahu kata-kata yang ditulis oleh Wan Ji yang menjadi asas pertuduhan itu? Mungkin tidak ada. Siapa di antara mereka yang tahu peruntukan sebenar seksyen yang dibawahnya beliau dituduh, dan sejarah seksyen itu?

Sebelum kita berkata hukuman itu terlalu berat, kita perlu tahu fakta kes itu, seksyen di bawahnya Wan Ji dituduh; hujah-hujah yang dikemukakan oleh kedua belah pihak; alasan-alasan yang diberi oleh hakim yang membicarakan kes itu; hakikat bahawa, dalam kes itu, PR merayu supaya hukuman Hakim Mahkamah Sesyen itu ditambah kerana hukuman penjara sembilan bulan yang dijatuhkannya itu terlalu ringan pada pandangan PR, dan alasan-alasan yang diberi oleh Hakim Mahkamah Tinggi dalam mengesahkan sabitan itu dan menambah hukuman penjara kepada satu tahun.

Mengatakan bahawa hukuman itu terlalu keras atau terlalu berat hanya setelah mendengar hukumam satu tahun kerana menghina Sultan bukanlah cara yang betul untuk menilai sesuatu hukuman.

Dalam rencana ini, saya tidak akan membincang sama ada pensabitan Wan Ji itu betul atau tidak dan sama ada hukuman itu sah atau tidak dan patut atau tidak, kerana rayuan kes itu ke Mahkamah Rayuan (MR) masih pending (belum selesai). Ini adalah untuk mengelak daripada mengganggu perbicaraan kes tersebut yang mungkin menjadi satu kesalahan menghina mahkamah.

Tuntutan supaya Wan Ji dibebaskan munkin melanggar prinsip itu. Dua peringkat mahkamah telah mendapati beliau bersalah dan hukuman telah ditambah. Itu adalah perintah mahkamah yang berkuatkuasa pada masa ini. Jabatan Penjara tidak boleh “melepaskannya”. PR tidak boleh menggunakan seksyen 254 Kanun Acara Jenayah untuk tidak meneruskan pendakwaan seperti yang dilakukannya dalam kes Lim Guan Eng kerana pendakwaan telah selesai dan mahkamah telah memberi penghakiman.

Jika PR memaklumkan mahkamah beliau tidak akan menentang rayuan Wan Ji apabila rayuan itu didengar oleh MR pun, penghakiman Mahkamah Sesyen dan Mahkamah Tinggi kekal. Adalah tidak wajar bagi PR untuk berbuat demikian. Yang membawa Wan Ji ke mahkamah dan mendakwanya adalah PR; yang merayu ke Mahkamah Tinggi supaya hukuman ditambah adalah PR; bagaimana apabila sampai di MR, PR hendak membuat pusingan U dan berkata PR tidak menentangnya?

MR tidak boleh membenarkan rayuan semata-mata kerana PR tidak menentang. MR juga tidak boleh membenarkan rayuan semata-mata atas hujah-hujah perayu. Hanya jika MR bersetuju bahawa sabitan itu tidak betul di atas fakta atau mengikut undang-undang, barulah MR boleh mengketepikan penghakiman dan hukuman itu. Perlu diinagi, ini adalah kes jenayah, bukan kes sivil.

Nampaknya, Tommy Thomas, PR, menyedari hal ini apabila beliau berkata dalam kenyataannya bertarikh 12 Julai 2019:

“Thomas berkata Jabatan Peguam Negara sedang mengkaji pilihan-pilihan yang terbuka kepadanya berhubung dengan rayuan Wan Ji, tetapi menyatakan bahawa berdasarkan sabitannya oleh dua mahkamah, “margin budi bicara di pejabatnya sangat terhad”. (The Star Online 12 07 2019) (Terjemahan saya).

Hanya satu jalan yang tinggal iaitu bagi Wan Ji memohon pengampunan kepada DYMM Sultan Selangor yang begitu teruk dihinanya itu. Permohonan itu perlu di buat di Selangor kerana beliau disabitkan dan dihukum oleh Mahkamah Tinggi di negeri Selangor. Tidak malukah beliau untuk berbuat demikian? Mungkinkah Lembaga Pengampunan Negeri Selangor yang dipengerusikan oleh Sultan Selangor, mengampunnya?

Jabatan Penjara tidak ada kuasa melepaskan Wan Ji kerana ia tertakluk kepada perintah mahkamah. Menuntut PR melepaskan Wan Ji, di peringkat ini, PR sudah tidak ada kuasa lagi. Menuntut MR melepaskannya mungkin menjadi menghina mahkamah. Jangan pula Wan Ji masuk penjara kerana menghina Sultan dan ketua-ketua pemuda parti-parti komponen PH masuk penjara kerana menghina mahkamah. Mereka patut menyedari semua ini sebelum mengeluarkan kenyataan sebegitu.

Perlu disebut bahawa menuntut kerajaan PH menunai janjinya dan memansuhkan Akta Hasutan tidaklah salah. Tetapi, ia hanya melibatkan kes-kes di masa hadapan. Sama ada akta itu patut dimansuhkan atau tidak adalah suatu perkara lain dan saya tidak akan membincangnya di sini. Sesiapa yang ingin tahu, sila layari laman-laman web saya dan membaca ucapan-ucapan saya mengenainya yang disampaikan dalam tahun 2014.

Menuntut PR memberi penjelasan mengapa beliau merayu terhadap hukuman penjara sembilan bulan yang dijatuhkan oleh Mahkamah Sesyen yang menyebabkan ia ditambah menjadi satu tahun adalah suatu perkra yang tidak pernah berlaku semenjak Merdeka, di bawah pemerintahan BN.

Bezanya, sepanjang masa itu, Peguam Negara/Pendakwa Raya adalah dilantik daripada pegawai Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan, bukan peguam swasta. Tommy Thomas adalah calon DAP dan pilihan PH. Ahli-ahli parti-parti komponen PH fikir bahawa beliau terhutang budi kepada PH dan mesti menurut telunjuk PH. Maka, mereka berhak menuntut beliau memberi penjelasan mengapa beliau telah berbuat sesuatu yang berlawanan dengan dasar dan janji PH.

Tommy Thomas menjawab:

“… beliau tidak mengetahui kes itu…sehingga Mahkamah Tinggi mengekalkan keputusan untuk mensabitkannya dan menambah hukumannya pada 9 Julai.

Thomas memberikan urutan peristiwa kes itu yang menunjukkan bahawa Wan Ji telah dituduh dan disabitkan sebelum Pilihan Raya Umum ke-14.


“Tiada representasi bertulis yang pernah dibuat oleh tertuduh atau peguamnya kepada saya, dan saya sendiri tidak menyedari hal ini sehingga selepas keputusan Mahkamah Tinggi pada 9 Julai menjadi pengetahuan umum.

“Ini tidak menghairankan kerana pada setiap hari bekerja, kerajaan Persekutuan dan kerajaan-kerajaan 13 buah negeri terlibat, secara langsung, dalam beratus-ratus kes jenayah dan sivil….”. (The Star Online 12 07 2019) (Terjemahan saya).

Beliau nampak defensif dalam jawapannya itu. Seorang Peguam Negara/Pendakwa Raya yang dilantik daripada Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan mungkin tidak menjawabnya, atau, jika menjawab pun, mungkin hanya berkata “Itu budibicara saya. Alasan saya ialah…” Tetapi, Tommy Thomas tidak boleh berkata demikian. Beliau tahu kepada siapa beliau terhutang budi.

Walau bagaimana pun, beliau tidak boleh lari dari tanggungjawabnya, kerana apa yang dilakukan oleh timbalan-timbalannya adalah dilakukan bagi pihaknya.

Beliau juga menjelaskan mengenai penggunaan Akta Hasutan 1948.

“Beliau berkata Akta itu adalah antara manifesto Pakatan Harapan yang menyatakan ia akan dimansuhkan, tetapi Kabinet tidak memaklumkan kepada Jabatan Peguam Negara apa-apa keputusan untuk memansuhkan atau memindanya.

“Di bawah sistem pemerintahan kita, Kabinetlah yang memutuskan bagi pihak badan eksekutif untuk membuat keputusan memansuhkan atau meminda undang-undang untuk dibawa ke Parlimen, dengan Jabatan Peguam Negara membantu dalam merangka undang-undang baru,” katanya.

Beliau juga berkata Kabinet tidak memberi sebarang arahan untuk berhenti bergantung kepada Akta Hasutan.

“Arahan seperti itu, walau bagaimana pun tidak sah kerana ia akan menyentuh budi bicara mengikut Perlembagaan yang terletak hanya kepada Peguam Negara (PR – ditambah) untuk memutuskan perkara-perkara pendakwaan bagi pihak negara,” katanya.

Thomas menambah bahawa apabila memegang jawatan pada Jun 2018, beliau memutuskan untuk menggunakan Akta Hasutan hanya sebagai langkah terakhir.

“Oleh sebab Akta Hasutan masih menjadi undang-undang, ia tidak boleh diketepikannya sepenuhnya. Itu hanya berlaku jika Parlimen memansuhkannya.


Thomas menambah bahawa jika pendakwaan terpaksa dilakukan, beliau akan menggunakan Kanun Keseksaan, tetapi jika tidak ada alternatif mengikut undang-undang, maka dalam kes yang sesuai, beliau “tidak boleh menolak penggunaan Akta Hasutan, sehingga ia dimansuhkan”. (The Star Online 12 07 2019) (Terjemahan saya).

Apa yang dikatakannya itu adalah betul. Pihak-pihak yang membuat desakan perlulah mengambil perhatian.

Siapakah Wan Ji? Saya menggoogle dan ini adalah hasilnya:
Wan Ji dilahirkan di Rong Chenok, Pasir Mas, Kelantan dalam tahun 1982 yang bererti beliau berumur 37 tahun sekarang. Beliau mendapat pendidikan awal di Institut Pendidikan al-Balaghul Mubin (Pasir Mas Kelantan- tahfiz al-Quran) sebelum melanjutkan pengajian di Pondok Lubuk Tapah, Kelantan; Jamia Farooqia Karachi, Pakistan (tidak diketahui dalam bidang apa dan hingga ke peringkat mana); Universiti Al-Azhar, Mesir (Syariah Islammiyah) dan Universiti Malaysia Kelantan (Kesusasteraan, ada yang mengatakan maqasid shariah).

Beliau pernah menjadi ahli Jawatankuasa Dewan Ulama Pas Selangor, Ketua Exco Agama Pemuda PKR, Penyelidik di Anwar Ibrahim Research Institute (AIRI), Pegawai Penerangan dan Penasihat Agama di Pejabat Ketua Menteri Pulau Pinang.

Beliau mengarang beberapa buah buku, antaranya, bertajuk Andai Rasulullah s.a.w. Bersama Kita; Kezuhudan Umar Abdul Aziz, Kesederhanaan Nik Abdul Aziz: Dua Tokoh Unik di Dua Zaman; Maqasid Syariah; Ustaz, Aku Tak Bangang!; Ustaz, Jangan Kasar Sangat!
Beliau dikatakan banyak mengkritik ulama-ulama Malaysia. Semasa dalam Pas, beliau pernah memanggil Dato’ Harun Din, Ketua Dewan Ulama Pas “ulama kepala lutut”. Beliau menyifatkan Pas era Datuk Seri Haji Abdul Hadi Awang sebagai parti lebai. Beliau bersetuju kalimah Allah digunakan oleh gereja Roman Katholik dalam upacara agama Bahasa Melayu dan dalam bible Bahasa Melayu, dan lain-lain.
Dari sini, dapat diperhatikan bahawa dalam umur yang begitu muda beliau telah mengkritik ulama-ulama Malaysia dengan bahasa yang begitu kasar, seolah-olah beliau sahajalah yang betul. Dua tajuk bukunya yang terakhir disebut itu menampakkan reaksi pendengar ceramahnya, kepadanya.
Adalah juga menghairankan bagaimana beliau boleh berpindah dari Pas ke PKR dan menjadi Pegawai Penerangan dan Penasihat Agama di Pejabat Ketua Menteri Pulau Pinang. Di sebaliknya timbul soalan mengapa beliau dipilih oleh Lim Guan Eng. Adakah pendirian beliau dalam isu-isu yang melibatkan Islam menyebabkan Lim Gung Eng berpendapat beliau boleh diperalatkan untuk kepentingan polituk DAP? Nampaknya, itulah yang lebih berkemungkinan.

Pembaca, dan, saya percaya, DS Anwar, ketua-ketua pemuda parti-parti komponen PH, pemimpin-pemimpin NGO dan badan hak asasi manusia dan individu-individu yang membela kuat Wan Ji semuanya tidak membaca pun apa yang ditulisnya mengenai DYMM Sultan Selangor, kerana ia tidak disiarkan oleh media massa. Apa yang disebut hanyalah beliau mengeluarkan kata-kata yang menghina DYMM Sultan Selangor. Betapa seriusnya kata-kata itu tidak dirasai.

Maka, saya memperturunkannya daripada penghakiman Hakim Mahkamah Sesyen:

“1) Jenis syaitan tak baca hadis nabi kata ‘sesungguhnya org yg ada hak, kena bg ruang bersuara’. Bahana bodoh agama tp nak jadi ketua agama.. Sultan Selangor Sultan Shrafuddin Idris Shah bertitah mengingatkan penuntut Universiti Putra Malaysia (UPM) supaya tidak terpengaruh dengan tuntutan kebebasan bersuara yang diperjuangkan segolongan pihak yang hanya mementingkan ideologi politik.

2) Sultan sel tu tak payah nak ingatkan student UPM..Dia sendiri tu kena pg ngaji agama lagi…Kena ajar sultan sel, arak tu haram. Ketua agama tak layak ada hard rock café…Perasan bagus, tp bodoh agama..

3) Buang je sultan2 ni…Perabis duit rakyat…

4) Sultan sel mengadakan kempen projek pembodohan diUniversiti…Masuk Universiti untuk jadi bijak, si syaitan ni buat projek pembodohan.. Bila org bodoh, dia akan berkuasa…Firaun moden.

5) Nak kaya dlm keadaaan bodoh adalah jadi sultan.

6) Quran kata, ‘(firaun) merendah-rendahkan (akal) mereka (rakyat mesir), lalu mereka taat kepadanya’ itu di mesir. Kalau di malaysia, yg buat kerja ni adalah UMNO dan Sultan..”

Kita ketepikan undang-undang buat sementara. Patutkah seorang manusia berkata demikian kepada seorang manusia lain? Hendak dikatakan tidak bertamadun, saya percaya, orang asli pun tidak berkata demikian kepada Tok Batin mereka. Hendak dikatakan tidak berpelajaran, beliau belajar di tiga buah universiti. Hendak dikatakan tidak tahu hukum dan ilmu agama, beliau seorang hafiz, graduan syariah dan maqasid syariah, penceramah agama, penulis buku-buku agama, penasihat agama dan lain-lain. Hendak dikatakan beliau tidak tahu adab pun tidak patut: dalam Quran yang dihafalnya sahaja pun sudah cukup banyak pesanan mengenainya. Hendak dikatakan itulah yang diajar oleh bapanya juga tidak munasabah. Yang jelas ialah beliau tidak beradab.

Anihnya, orang-orang yang membela beliau hanya menunjukkan simpati terhadap beliau. Sepatah pun tidak disebut mengenai orang yang dihinanya. Pejuang-pejuang hak asasi manusia pula lebih mementingkan hak orang yang menghina, bukan hak orang yang dihina, seolah-olah manusia mempunyai hak untuk menghina, tetapi tidak ada hak untuk tidak dihina. Itukah kebebasan bersuara yang mereka perjuangkan?

17 07 2018

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Pada 9 Julai 2019 saya menaikmuatkan rencana saya “Melayu Bersatu: Ulasan Ke Atas Pelawaan Tun Dr. Mahathir.” Rencana itu turut disiarkan oleh Bebasnews, Ismaweb dan Malaysiakini. Dalam rencana itu saya bincang cadangan Tun Dr Mahathir daripada dua perspektif:

1. Tawaran itu ditujukan kepada ahli-ahli parti Melayu supaya menyertai Bersatu.

2. Tawaran itu ditujukan kepada parti-parti Melayu untuk bergabung dengan Bersatu.

Saya katakan bahawa penggabungan parti-parti Melayu dengan Bersatu tidak boleh berlaku selagi Bersatu berada di dalam PH.

Sehari kemudian, pada 10 Julai 2019, Tun Dr Mahathir mengeluarkan kenyataan menjelaskan bahawa pelawaannya itu ditujukan kepada ahli-ahli parti-parti Melayu untuk menyertai Bersatu.

Saya tidak fikir beliau ada masa atau memperduli untuk membaca rencana saya. Tetapi, alasan-alasan beliau bahawa pelawaan itu bukan ditujukan kepada parti-parti Melayu adalah sama dengan masalah-masalah yang saya bangkitkan jika ia ditujukan kepada parti-parti Melayu.

Maka, jelaslah sekarang bahawa pelawaan beliau adalah kepada ahli-ahli parti Melayu untuk menyertai Bersatu, lebih-lebih lagi supaya ahli-ahli Parlimen melompat kepada Bersatu.

Selama ini, perbuatan ahli-ahli Parlimen dan DUN melompat parti dipandang sebagai satu perbuatan tidak bermoral. Ia dilakukan oleh orang-orang yang opportunis. Jika ada parti yang mempelawa mereka melompat pun, ia dilakukan diam-diam. Ini adalah kali pertama dalam sejarah politik Malaysia, pelawaan itu dibuat secara terbuka. Sama ada ia memalukan atau tidak, bermoral atau tidak, saya serahkan kepada pembaca.

Adalah jelas sekarang bahawa sebab beliau berbuat demikian adalah seperti yang dijangka: untuk menguatkan kedudukan beliau dan parti beliau dalam PH.

Apakah kemungkinan reaksi PKR dan DAP? Sebelum ini pun kedua-dua parti itu tidak senang dengan tindakan ahli-ahli Parlimen UMNO melompat masuk ke dalam Bersatu. Biar apa pun alasan yang mereka beri, sebab sebanarnya ialah mereka tidak mahu Bersatu mempunyai lebih banyak ahli Parlimen daripada mereka. Saya percaya pendirian mereka tidak berubah.

Walau bagaimana pun, saya tidak fikir ia akan berjaya menyatukan orang Melayu dan memperkuatkan politik orang Melayu di bawah Bersatu, di dalam PH. Sebabnya, orang Melayu, yang berparti atau tidak berparti, tidak akan berduyun-duyun memasuki Bersatu selagi Bersatu berada di dalam PH dan DAP juga berada di dalamnya. Lagi pula, selagi DAP berada di dalam PH, kita tidak boleh mengharapkan PH akan berbuat sesuatu untuk mempertahankan hak-hak orang Melayu dan kedudukan agama Islam.

Mungkinkah ahli-ahli Parlimen UMNO menyahut pelawaan itu? Kita tunggu dan lihat sahajalah.

11 07 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Hanya lebih kurang dua tahun dahulu, Tun Dr. Mahathir membuat pusingan-U dan pergi “melutut” kepada Dato’ Seri Anwar Ibrahim (DS Anwar) dan bekerjasama dengan Lim Kit Siang (DAP) dan Mat Sabu (Amanah) untuk bersama-sama menjatuhkan DS Najib dan kerajaan BN. Sekarang beliau membuat pusingan-U lagi. Kali ini beliau mengajak parti-parti Melayu (dan orang Melayu) bersatu dengan menyertai partinya, Bersatu, untuk memperkuatkan kedukan politik orang Melayu.

Saya perturunkan dahulu laporan itu setakat yang berkenaan:

“JOHOR BAHRU, 2 Zulkaedah 1440H, Jumaat – Tun Dr Mahathir Mohamad hari ini mengajak parti Melayu, termasuk UMNO, supaya menyertai Parti Pribumi Bersatu Malaysia (Bersatu) bagi mengelakkan bangsa Melayu berpecah.

Pengerusi Bersatu itu berkata, Johor pernah menjadi kubu kuat UMNO, tetapi selepas parti itu hilang arah, Bersatu dapat membuka jalan memasuki negeri ini.

Beliau juga mendapati sekarang ini semakin banyak parti Melayu diwujudkan, sekali gus mengurangkan potensi untuk memenangi pilihan raya.”

Sebagai seorang Melayu yang semenjak tahun 2014 menyeru parti-parti Melayu, terutama sekali UMNO dan Pas, supaya bekerjasama, saya tentulah tertarik dengannya. Tetapi, beberapa persoalan besar timbul daripada pelawaan yang ringkas itu yang perlu difikirkan: Apakah yang menyebabkan beliau berbuat demikian? Apakah tujuannya? Apakah bentuk perpaduan itu?

Apakah yang menyebabkan beliau berbuat demikian?

Saya akan bincang dripada dua perspektif. Pertama, beliau berbuat demikian kerana terdesak, untuk menyelamatkan diri dan parti. Kedua, beliau berbuat demikian semata-mata untuk mempertahankan hak-hak orang Melayu dan kedudukan agama Islam.

Kita tahu bahawa Bersatu adalah parti terkecil dari segi bilangan kerusi Parlimen yang dimilikinya dalam Pakatan Harapan (PH), tetapi Tun Dr Mahathir menjadi Perdana Menteri (PM) atas pesetujuan parti-parti komponen PH yang dikatakan selama dua tahun itu.

Sekarang tempoh dua tahun itu semakin hampir. DS Anwar sudah tidak sabar menunggu lagi. DAP juga nampak seolah-olah sudah tidak sabar dengan tindak tanduk Tun Dr Mahathir dan lebih suka DS Anwar mengambil alih jawatan PM. Tetapi, Tun Dr Mahathir nampak seolah-olah keberatan untuk melepaskan jawatannya dan mula bercakap bahawa beliau memerlukan tiga tahun untuk menyelasaikan tugasnya.

DS Anwar tentu tidak bersetuju dan DAP pun, didesak oleh pengundi Cina yang mula tidak senang dengan Tun Dr. Mahathir, tentu sekali menyokong DS Anwar. Dalam keadaan itu, Tun Dr. Mahathir hanya mempunyai dua pilihan:

Pertama, besetuju menyerahkan jawatan PM kepada DS Anwar dan menjadi penumpang dalan kerajaan PH yang pemandunya DS Anwar dan navigatornya DAP.

Kedua, tidak menyerahkan jawatan PM kepada DS Anwar yang, besar kemungkinan, akan mengakibatkan undi tidak percaya akan dilakukan oleh PKR-DAP-Amanah terhadap beliau dan Bersatu disingkir dari PH. (Ini cuma mungkin dilakukan jika DS Anwar dapat mengumpul cukup kerusi untuk menubuh kerajaan tanpa Bersatu. Ini bererti, senyap-senyap, mungkin DS Anwar juga berusaha memujuk ahli-ahli Parlimen UMNO untuk menyertai PKR.)

Saya tidak fikir Tun. Dr. Mahathir boleh menerima pilihan pertama itu. Maka, setakat yang boleh, beliau akan cuba mengelaknya.

Oleh itu, pelawaan itu adalah untuk mengelakkan senario pertama dan kedua itu berlaku. Maka, beliau mengajak parti-parti Melayu dan orang Melayu bersatu. Sebenarnya, beliau tidak menghendaki orang Melayu yang berparti atau tidak berparti untuk menjadi ahli Bersatu untuk menguatkan kedudukan Bersatu dalam PH kerana mereka tidak boleh menguatkan kedudukan Bersatu dalam PH. Yang boleh menguatkan kedudukan Bersatu dalam PH adalah bilangan ahli Parliman yang dimilikinya. Parti Melayu di luar PH yang ada ahli Parlimen adalah UMNO dan Pas. Tetapi, ahli-ahli Parlimen Pas tentu sekali tidak akan meninggalkan Pas dan menyertai Bersatu. Taat seita mereka terhadap parti adalah kuat.

Sebenarnya pelawaan beliau itu adalah ditujukan kepada ahli-ahli Parlimen UMNO. Tetapi, beliau tidak boleh terus menujukan pelawaannya kepada mereka. Perpaduan Melayu adalah alasan yang paling sesuai digunakan.

Dilihat dari sudut ini, pelawaan itu nampaknya bukanlah terbit daripada niat untuk mempertahankan hak-hak orang Melayu dan kedudukan agama Islam, tetapi kerana terdesak untuk menyelamatkan kedudukannya sebagai PM dan partinya dalam PH.

Mungkin dihujahkan, ini politik. Dalam politik tidak ada moral. Yang penting ialah kehendak kita tercapai. Dalam kata-kata lain, kita tidak perlu memikirkan sebab pelawaan itu dibuat. Kita hanya perlu melihat kepada cadangan itu, sama ada ia menguntungkan orang Melayu atau tidak. Jika ia menguntungkan, ia patut diterima.

Saya tidak fikir sebab pelawaan itu dibuat tidak perlu dipertimbangkan langsung. Ini kerana, jika ia berbangkit daripada sebab kedua (untuk mempertahankan hak-hak orang Melayu dan kedudukan agama Islam), maka tujuan beliau membuat palawaan itu adalah lebih ikhlas. Jika demikian, beliau tentulah lebih komited dalam mempertahankan hak-hak orang Melayu dan kedudukan agama Islam dan tidak akan mungkir janji dan membuat pusingan-U seperti yang dilakukannya kepada PH.

Sebaliknya, jika alasannya ialah yang pertama (kerana terdesak dan untuk menyelamatkan diri), maka parti-parti Melayu perlulah lebih berhati-hati untuk mengelak daripada menjadi kuda tunggangannya.

Pelawaan kepada individu (terutama sekali kepada ahli-ahli Parlimen UMNO) menyertai Bersatu itu terpakai sama ada Bersatu berada di dalam PH atau pun di luar PH. Tetapi, pelawaan kepada parti-parti Melayu untuk bergabung dengan Bersatu tidak boleh berlaku jika Bersatu masih menjadi anggota PH atas sebab-sebab berikut:

Pertama, saya tidak fikir PH boleh menerima satu pakatan beberapa buah parti sebagai satu anggota dalam PH.

Kedua, DAP dan Amanah tentu tidak boleh menerima Pas sebagai anggota PH. Demikian juga Pas tidak mungkin menyertai PH jika DAP dan Amanah berada di dalamnya.

Ketiga, Setiausaha Agung UMNO telah pun mengatakan UMNO tidak akan menyertai PH selagi DAP menjadi anggotanya.

Keempat, DAP tentu tidak mahu bekerjasama dengan Bersatu yang bergabung dengan UMNO dan Pas.

Apa akan jadi jika PH menyingkir Bersatu? Jika itu berlaku, kita akan berhadapan dengan senario-senario berikut:

Pertama, jika Tun Dr. Mahathir dapat mengumpul majoriti kerusi daripada ahli-ahli Parlimen di luar PH, beliau boleh kekal sebagai PM

Kedua, beliau boleh meminta Yang di-Pertuan Agong (YDPA) mengadakan pilihanraya umum.

Ketiga, pada masa yang sama, jika PH dapat mengumpul majoriti ahli Parlimen yang memihak kepadanya, ia boleh meminta YDPA melantik calonnya mengganti Tun Dr. Mahathir. Jika Tun Dr. Mahathir enggan meletak jawatan atau YDPA enggan melantik calon PH untuk menjadi PM, PH boleh mengusulkan undi tidak percaya terhadap Tun Dr Mahathir di Parlimen. Jika ia diluluskan, Tun Dr. Mahathir terpaksa meletak jawatan dan PM baru kerajaan PH akan dilantik, melainkan jika sebelum usul itu diluluskan, YDPA telah pun mengisytiharkan perkenan baginda untuk diadakan pilihanrayu umum.

Saya telah katakan bahawa ahli-ahli Parlimen Pas tidak akan meninggalkan parti mereka untuk menyertai Bersatu. Bagaimana dengan ahli-ahli Parlimen UMNO? Beberapa orang ahli Parlimen UMNO telah pun menyertai Bersatu, termasuk bekas menteri. Ada beberapa orang bekas menteri lagi yang nampak seperti sedang memerhati mana yang lebih menguntungkan mereka. (Bagi saya mereka ini tidak ada maruah.)

Mungkinkah UMNO akan menutup kedai dan manasihat semua ahlinya menyertai Bersatu?

Pada masa ini pun, UMNO, dari segi bilangan ahlinya, bilangan kerusi yang di menanginya, nilai eset UMNO lebih besar daripada Bersatu. (Masalahnya ia dibekukan). Infrastrukturnya terdapat di seluruh negara.

Bandingkan dengan Bersatu. Jika ditolak undi orang Cina dan undi orang India, jika UMNO dan Pas mengelak daripada bertanding tiga penjuru dengan Bersatu, dengan orang muda yang semasa PRU14 teruja dengan ucapan Tun Dr. Mahathir dan Mat Sabu menghentam DS Najib, kini sudah mula kecewa dengan janji-janji yang tidak ditepati, bilangan kerusi yang boleh dimenangi oleh Bersatu dalam PRU 15 mungkin boleh dibilang dengan jari sebelah tangan.

Sebenarnya, berada di luar PH, Bersatu lebih memerlukan UMNO daripada sebaliknya. Itu pun, selagi Tun Dr. Mahathir masih ada. Tanpa beliau, Bersatu mungkin lebih dahulu tutup kedai.

Memandang dari sudut itu, adalah tidak logic bagi UMNO untuk menutup kedai dan beramai-ramai mengangkut harta benda kepunyaan UMNO untuk di bawa masuk Bersatu.

Kerap disebut bahawa Tun Dr Mahathir mempunyai satu senjata yang boleh digunakan terhadap UMNO: membatalkan pendaftaran UMNO.

Melihat peruntukan Akta Pertubuhan 1966 secara sepintas lalu, jika tindakan itu hendak dibuat pun, ia berkemungkinan di bawah seksen 13 (1) (c) yang bermula dengan “Jika Pendaftar berpuas hati…” Itu pun, setakat ini, saya tidak nampak peruntukan mana yang berkenaan.

Perlu diambil ingatan bahawa seksyen-kecil (3) (1) (c) adalah mengenai kuasa Pendaftar. Undang-undang menhendaki Pendaftar berpuas hati bahawa salah satu keadaan yang tersebut itu wujud dan untuk berpuas hati beliau mestilah mempunyai keterangan untuk menyokongnya. Pendaftar perlu menimbang hanya faktor-faktor yang berkenaan (relevant) dan membuat keputusan yang tidak “unreasonable”. Membuat keputusan atas arahan PM atau Menteri melanggar kaedah ini dan menyebabkan keputusan itu boleh diketepikan oleh mahkamah. Itu Pendaftar perlu faham. Jangan fikir PM atau Menteri boleh mengarahkannya berbuat apa sahaja. PM dan Menteri juga perlu faham.

Biar apa pun, katakanlah Pendaftar Pertubuhan membatalkan pendaftaran UMNO, ia tentu akan menjadi tekanan kepada bekas ahli-ahli UMNO untuk mencari sebuah parti untuk disertainya. Pilihan yang ada adalah parti-parti yang sedia ada, atau mereka memohon didaftar sebuah parti baru. Bagi saya pilihan yang terakhir disebut itu adalah lebih bermaruah.

Katakanlah, UMNO tidak dibatalkan pendaftarannya dan Bersatu sudah berada di luar PH, patutkah UMNO bekerjasama dengan Bersatu sabagaimana ia, pada prinsipnya, telah bersetuju untuk bekerjasama dengan Pas.

Dalam bembuat pertimbangan itu, UMNO patutlah berunding dengan Pas terlebiih dahulu dan membuat pendirian bersama. Sebab-sebabnya adalah seperti berikut:

Pertama, UMNO dan Pas telah lebih awal berbincang mengenai kerjasama di antara keduanya untuk menentang PH dan telah pun melakukannya dengan jayanya. Janganlah kerjasama itu musnahkan oleh Bersatu.

Kedua, UMNO dan Pas adalah dua parti Melayu/Islam terbesar dan tertua. Kerjasama di antara keduanya lebih bermakna kepada orang Melayu/Islam daripada kerjasama salah satu daripadanya dengan Bersatu.

Ringkasnya, kerjasama UMNO dan Pas adalah lebih utama dan sebarang kerjasama dengan Bersatu hendaklan atas persetujuan bersama UMNO dan Pas. Matlamat utama ialah mengalahkan PH.

Melangkah selangkah lagi. Katakanlah Bersatu berada di luar PH dalam PRU 15, apakah bentuk kerjasama itu? Jika kerjasama itu hanya di antara UMNO dan Pas, ianya lebih mudah. Di kawasan yang di menangi oleh UMNO, UMNO bertanding. Di kawasan yang dimenangi oleh Pas, Pas bertanding. Di kawasan yang dimenangi oleh PH, jika UMNO mendapat lebih banyak undi daripada Pas, UMNO bertanding, dan sebaliknya.

Jika Bersatu berada dalam kerjasama ini, bagi kawasan yang dimenangi UMNO dan Pas, kita boleh gunakan formula yang sama. Tetapi, bagi kawasan yang dimenangi oleh Bersatu dan PKR, Bersatu tentu mahu diberikan kedapanya. Tetapi, kita perlu ingat mereka menang dengan bantuan undi orang Cina dan kerana undi orang Melayu berpecah di antara UMNO dan Pas. Tolak dua faktor itu, di kebanyakan Kawasan, PKR atau Bersatu tidak mungkin menang. Sekarang, undi orang Cina sudah tidak ada, UMNO dan Pas akan mengelak pertandingan sama sendiri, anak-anak muda sudah mula kembali kepada UMNO, mengapa kawasan-kawasan itu hendak diberi kepada Bersatu?

Menimbang semua itu, adalah lebih baik UMNO dan Pas kekal dengan kerjasamanya yang asal. Seperti air mencari parasnya sendiri, biarlah Bersatu menemui setakat mana kekuatannya, bersendirian.

09 07 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Saya merujuk kepada berita yang yang disiarkan oleh Malaysia Chronicle pada 27 Jun 2019 dengan tajuk yang panjang memetik apa yang dikatakan oleh Profesor Dr. Jayum anak Jawan dari Universiti Putra Malaysia dan bekas penyandang Kursi Tun Abdul Razak ke-15, Ohio University, Amerika Syarikat dalam satu forum yang dianjurkan oleh Taylor’s University baru-baru ini.

Beberapa perkara perlu dijelaskan terlebih dahulu. Pertama, bukanlah kebiasaan saya mengkritik pendapat seseorang. Saya menulis rencana mengenai sesuatu isu, termasuklah yang dibangkitkan oleh seseorang. Tujuan saya adalah untuk memberi pandangan dan hujah-hujah saya mengenainya, bukan untuk berbahas. Sebab itulah saya tidak membalas response terhadap tulisan saya itu.

Saya fikir saya perlu menulis rencana ini kerana perkara ini telah dikatakan oleh seorang profesor yang kanan dan semestinya diterima oleh pembaca tanpa soal, terutama sekali jika tidak ada tulisan lain yang memberikan pandangan yang berlainan dengan hujah-hujah menyokongnya. Ini dapat dilihat daripada komen-komen pembaca berita itu. Maka, sekurang-kurangnya rencana ini akan memberi pendapat dan hujah-hujah di sebaliknya untuk ditimbang oleh pembaca dan membuat keputusan sendiri.

Kedua, saya sedar adalah agak merbahaya menulis berdasarkan berita yang disiarkan oleh akhbar-akhbar, apatah lagi akhbar-akhbar internet. Kerapkali, wartawan-wartawan itu hanya akan melaporkan sesuatu aspek yang boleh disensasikan sebagai berita, memberi gambaran yang tidak tepat, malah salah sama sekali. Saya harap perkara itu tidak berlaku di sini.

Ketiga, saya menulis dalam Bahasa Melayu bukan kerana saya tidak boleh menulis dalam Bahasa Inggeris. Sebabnya ialah, ini adalah mengenai perpaduan rakyat Malaysia dan lebih banyak rakyat Malaysia boleh membaca dan memahami Bahasa Melayu daripada Bahasa Inggeris. Lagi pula Bahasa Melayu adalah Bahasa Kebangsaan. Maka, janganlah ada pula yang mengatakan saya racist kerana berbuat demikian.

Oleh sebab berita itu tidak terlalu panjang dan untuk membolehkan pembaca menilai kedua-dua pendapat dan hujah-hujah kami, saya akan memperturunkan terjemahannya:

“‘Di Sarawak, orang duduk bersama, ada yang makan babi, yang tidak makan babi tidak menempuhnya’ – pakar menghentam orang Malaysia dari Semenanjung yang racist yang cuba “membawa masuk” racism ke dalam negerinya, kata professor.

PETALING JAYA – Seorang ahli akademik dari Sarawak mengatakan bahawa semenanjung tetap menjadi batu penghalang dalam mencapai perpaduan di Malaysia.

Jayum Jawan, yang kini berkhidmat di Jabatan Ekologi Manusia di Universiti Putra Malaysia (UPM), berkata masalah etnik dan agama sekarang bermula di semenanjung dan mereka “diimport ke Sarawak”.

Beliau berkata rakyat Sarawak tidak mempunyai masalah dengan agama, sama ada Islam, Kristian atau Buddha.

“Banyak keluarga Sarawak yang berkahwin campur (inter-marry). Mereka meraikan Raya dan Krismas. Mereka duduk bersama; sesetengah makan babi.

“Mereka yang tidak makan daging babi tidak menyentuhnya.”

Jawan bercakap di forum bertajuk “Adakah kita lebih bersatu sebagai sebuah negara selepas GE14”, yang dianjurkan oleh Universiti Taylor.

Beliau berkata adalah juga satu norma bagi gerai beroperasi di bawah satu bumbung menjual daging babi, makanan India dan nasi lemak.

Tetapi beliau memberi amaran bahawa Sarawak menghadapi masalah kerana ia mengimpot isu-isu perkauman dari semenanjung, sambil menambah bahawa “jika anda ingin membawa masalah anda ke sini, anda tidak dialu-alukan (di Sarawak)”.

Beliau berkata terdapat juga pengagihan (distribution) kerja yang adil antara Melanau, Bidayuh, Melayu, Iban dan Cina.

Walau bagaimanapun, Jawan berkata perkara yang sama tidak boleh dikatakan mengenai pengagihan pekerjaan dalam perkhidmatan awam di Semenanjung.

Sebagai contoh, beliau berkata pengarah dalam kementerian pendidikan, yang membincangkan dasar dan membawanya kepada menteri, kebanyakannya terdiri daripada satu kaum.

Beliau berkata terdapat kira-kira 30 pengarah.

“Berapa banyak orang India? Hanya satu. Itu adalah tiga tahun lalu ketika saya melakukan profil. Tetapi selama dua tahun yang lalu, tidak ada. Cina? Zero,” katanya.

Beliau berkata beliau mengambil kementerian pendidikan sebagai contoh tetapi ia hampir senario yang sama di kementerian lain.

Jawan bertanya bagaimana para pengarah akan memahami keperluan dan aspirasi kaum Iban atau kaum India.

Beliau berkata orang yang menjalankan kerajaan mesti memahami keperluan rakyat Malaysia dan bukan hanya satu komuniti. – (Terjemahan saya).

(Untuk membaca laporan asal dalam Bahasa Inggeris, sila layari laman web saya.)

Nampaknya, bagi Profesor Jayum, perpaduan wujud apabila semua orang daripada berbagai bangsa dan agama dapat duduk semeja, ada yang makan babi, ada yang makan tosai dan ada yang makan nasi lemak di sebuah gerai yang menjual semua makanan itu. Jika hujah itu dilanjutkan, maka, jika semua kaum di Malaysia boleh duduk se meja, sama-sama memakan babi, lembu, monyet, landak dan biawak, maka tahap perpaduan adalah lebih tinggi!

Saya katakan bahawa itu bukanlah ukuran perpaduan. Perpaduan antara kaum tidak menghendaki setiap kaum itu membuang suruhan dan tegahan agamanya, membuang budayanya dan sensitivitinya. Apa yang diperlukan ialah mereka sama-sama menghormati hak setiap kaum seperti yang telah dipersetujui dan termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan; tidak menuntut hak yang telah dipersetujui diberi kapada kaum lain; tidak curiga-mencurigai; tidak bermusuhan antara satu sama lain; menghormati agama, budaya dan sensitiviti kaum-kaum lain; taat setia kepada negara; menghormati dasar kebangsaan dan institusi negara; bersama-sama berusaha untuk membina dan memajukan negara, dan seterusnya.

Orang Islam bukan sahaja diharamkan memakan babi. Babi juga adalah najis yang paling berat. Tertempuh atau terkena pun memerlukan dibasuh anggota atau pakaian yang terkena itu sebanyak tujuh kali, termasuk sekali dengan air tanah. Kebanyakan orang bukan Islam tidak mengetahui konsep suci. Mereka hanya tahu konsep bersih.

Maka orang Islam mengelak kemungkinan tertempuh atau terkena bahan makanan yang mengandungi babi pada dirinya atau pakaiannya, seperti kuah sup kaki babi yang mungkin tertumpah di atas meja. Lagi pula, orang Islam umumnya merasa jijik melihat makanan yang berasaskan babi (dan juga monyet, landak tenggiling, biawak dan lain-lain binatang yang haram dimakan) menyebabkan mereka merasa loya untuk menelan makanan mereka sendiri, apatah lagi jika ia dimakan di hadapannya.

Perbezaan ini sangat ketara jika dibandingkan dengan orang Cina. Sebagai misalan, orang Islam diharam memakan babi. Kerana itu dan kerana mereka merasa jijik, mereka tidak mereka-reka untuk memasak makanan yang menyerupai dari segi rupanya dan rasanya dengan makanan yang diperbuat daripada babi, untuk dimakan.

Sebaliknya, di bulan hantu, apabila penganut-penganut agama berkenaan memakan sayur-sayuran untuk nasib baik, wujudlah gerai-gerai yang menjual makanan yang diperbuat daripada sayur-sayuran yang menyerupai makanan yang dielakkan itu dari segi rupa dan rasanya yang diperbuat daripada bahan-bahan sayur-sayuran. Maka diketengahkanlah makanan-makanan yang menyerupai makanan yang diperbuat daripada ikan, udang, sotong, itik, ayam, lembu dan lain-lain. Lagi lebih ia menyerupai makanan asal yang dielakkan itu, lagi istimewa dan lagi mahallah makanan itu.

Bayangkan, sebuah restoran yang menjual makanan yang menyerupai makanan yang diperbuat daripada babi atau nasinya dikepal menyerupai seekor babi untuk dimakan orang Islam yang kempunan kerana diharam memakan babi! Mungkinkah mereka akan menyerbu ke restoran itu untuk menikmatinya dan membayar harga yang lebih mahal daripada biasa?

Itu tahap sensitiviti orang Islam terhadap makanan yang diharamkan.

Atas alasan yang sama, orang Islam juga tidak selesa untuk masuk ke rumah orang bukan Islam yang memelihara anjing di dalam rumah dan duduk di atas sofa yang ditiduri oleh anjing itu, apatah lagi jika ia datang menggesel-gesel dan menjilat kaki pelawat itu.

Semua itu perlu difahami dan dihormati. Mereka bukan menolak perpaduan.

Jika ada orang Islam di Sarawak, malah di Semenanjung Malaysia yang tidak merasa jijik, malah yang makan babi, itu hal individu, ia tidak kena mengena dengan tahap perpaduan masyarakat mereka.

Mungkin tahap sensitiviti itu kurang di kalangan orang Islam di Sarawak daripada di kalangan orang Islam di Semenanjung, terutama sekali sebelum penubuhan Malaysia. Itu adalah kerana, berlainan daripada di Sarawak, terutama sekali di bahagian Utara dan Pantai Timur Semenanjung, terdapat banyak ulama tersohor dan sekolah-sekolah pondok dan sekolah Arab yang mengeluarkan beratus-ratus orang “lebai” dan “ustaz” yang menjadi imam di setiap kampung dan “pakar rujuk” di kampung berkenaan.

Maka tidak hairanlah jika, umumnya, orang Islam di Semenanjung, terutama sekali sebelum penubuhan Malaysia, lebih mendalami hukum syarak dan lebih wara’ daripada orang Islam di Sarawak. Wara’ bukan bererti extremist. Wara’ adalah cuba menjalani penghidupan mengikut hukum syarak dan semangatnya (the spirit of the law).

Sebagai misalan, seorang yang wara’ tentu tidak mahu masuk (walau pun masuk) ke dalam restoran yang tergantung daging babi bakar di hadapannya. (Mungkin seorang sami Buddha dan seorang paderi Kristian juga tidak mahu dilihat di dalam kelab malam. Rasionalnya sama.) Salahkah jika beliau bersikap demikian? Perlukan beliau membuangkan amalan itu demi untuk perpaduan? Salahkah jika, umumnya, orang Islam di Semenanjung lebih wara’ daripada orang Islam di Sarawak, terutama sekali sebelum penubuhan Malaysia?

Orang Islam di Semenanjung tidak pernah berniat untuk “mengimpot” masuk “Islam ala-Semenanjung” ke Sarawak (Sebenarnya tidak ada Islam ala-Semenanjung atau Islam ala-Sarawak.) Tiada siapa pernah terfikir demikian. Jika dalam masa setengah abad selepas penubuhan Malaysia, orang-orang Sarawak juga turut menerima manfaat daripada kemakmuran dan kemajuan Malaysia dan turut mengikuti siaran-siaran agama melalui radio dan televisyen Malaysia, menyebabkan mereka lebih mendalami Islam dan hukum syarak dan, oleh itu, cuba menjalani penghidupan mereka yang lebih wara’, patutkan orang Islam di Semenanjung dituduh cuba mengimpot Islam ala-Semenanjung ke Sarawak?

(Satu misalan perbezaan dan kemajuan orang Islam Sarawak yang ketara semenjak penubuhan Malaysia ialah berkenaan bacaan al-Qur’an. Ini dapat diperhatikan daripada mutu bacaan qari dan qariah Sarawak di majlis tilawah al-Qur’an di peringkat kebangsaan. Di tahun-tahun awal selepas penubuhan Malaysia, mutu bacaan mereka agak rendah berbanding dengan peserta-peserta Semenanjung, terutama sekali dari bahagian Utara dan Pantai Timur. Malah dari segi lagu pun, mereka menggunakan lagu berzanji. Sekarang, mutu bacaan mereka menyamai qari dan qariah daripada Semenanjung.)

Mungkin dihujahkan bahawa pengimpotan itu dilakukan melalui penghantaran ustaz-ustaz untuk mengajar mata pelajaran agama Islam di sekolah-sekolah kebangsaan di Sarawak. Perlu diingati bahawa agama Islam adalah mata pelajaran bagi silibus sekolah kebangsaan di seluruh Malaysia, bukan hanya di Sarawak dan ianya untuk pelajar-pelajar Islam sahaja. Adakah itu pun hendak dibantah oleh orang bukan Islam?

Maka, adalah tidak adil menuduh orang Islam Semenanjung “mengimport isu-isu perkauman” dari Semenanjung. Mengklasifikasi perkara ini sebagai isu perkauman (racial issues) dan menuduh orang Melayu racist adalah amalan biasa ahli-ahli politik bukan Melayu selepas Pakatan Harapan mengambil alih pemerintahan. Nampaknya, ahli akademik pun sudah bercakap seperti orang politik.

Beliau juga dengan sombong memberi amaran “jika anda ingin membawa masalah anda ke sini, anda tidak dialu-alukan (di Sarawak)”.

Kepada beliau saya bertanya: Adakah beliau telah pun mengimpot “Islam ala-Sarawak” ke Semenanjung untuk diajar kepada pelajar-pelajarnya di Universiti Putra Malaysia? Bagaimana jika dikatakan, jika beliau berbuat demikian, beliau juga tidak dialu-alukan di sini? Tetapi, kita tidak berkata demikian kepadanya, jika tidak beliau tidak boleh berada di kedudukannya sekarang.

Beliau seterusnya mempersoalkan mengenai pengagihan pekerjaan dalam perkhidmatan awam di Semenanjung. Sebagai misalan, terdapat kira-kira 30 pengarah dalam Kementerian Pendidikan, kebanyakannya terdiri daripada satu kaum, maksudnya Melayu. Seorang Cina pun tidak ada, katanya.

Saya akui, saya tidak mempunyai fakta yang cukup untuk menjawab tuduhan ini. Suruhanjaya Perkhidmatan Pelajaran dan Jabatan Perkhidmatan Awam tentu lebih sesuai menjawab tuduhan ini.

Saya terima fakta yang diberinya. Tetapi, kita tidak sepatutnya hanya melihat kepada angka tanpa mengkaji sebabnya. Berapa orang pelajar Cina yang berminat mengambil kursus pendidikan di universiti-universiti kita? Hakikatnya, mereka menolak sistem pelajaran kebangsaan; tidak mahu memasuki sekolah kebangsaan; belajar di sekolah-sekolah Cina; mengambil Peperiksaan Gabungan Sekolah Menengah Persendirian Cina (UEC); tidak sanggup mengajar di sekolah-sekolah kebangsaan apatah lagi di luar bandar dan di pedalaman. Jika mereka tidak sanggup memulai kerjaya mereka sedemikian, dari mana hendak diambil calon-calon yang kanan dalam kementerian untuk mengisi jawatan-jawatan itu? Adaklah ahli-ahli politik berbangsa Cina akan dilantik semata-mata untuk mengisi jawatan-jawatan itu dengan orang Cina?

Mengenai tuduhan itu, saya akan berhenti di sini. Saya harap pihak yang lebih tahu dalam hal ini akan menjelaskan perkara ini supaya orang ramai mengetahui hal yang sebenar. Jika tidak, apa yang dikatakan oleh Profesor Jayum itu akan diterima bulat-bulat yang memberi gambaran kerajaan Barisan Nasional “racist”. Sebenarnya, itulah yang hendak dikatakan pun.

Sekarang, kita lihat pula, komen-komen yang diterima dan disiarkan oleh Malaysia Chronicle. Terdapat lima kesemuanya, tentulah yang terbaik dan terpilih.

1. Kam Hong Yeap

“Bravo! Malaysia memerlukan lebih banyak orang yang jujur (righteous) dan berani seperti kamu!!” (Terjemahan saya).

2. Joseph Chee

“Setakat ini, posting terbaik yang saya pernah baca, dengan fakta yang dinyatakan. Tahniah Jawan kerana berkongsi pendapat anda. Untuk Malaysia yang lebih baik, kita memerlukan lebih banyak orang seperti anda.” (Terjemahan saya).

3. Tom Yong

“Pendapat yang baik.” (Terjemahan saya).

4. Cy Wong

“Kita perlu tertanya apa dan di manakah kita berlaku salah. Apa yang dijelaskan oleh Jayam boleh dilihat di sini di Malaysia Barat sekitar 50 tahun yang lalu.

Maka ke arah mana kita menuju sekarang” (Terjemahan saya).

5. Danny Yang

“Kamu tunggulah sahaja….apabila ada seorang yang pintar di timur sarawak yang mengimpot wahidisme (sic) ke masyarakat muslim di sarawak….pada masa itu anda akan nampak……muslim di sarawak akan berkelakuan sama seperti muslim semenanjung. Kerana wahidism (sic) mengajar kepada pengikutnya bahawa mereka adalah baka istimewa muslim ..mesti ikut arab wat….sebab arab adalah mentor idealogi wat wat …. jadi tidak boleh bercampur dengan bukan Islam ….Begitu istimewa, jika mereka tidak makan makanan halal, esoknya mereka tidak boleh berak…” (Tekanan ditambah) (Terjemahan saya).

(Untuk membaca komen-komen asal dalam Bahasa Inggeris, sila layari laman web saya.)

Daripada nama-nama mereka, kesemua mereka adalah orang Cina. Mereka sangat teruja dengan apa yang dikatakan oleh Profesor Jayum itu. Kita boleh bayangkan sambutan tepukan yang beliau terima daripada pelajar-pelajar Universiti Taylor yang kebanyakannya berketurunan Cina itu.

Tidak seorang pun menyoal mengapa ia menjadi demikian. Mereka hanya menerima apa yang dikatakannya. Mereka gembira kerana ia merupakan tuntutan untuk membuka peluang mengisi jawatan-jawatan itu kepada bangsa mereka.

Saya tidak mengatakan jawatan-jawatan itu tidak patut diisi oleh orang Cina dan kaum-kaum lain jika dan apabila terdapat calon-calon yang layak dan sesuai. Tetapi, cuba minta syarikat-syarikat yang dimiliki orang Cina membuka peluang perkerjaan di peringkat eksekutif kepada orang bukan Cina (bukan sahaja orang Melayu). Lihatlah reaksi mereka. Apabila Menteri Pendidikan menyebut hal itu, mereka menuntut beliau meletak jawatan!

Komen yang terakhir itu datangnya daripada seorang yang bencikan Islam yang berhujah mengenai perkara yang dia tidak tahu, termasuk perkataan “Wahabi”. Perhatikan ayat terakhir yang diberi tekanan. Itulah jenis manusia yang menyokong kuat pendapat Profesor Jayum itu.

Satu faktor yang menjadi penghalang utama perpaduan negara yang Profesor Jayum tidak dilaporkan menyebut ialah kewujudan sekolah-sekolah Cina. Dari kecil hingga keluar sekolah, seorang pelajar Cina tidak bergaul dengan pelajar bangsa lain. Mereka membesar dalam “persekitaran Cina”, rakan sedarjahnya Cina, gurunya Cina (apabila kerajaan menghantar guru penolong kanan Melayu, ia ditentang), bahasa pengantar Cina, peperiksaan lain daripada di sekolah kebangsaan, sijilnya lain (tetapi mereka menuntut supaya ia diiktiraf sama seperti Sijil Pelajaran Malaysia). Pendek kata, mereka mahu kekal berlainan, tetapi menikmati faedah yang sama. Mereka mahu untung di kedua belah.

Maka tidak hairanlah jika, setelah keluar sekolah, mereka tidak berminat menyertai pasukan berunifom; mereka menghina bendera Malaysia; mereka menghina agama Islam; mereka menghina Yang di-Pertuan Agong dan lain-lain lagi.

Itu adalah penghalang utama perpaduan Malaysia.

Mungkin dihujahkan bahawa pelajar-pelajar Melayu yang belajar di sekolah-sekolah kebangsaan juga tidak bergaul dengan pelajar-pelajar Cina. Itu bukan salah mereka. Mereka berada di sekolah kebangsaan yang pelajar-pelajar Cina itu sepatutnya belajar, tetapi ibu bapa mereka enggan menghantar mereka ke sekolah kebangsaan itu. Yang menggagalkan peluang mereka bergaul adalah orang Cina.

04 07 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


UMNO ibarat seorang pesakit jantung. Disebabkan cara hidupnya yang tidak sihat selama beberapa dekad, jantungnya tersumbat. Pada umur 72 tahun, ia kena serangan jantung, hampir mati. Tetapi, ia pulih semula. Belum dapat berjalan dengan baik, ia kena serangan lagi. Kali ini tidak ada jalan lain. Pembedahan jantung terbuka perlu dilakukan.

Dalam rencana saya “Siapa patut memimpin UMNO untuk menghadapi PRU 15?” bertarikh 16 April 2019, antara lain, saya berkata:

“Untuk menghadapi PRU 15, UMNO perlu tampil ke hadapan dengan wajah baru dan sifat-sifat baru. Ia perlu membersihkan diri daripada politik wang, rasuah dan penyalahgunaan kuasa. Untuk itu, pemimpin-pemimpin utamanya hendaklah orang-orang yang berintegriti.


Bagaimana dengan DS Najib dan DS Zahid? Melainkan mereka telah dibebaskan oleh mahkamah daripada semua pertuduhan, adalah lebih baik bagi imej UMNO jika mereka tidak memegang apa-apa jawatan dalam UMNO.

Malah, pada pandangan saya, DS Najib lebih baik tidak mencuba untuk menjadi Presiden UMNO dan Perdana Menteri semula. Sehingga beliau dibebaskan daripada semua pertuduhan, jika itu berlaku, persepsi negatif terhadapnya, betul atau tidak, adalah terlalu tebal untuk dilupai dalam sekejap masa….

Bagaimana dengan DS Zahid? Apa yang saya katakan mengenai DS Najib terpakai kepada beliau. Beliau eloklah mengikut teladan DS Najib dengan meletak jawatan sebagai Presiden UMNO. Berhentilah cakap-cakap untuk menjalankan tugas sebagai Presiden semula. Jika beliau berbuat demikian, populariti UMNO yang mula meningkat itu akan merudum semula. Sudah tiba masanya beliau berhenti dari politilk, atau hanya menjadi ahli biasa. Beliau patut bersyukur beliau telah naik setinggi itu. Beliau bukanlah material Perdana Menteri.”

Saya masih berpendirian demikian. Maka, berita bahawa DS Zahid menamatkan percutiannya dan kembali semula memimpin UMNO sebagai presidennya sangat mengecewakan saya.

Bagi saya, dengan berbuat demikian, pemulihan UMNO yang sedang berlaku bukan sahaja akan terbantut, malah akan mundur ke belakang.

Maka, saya ulangi, demi memulihkan UMNO dan masa depan bangsa Melayu. DS Zahid sepatutnya mencontohi apa yang dilakukan oleh DS Najib.

Jika beliau enggan berundur dengan sukarela, maka Ahli-Ahli Majlis Tertinggi perlulah mengambil pendirian, diikuti oleh pergerakan pemuda, wanita dan puteri, malah bahagian-bahagian dan ahli-ahli UMNO. Mereka hendaklah mengetepikan kepentingan diri dan memikirkan kepentingan parti dan bangsa Melayu.

Ini adalah ujian terbesar bagi mereka. Dari situ kita boleh lihat mereka berpolitik untuk apa, tak usahlah bertempik di Dewan Merdeka di perhimpunan agung lagi.

Mungkin saya suara sumbang dalam hal ini. Jika ya pun tidak mengapa. Ini pendapat saya. Betul atau tidak belum tahu. Biarlah sejarah menjadi penentu.

Bagi saya, sama ada saya betul atau tidak dalam hal ini, tiada apa bezanya. Saya terlentang juga. Tetapi, bagi UMNO dan orang Melayu, ia mungkin akan menjadi penentu masa depan kedua-duanya. Kalah sekali sudah terbenam. Sekali lagi mungkin tertimbus.

01 07 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Kasihan Muhammad Adib Mohd Kassim (Adib). Selepas mati disingkirkan pula.

Beliau adalah seorang pegawai Jabatan Bomba dan Penyelamat (Jabatan Bomba), satu jabatan di bawah Kementerian Kerajaan Tempatan (Kementerian). Beliau mati akibat kecederaan yang dialaminya semasa bertugas di Kuil Sri Maha Mariamman, USJ 25 di pagi 27 November 2018 untuk memadam kebakaran yang disebabkan oleh perusuh-perusuh.

Oleh sebab Pendakwa Raya tidak dapat membuat keputusan apa atau siapa yang menyebabkan kecederaan yang membawa kepada kematian beliaulah, maka inkues mengikut Bab XXXII Kanun Acara Jenayah diadakan untuk mencari sebabnya.

Kerana Adib adalah seorang pegawai Kementerian dan Jabatan Bomba, maka Kementerian dan Jabatan Bomba semestinya bertanggungjawab melihat bahawa sebab kematiannya itu disiasat dan diputuskan dengan teliti dan adil. Kementerian dan jabatan itu tidak boleh lari dari tanggungjawab itu, apatah lagi melepas tangan dan menjauhkan diri daripadanya.

Saya percaya, itulah niat Kementerian dan Jabatan Bomba apabila melantik Syazlin Mansor sebagai peguam Kementerian, Jabatan Bomba dan Adib, yang diwakili oleh keluarganya. (Kemudian kita baru tahu bahawa perkhidmatan itu pun diberi secara percuma oleh Syazlin).

Keluarga Adib telah kehilangan anak muda yang disayangi, yang mungkin diharapkan untuk membantu mereka yang sudah tua dan miskin, yang akan berkahwin tidak lama lagi. Sekurang-kurangnya ia memberi sedikit harapan kepada mereka untuk melihat keadilan dilakukan kepada anak mereka itu di samping tidak membebankan mereka untuk mendapat perkhidmatan peguam dan belanja berada di Shah Alam sepanjang inkues itu. Paling kurang, mereka merasa lega kerana bekas majikan anaknya (Kerajaan) mengambil berat ke atas nasib malang anak mereka.

Inkues itu bermula pada 11 Februari 2019.

Pada 3 April 2019, Jabatan Peguam Negara memfail satu affidavit yang disahkan (affirmed) oleh Timbalan Pendakwa Raya, Hamdan Hamzah bagi menentang permohonan (di peringkat rayuan di Mahkamah Rayuan) Jawatankuasa Bertindak Menyelamatkan Kuil Mariamman Seafield untuk menjadi pemerhati dalam inkues kematian Adib itu.

Saya percaya bahawa alasan jawatankuasa itu ialah ia mempunyai kepentingan dalam inkues itu. Maka, affidavit itu difail untuk menafikan nyataan jawatankuasa itu. Affidavit itu mengatakan bahawa Pakar Forensik Hospital Kuala Lumpur (HKL), Dr Ahmad Hafizam Hasmi, telah memberi keterangan dalam prosiding inkues kematian Adib bahawa kecederaan yang dialami Adib yang menyebabkan kematiannya, bukanlah kecederaan akibat dipukul.

Kenyataan itu sekaligus menolak tuduhan bahawa Adib mati akibat dipukul dan dipijak oleh perusuh-perusuh itu. Ertinya, perusuh-perusuh itu tidak boleh dipersalahkan mengenai kematian Adib. Sebab itulah, setelah affidavit itu difail, jawatankuasa itu menarik balik rayuannya di Mahkamah Rayuan

Saya percaya afidavit itu difail dengan pengetahuan dan persetujuan Pendakwa Raya / Peguam Negara, jika tidak atas arahannya pun.

Saya tidak dapati ada apa salahnya dengan affidavit yang difailkan oleh Timbalan Pendakwa Raya itu dengan syarat:

i. Hingga masa itu, itu sahaja keterangan yang ada padanya mengenai sebab kecederaan yang membawa maut kepada Adib. Jika ada keterangan lain mengenainya, beliau tidak sepatutnya memilih keterangan itu untuk dimasukkan dalam afidavitnya;

ii. Beliau tidak mengambil pendirian bahawa itulah sebab yang mesti diterima oleh Pendakwa Raya, Kementerian dan Jabatan Bomba dalam inkues itu dan keterangan-keterangan yang bercanggah, jika dikemukakan kemudian, mesti ditolak, kerana:

(a). Inkues masih belum selesai dan Koroner masih belum memberi keputusannya; dan

(b). Dalam inkues itu Pendakwa Raya tidak boleh memihak kepada mana-mana pihak sebab peranannya dalam inkues itu semata-mata untuk membantu mahkamah. Pendakwa Raya (melalui pegawainya, Timbalan Pendakwa Raya) hadir di mahkamah bukan untuk mendakwa (prosecute) sesiapa atau mewakili kerajaan, kementerian atau mana-mana jabatan kerajaan.

Inkues kematian Adib itu berterusan sehingga ke hari yang ke hari 37 dan 29 orang saksi telah dipanggil.

Pada 19 April 2019, saksi ke-29 itu adalah Prof. Dr. Shahrom Abd Wahid, Bekas Pakar Forensik Hospital Universiti Kebangsaan Malaysia (HUKM). Beliau memberi keterangan yang berbeza daripada keterangan Dr Ahmad Hafizam yang dipetik dalam affidavit itu. Prof Dr Shahrom mengkritik teori Dr Ahmad Hafizam yang mengikutnya, tidak selaras dengan laporan bedah siasat Adib.

Perlu diambil perhatian, semasa Prof. Dr Shahrom memberi keterangan, hanya tinggal dua teori mengenai apa yang menyebabkan kecederaan yang membawa maut Adib itu:

1. Teori Dr Ahmad Hafizam bahawa Adib keluar sendiri daripada van Unit Bantuan Perkhidmatan Kecemasan yang sedang reverse dan belakang sebelah kirinya dilanggar pintu van yang terbuka itu menyebabkannya terhumban dan tulang-tulang rusuknya patah dan mencucuk paru-parunya.

2. Teori Prof. Dr. Shahrom ialah bahawa Adib ditarik keluar oleh perusuh-perusuh dan pintu van itu sedang ditendang yang menyebabkan adib tersepit.

“Adib tidak mungkin dilanggar pintu van Unit Bantuan Perkhidmatan Kecemasan”, kata Prof. Dr. Shahrom. (Astro Awani 19 04 2019)

Pada 27 Mei 2019, Syazlin membuat kejutan apabila beliau menarik diri daripada mewakili Kementerian, Jabatan Bomba dan keluarga Adib.

Pada 28 Mei 2019, Tommy Thomas, sebagai Pendakwa Raya / Peguam Negara mengeluarkan kenyataan bagi menjelaskan tindakannya.

Daripada kenyataan itu adalah jelas bahawa Pendakwa Raya / Peguam Negara telah mengarahkan Kementerian untuk menarik balik pelantikan Syazlin sebagai peguam yang mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba di dalam inkues kematian Adib itu. Ini disahkan oleh Syazlin dalam sidang akhbarnya pada 12 Jun 2019. Tommy Thomas memberi empat sebab:

Pertama, Kementerian dan Jabatan Bomba, sebagai kementerian dan jabatan kerajaan yang lain, hendaklah mendapatkan nasihat undang-undang daripada Jabatan Peguam Negara dan peguam swasta mestilah dilantik oleh Peguam Negara atau Pendakwa Raya.

Kedua, Syazlin berada di dalam pendirian konflik kepentingan apabila beliau bersetuju untuk mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba kerana beliau juga turut mewakili keluarga Adib yang mempunyai kepentingan langsung dalam inkues ini.

Kepentingan pihak-pihak itu mungkin bertentangan, dan adalah suatu perkara yang tidak boleh diterima apabila beliau mewakili ketiga-tiga pihak.

Ketiga, pegawai-pegawainya yang melaksanakan tugas mereka membantu Majistret (Koroner), telah memaklumkan kepadanya bahawa Syazlin telah mengambil peranan yang aktif di dalam inkues itu, malah sering mengambil pendirian yang bercanggah daripada pendirian yang diambil oleh Timbalan Pendakwa Raya. Perkara ini adalah memalukan Syazlin dalam kapasitinya sebagai peguam bagi Kementerian.

Keempat, suami Syazlin adalah Setiausaha Akhbar kepada Menteri Kerajaan Tempatan (Menteri). Atas sebab-sebab di atas beliau telah memohon agar Menteri untuk menarik balik pelantikan Syazlin daripada terus mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba.

Kita terpaksa melangkau ke 12 Jun 2019. Pada hari itu, Syazlin telah mengadakan sidang akhbarnya untuk menceritakan apa yang berlaku. Antara lain, beliau menyatakan bahawa, dari awal lagi Menteri menghendaki beliau menjadi pemerhati (to hold a watching brief) bagi kes Adib. Tetapi, oleh sebab Pendakwa Raya tidak melakukan pendakwaan dan sebaliknya meminta mahkamah mengadakan inkues, beliau ditugaskan menjadi pemerhati dalam inkues itu.

Beliau seterusnya menyatakan bahawa pada tarikh Pengurusan Kes Prosiding Inkues, 18 Januari 2019, beliau telah memaklumkan kepada Mahkamah Koroner bahawa beliau mewakili keluarga Adib, Kementerian dan Jabatan Bomba dalam inkues itu. Pada tarikh tersebut, keluarga Adib telah diterima masuk sebagai pihak berkepentingan di dalam posiding inkues itu.

Beliau kemudiannya telah membuat hujahan agar Kementerian dan Jabatan Bomba diterima masuk sebagai pihak berkepentingan dalam inkues ini. Tiada bantahan dibuat oleh pegawai pengendali prosiding inkues (Timbalan Pendakwa Raya) itu. Setelah mendengar hujahannya, Koroner telah membenarkan Kementerian dan Jabatan Bomba menjadi pihak berkepentingan dalam inkues itu.

Pada 24 Mei 2019, beliau telah dihubungi oleh Menteri yang memaklumkan kepadanya
bahawa Peguam Negara telah menghantar surat kepada beliau untuk beliau menarik balik pelantikan Syazlin sebagai peguam yang mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba dalam inkues itu.
Syazlin menekankan bahawa dari awal sehinggalah 24 Mei 2019, tiada sebarang bantahan dibuat oleh Pegawai Pengendali Inkues mengenai pelantikan beliau, dan fakta bahawa beliau tidak boleh mewakili ketiga-tiga pihak berkepentingan iaitu Kementerian, Jabatan Bomba dan keluarga Adib.
Beliau seterusnys menyatakan bahawa beliau merasa pelik bahawa, apabila beliau mula menyoal teori pakar forensik patologi HKL, dan membawa saksi pakar Prof. Dr. Shahrom Abd Wahid untuk membantu inkues, isu konflik kepentingan dan pelantikannya baru dibangkitkan.
Pada pandangan beliau terdapat cubaan untuk mengacau ganggu prosiding inkues itu, terutamanya dalam hal berkaitan keterangan yang dikemukakan oleh saksi pakar Prof Dr. Shahrom.
Adalah jelas daripada kenyataan Pendakwa Raya sendiri dan kenyataan Syazlin di sidang akhbarnya bahawa selepas Prof. Dr. Shahrom memberi keterangan, Pendakwa Raya telah mengarahkan Menteri untuk menarik balik pelantikan Syazlin daripada mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba.

Mengenai alasan pertama Tommy Thomas, oleh sebab beliau tidak merujuk kepada mana-mana undang-undang, saya akan membincangnya bersama-sama alasan yang diberi oleh Majlis Peguam, kemudian.

Mengenai alasan kedua, (rujuk di atas), seorang peguam itu dilarang mewakili lebih daripada satu pihak, jika dengan berbuat demikian dia akan berada dalam keadaan percanggahan kepentingan (conflict of interests). Itu masalah peguam itu, bukan masalah Pendakwa Raya / Peguam Negara.

Isunya ialah seorang peguam (dalam perbincangan ini, Syazlin) tidak sepatutnya mewakili sesuatu pihak jika beliau (Syazlin) khuatir akan berlaku percanggahan kepentingan. Isunya bukanlah sama ada Pendakwa Raya / Peguam Negara fikir Syazlin akan menghadapi percanggahan kepentingan jika Syazlin mewakili ketiga-tiga pihak itu.

Yang lebih tahu sama ada terdapat percanggahan kepentingan di antara Kementerian dan Jabatan Bomba di satu pihak dan Adib di pihak yang lain, jika ada, ialah Syazlin. Dalam inkues kematian Adib, sepanjang inkues itu berjalan, Kementerian, Jabatan Bomba dan keluarga Adib sekata, termasuk mengenai keterangan pakar forensik yang dibawa oleh Syazlin. Saya percaya, keluarga Adib hanya mengikut sahaja. Yang tidak suka kepada keterangan Prof. Dr. Shahrom itu adalah Tommy Thomas (Pendakwa Raya). Adakah itu menjadikannya percanggahan kepentingan kepada Syazlin?

Jika terdapat percanggahan kepentingan, yang bertanggungjawab adalah Syazlin, bukan Pendakwa Raya / Peguam Negara. Percanggahan kepentingan itu adalah alasan yang diberi, pada tempat yang salah, untuk mengeluarkan Syazlin daripada mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba, kerana Syazlin telah membawa masuk keterangan Prof. Dr. Shahrom.

Saya ingin bertanya kepada Kementerian dan Jabatan Bomba: Adakah kedua-duanya akan melepaskan tanggungjawabnya terhadap pegawainya yang mati semasa bertugas?

Akibat pendirian Pendakwa Raya / Peguam Negara dalam inkues ini, bagaimanakah pendirian beliau dalam contoh-contoh berikut? Pertama, dalam permohonan habeas corpus, pemohon akan menamakan Menteri Dalam Negeri dan Kerajaan Malaysia sebagai defendan. Adakah di masa hadapan, Jabatan Peguam Negara hanya akan mewakili Kerajaan Malaysia dan membiar Menteri Dalam Negeri mendapatkan peguamnya sendiri?

Kedua, dalam tuntutan sivil kerana kecuaian perubatan (medical negligence) di mana plaintif menamakan pakar bedah, Pengarah Hospital dan Kerajaan Malaysia, adakah Jabatan Peguam Negara hanya akan mewakili Pengarah Hospital dan Kerajaan Malaysia manakala pakar bedah terpaksa mendapatkan peguamnya sendiri, sebab beliau mempunyai “kepentingan terus” (direct interest)?
Walau bagaimana pun, terdapat berkembangan yang mengembirakan bagi keluarga Adib. Dalam sidang akhbarnya pada 12 Jun 2019, Syazlin memberitahu, atas desakan keluarga Adib, beliau telah memutuskan untuk terus mewakili keluarga Adib dalam inkues itu.
Tetapi, itu tidak memperbaiki kedudukan Kementerian dan Jabatan Bomba yang telah melepaskan tanggungjawabnya terhadap pegawainya yang mati semasa bertugas atas nasihat Pendakwa Raya yang salah. Pegawai-pegawai Jabatan Bomba dan beribu-ribu pegawai kerajaan lain yang menyabung nyawa setiap kali mereka keluar bertugas, juga perlu mengambil perhatian. Mereka tidak boleh mengharapkan Syazlin atau peguam-peguam lain akan mewakili keluarga mereka dengan percuma. Peguam-peguam itu juga perlu mencari makan.

Mengenai alasan ketiga (rujuk di atas), itu adalah sebab sebenar mengapa Tommy Thomas tiba-tiba melenting, iaitu setelah beliau diberitahu oleh pegawainya-pegawainya (Timbalan Pendakwa Raya) bahawa Syazlin telah mengambil peranan yang aktif di dalam inkues itu, malah sering mengambil pendirian yang bercanggah daripada pendirian yang diambil oleh Timbalan Pendakwa Raya. Perkara itu adalah memalukan Syazlin dalam kapasitinya sebagai peguam bagi Kementerian, katanya.

Di sini jelas kesilapan Tommy Thomas:

i. Beliau tidak boleh terima tindakan Syazlin membawa masuk keterangan Prof. Dr. Shahrom yang memberi keterangan yang bercanggah dengan keterangan Dr. Ahmad Hafizam. Ertinya, beliau telah mengambil pendirian menerima keterangan Dr. Ahmad Hafizam dan menolak keterangan Prof. Dr. Shahrom, sekaligus melepaskan perusuh-perusuh itu daripada sebarang liability.

Ini adalah satu inkues untuk mencari sebab kematian Adib, bukan satu kes jenayah di mana Pendakwa Raya menjalankan pendakwaan. Biar apa pun pandangan peribadi Tommy Thomas, sebagai Pendakwa Raya, beliau tidak boleh memihak kepada mana-mana pihak.

Dalam inkues Teoh Beng Hock, peguam-peguam yang mewakili keluarganya memanggil seorang pakar forensik dari Thailand yang memberi keterangan yang bercanggah dengan keterangan pakar forensik yang yang dipanggil oleh Pendakwa Raya.

ii. Beliau mengambil pendirian bahawa Pendakwa Raya mewakili Kerajaan Malaysia dalam inkues itu. Maka, peguam Kementerian dan Jabatan Bomba hendaklah mengambil pendirian yang sama dengan pendirian Pendakwa Raya dan Kerajaan Malaysia. Itu salah.

Kehadiran Pendakwa Raya dalam inkues itu bukan untuk mewakili Kerajaan Malaysia dan keterangan yang dibawa masuk oleh peguam Kementerian dan Jabatan Bomba tidak semestinya sama dengan apa yang dibawa masuk oleh Pendakwa Raya. Kedua-duanya membantu mahkamah mencari sebab kematian Adib, bukan untuk menang kes.

Saya akui, dalam pendakwaan (prosecution) pendirian Kementerian adalah tertakluk kepada pendirian Pendakwa Raya. Misalnya, Kementerian berpendapat seorang atau beberapa orang hendaklah didakwa (should be prosecuted) berdasarkan keterangan Prof Dr. Shahrom tetapi Pendakwa Raya tidak bersetuju. Pendakwa Raya bersetuju dengan teori Dr. Ahmad Hafizam. Dalam hal itu Kementerian tertakluk dengan pendirian Pendakwa Raya.

Kita bukan sampai ke peringkat itu lagi. Kita berada di peringkat inkues untuk membantu Koroner mencari sebab kematian Adib. Pendakwa Raya tidak boleh memaksa Kementerian menerima pendiriannya mengenai sesuatu keterangan. Beliau tidak boleh mengarahkan Kementerian menarik balik pelantikan peguam yang dilantik oleh Kementerian kerana peguam itu membawa masuk keterangan yang bercanggah dengan keterangan yang dibawa masuk oleh Timbalan Pendakwa Raya. Itu beliau perlu faham.

Saya tidak faham bagaimana mengambil pendirian yang berlainan daripada pendirian Pendakwa Raya “memalukan” Syazlin. Saya percaya perkataan “memalukan” itu adalah terjemahan daripada perkataan “embarrass”. Saya katakan, tidak ada embarrassment sebab dalam inkues itu Syazlin dan Pendakwa Raya sama-sama membantu mahkamah mencari sebab kematian Adib, bukan mewakili pihak yang berlainan dalam satu perbicaraan.

Sekarang, persetujuan telah dicapai di antara Pendakwa Raya dan Menteri bahawa Kementerian dan Jabatan Bomba akan diwakili oleh seorang Timbalan Pendakwa Raya. Menteri juga berkata, “‘Timbalan Pendakwa Raya itu akan bebas daripada pegawai (Timbalan Pendakwa Raya – ditambah) yang mengendalikan inkues itu.’ katanya dalam satu kenyataan pada hari Sabtu (Jun 1)”’ (Star Online June 2, 2019.)

Jika “bebas daripada pegawai yang mengendalikan inkues itu” bererti Timbalan Pendakwa Raya itu boleh mengambil pendirian yang belainan daripada pendirian Pendakwa Raya dan boleh membawa masuk keterangan yang bercanggah dengan keterangan yang dibawa masuk oleh Timbalan Pendakwa Raya yang mengendalikan inkues itu, pendirian Tommy Thomas itu sudah bercanggah dengan pendiriannya sendiri yang menyebabkan beliau mengarahkan Kementerian menarik balik pelantikan Syazlin dan menghendaki Kementerian dan Jabatan Bomba diwakili oleh seorang Timbalan Pendakwa Raya.

Jika beliau sudah menukar fikiran, mengapa tidak memberi kebenaran kepada Syazlin untuk meneruskan perkhidmatannya dengan percuma itu?

Atau adakah beliau confused?

Atau, adakah beliau bersandiwara dengan Menteri? Beliau berkata kepada Menteri bahawa Timbalan Pendakwa Raya itu akan bebas tetapi beliau tahu bahawa Timbalan Pendakwa Raya itu tidak akan berani menentangnya, demi menjaga periuk nasinya. Tidakkah soal kemungkinan Timbalan Pendakwa Raya itu akan bias memihak kepada bosnya, (Pendakwa Raya) akan timbul?

Mengenai alasan keempat (rujuk di atas), oleh sebab suami Syazlin adalah Setiausaha Akhbar kepada Menteri, tidak bererti Syazlin tidak boleh dilantik mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba, apatah lagi Syazlin memberi perkhidmatan percuma. Di mana adanya penyalahgunaan kuasa atau kronisme? Lebih teruk lagi, selepas peristiwa itu, suami Syazlin terpaksa pula meletak jawatan Setiausaha Akhbar kepada Menteri, Kerajaan Tempatan.

Sudahlah perkhidmatan Syazlin yang diberi secara percuma kepada Kementerian dan Jabatan Bomba itu tidak dihargai, setelah disingkir, suaminya juga hilang pekerjaan. Mereka juga turut malang.

Pada 2 Jun 2019, Majlis Peguam mengeluarkan kenyataan bahawa ia bersetuju terdapat percanggahan kepentingan jika Syazlin mewakili Kementerian, Jabatan Bomba dan keluarga Adib, tetapi ralat kerana bantahan dibuat lewat oleh Pendakwa Raya / Peguam Negara.

Jika terdapat percanggahan kepentingan, mengapa Majlis Peguam tidak mengambil tindakan tatatertib terhadap Syazlin? Mengapa berdiam diri sekian lama dan cuma bersuara untuk menyokong Pendakwa Raya / Peguam Negara setelah beliau membangkitkan isu itu?

Dalam kenyataan itu, Majlis Peguam memberi dua contoh bagaimana percanggahan itu boleh berbangkit:

Pertama, jika selepas inkues itu, keluarga Adib memfail guaman sivil terhadap Kerajaan.

Kedua, jika inkues itu memutuskan bahawa Kerajaan bertanggungjawab terhadap kematian Adib, keluarga Adib mempunyai hak untuk memulakan tindakan undang-undang terhadap Kerajaan.

Mengikut Majlis Peguam, dalam kedua-dua keadaan ini, keterangan yang telah dikemukakan dan dibawa oleh (that had been tendered and led by) Syazlin dalam inkues itu – iaitu semasa beliau mewakili Kerajaan dan keluarga Adib – boleh digunakan dalam kes yang terkemudian itu. Itu adalah percanggahan kepentingan, kerana, pada masa itu, kerajaan dan keluarga Adib akan mempunyai kepentingan yang berlawanan.

Merujuk kepada kedua-dua contoh itu bersama, hujah saya ialah, pertama, jika takut keterangan dalam inkues itu digunakan oleh satu pihak dalam kes lain antara kedua-dua anakguam itu adalah satu alasan untuk tidak mewakili lebih daripada seorang anakguam, maka peguam tidak akan boleh mewakili lebih daripada seorang anakguam.

Kedua, dalam konteks fakta kes ini, bagaimana berkemungkinan mahkamah mendapati Kementerian atau Jabatan Bomba bertanggungjawab (liable) terhadap kematian Adib?

Ketiga, soal sama ada akan berlaku percanggahan kepentingan kepada Syazlin ialah dalam inkues ini, bukan apa yang mungkin berlaku dalam kes lain, yang beliau mungkin tidak menjadi peguam bagi mana-mana pihak. Jika beliau menjadi peguam salah satu pihak itu di masa hadapan pun dan jika, pada masa itu, beliau berpendapat terdapat percanggahan kepentingan, maka, pada masa itu, beliau hendaklah menarik diri dari kes itu.

Mengapa beliau perlu menarik diri dalam inkues ini kerana takutkan kemungkinan akan berlakunya percanggahan kepentingan dalam satu kes di masa hadapan yang beliau mungkin tidak menjadi peguam bagi mana-mana pihak?

Kenyataan Majlis Peguam itu juga merujuk kepada Government Proceedings Act 1956 dan mengatakan bahawa Kementerian dan Jabatan Kerajaan hendaklah diwakili oleh pegawai Jabatan Peguam Negara. Peguam swasta tidak boleh mewakilinya melainkan jika Peguam Negara mengeluarkan fiat (kebenaran) kepada peguam swasta berkenaan untuk mewakilinya. Dalam kes ini fiat tidak dikeluarkan. Oleh itu Syazlin tidak boleh mewakili Kementerian dan Jabatan Bomba.

Dengan hormat, saya tidak dapat temui peruntukan demikian. Seksyen 24, yang berkenaan, mengatakan:

“….in civil proceedings by or against the Federal Government a law officer….. may appear as advocate on behalf of such Government….” (….dalam kes sivil oleh atau terhadap Kerajaan Persekutuan seorang pegawai undang-undang….boleh hadir sebagai peguamcara dan peguambela bagi pihak Kerajaan itu…)

Ambil perhatian, pertama, peruntukan itu adalah berkenaan kes sivil. Inkues kematian Adib dibuat di bawah Kanun Acara Jenayah. Ia bukan satu kes sivil. Oleh itu peruntukan itu tidak terpakai.

Kedua, ia membolehkan pegawai undang-undang hadir bagi pihak Kerajaan. Ia tidak mengatakan Kerajaan mesti diwakili oleh pegawai undang-undang. Tidak pula disebut peguam swasta hanya boleh hadir jika diberi fiat oleh Peguam Negara.

Peruntukan yang mungkin berkenaan ialah seksyen 379 Kanun Acara Jenayah yang mengatakan:

“379. With the permission in writing of the Public Prosecutor an advocate may be employed on behalf of the Government to conduct any criminal prosecution or inquiry……”

Soalnya ialah sama ada kata-kata “to conduct any criminal prosecution or inquiry” itu termasuk “to hold a watching brief”.

Jika tidak, seksyen in juga tidak terpakai. Jika ya, maka bolehlah dikatakan bahawa pelantikan Syazlin oleh Kementerian tanpa kebenaran Peguam Negara itu tidak sah, bukan atas alasan yang diberi oleh Majlis Peguam, tetapi atas alasan ini.

Jika Pendakwa Raya berpendirian neutral, seperti yang sepatutnya, beliau masih boleh memberi kebenaran itu kepada Syazlin dan meneruskan inkues. Pendirian seperti itu lebih adil kepada semua. Adib tidak tersingkir. Kementerian dan Jabatan Bomba tidak rugi apa-apa kerana itulah tujuannya asal Kementerian apabila melantik Syazlin. Kementerian dan Jabatan Bomba pun tidak boleh dituduh hanya menjaga kepentingan sendiri, pegawainya yang mati semasa bertugas boleh mati katak. Kerajaan pun nampak lebih adil.

Tetapi, itu pun jika peguam itu dibenarkan mengambil pendirian yang berlainan daripada Pendakwa Raya dan beliau tidak dihalang daripada membawa masuk keterangan yang bercanggah dengan keterangan yang di dibawa (led by) Pendakwa Raya.

Kesimpulannya, kesilapan Tommy Thomas dalam hal ini ialah beliau fikir Pendakwa Raya mewakili Kerajaan Malaysia dalam inkues itu. Oleh itu Kementerian dan Jabatan Kerajaan mestilah mengikuti pendiriannya mengenai sesuatu keterangan; Kementerian dan Jabatan Bomba mesti diwakili oleh pegawai Pendakwa Raya yang semestinya akan mengikut telunjuknya; keluarga Adib tidak boleh diwakili oleh Jabatan Peguam Negara kerana mereka mempunyai “kepentingan terus” (“direct interest”).

Maka Kementerian dan Jabatan Bomba pun terpaksalah melepaskan tanggungjawabnya terhadap bekas pegawainya yang mati semasa bertugas untuk melihat bahawa keadilan berlaku kepadanya. Keluarganya dianggap seperti musuh yang mungkin mengambil tindakan undang-undang terhadap Kementerian dan Jabatan Bomba.

Kita bukan meminta Pendakwa Raya / Peguam Negara memihak kepada Adib kerana beliau seorang pegawai kerajaan. Kita hanya meminta beliau supaya:

1. Memahami peranan Pendakwa Raya dalam inkues itu;

2. Jangan menyebelahi mana-mana pihak;

3. Kemukakan keterangan yang ada padanya;

4. Jangan cuba menghalang keterangan yang bercanggah dengannya;

5. Berilah kebenaran kepada Kementerian untuk melantik Syazlin atau mana-mana peguam lain untuk mewakili Kementerian, Jabatan Bomba, dan keluarga Adib;

6. Dalam inkues, jangan mengambil pendirian menerima sesuatu keterangan dan menolak yang lainnya dan menghendaki Kementerian dan Jabatan Bomba mengambil pendirian yang sama.

7. Jangan singkirkan Adib; dan

8. Biarlah Koroner memperolehi semua keterangan yang berkenaan untuk membolehkannya membuat keputusan yang betul dan adil.


13 06 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid M ohamad


Setiap kali saya merasa mungkin saya tidak perlu, malah tidak akan menulis lagi, ada sahaja sesuatu yang berlaku yang menyebabkan saya menulis lagi. Kali ini, apabila saya menerima WhatsApp daripada Dato’ Zaini Hassan yang menghantar surat terbuka Prof. Emiritus Datuk Dr. Hashim Yaacob (yang saya tidak kenali) kepada Tun Dr Mahathir, kepada saya.

Dalam tahun 2014, mungkin sayalah yang paling banyak menulis dan berucap menentang cadangan Dato’ Seri Najib, Perdana Menteri (PM) Barisan Nasional (BN), pada masa itu untuk memansuhkan Akta Hasutan 1948. Semua ucapan-ucapan itu boleh didapati dalam laman-laman web saya. (Untuk memudahkan rujukan, saya berikan Tarikh-tarikhnya, ia itu 17 07 2014, 21 07 2014, 06 09 2014, 03 10 2014, 23 11 2014 dan 10 12 2014 (Di dalam laman-laman web saya ia disusun terbalik, iaitu yang paling awal di akhir sekali.)

Saya menentang pemansuhan Akta Hasutan atas alasan-alasan yang saya bahagikan kepada dua bahagian. Pertama, peocedure yang digunakan dan, kedua, mengenai merit (baik tidaknya) pemansuhan itu.

Ringkasnya, mengenai procedure, pertama, Akta Hasutan terletak di bawah bidangkuasa Menteri Dalam Negeri (pada masa itu Dato’ Seri Zahid Hamidi). Tetapi usaha memansuhkannya dan menggantikannya dengan apa yang dikenali dengan tiga Rang Undang-undang Harmoni, diambil alih oleh Menteri di Jabatan Perpaduan Negara dan Integrasi Nasional (JPNIN), Jabatan Perdana Menteri (DPM), Tan Sri Joseph Kurup (anak negeri Sabah).

Kedua, biasanya, isu dasar seperti sama ada sesuatu akta itu hendak dipinda atau dimansuhkan dan digantikan atau tidak, ditentukan oleh kementerian yang bertanggungjawab melaksanakan akta berkenaan kerana ia mengetahui di mana terdapat kelemahannya dan ia mempunyai segala maklumat, termasuk, dalam kes ini, maklumat rahsia, yang perlu ditimbang sebelum ia di bawa ke Kabinet. Tetapi, dalam cadangan memansuhkan Akta Hasutan itu, dalam tahun 2014, soal dasar diserahkan kepada Jawatankuasa Undang-Undang dan Dasar (JUUD), sebuah jawatankuasa yang ditubuh oleh Majlis Konsultansi Perpaduan Negara (MKPN) atau dalam Bahasa Inggerisnya, National Unity Consultative Council (NUCC). MPKN ditubuh oleh JPNIN.

Lebih menarik ialah Pengerusi JUUD itu ialah Dato’ Dr. Mujahid Yusof Rawa, Ahli Parlimen PAS Parit Buntar (sekarang Menteri di JPM) dan Timbalan Pengerusi JUUD ialah Encik Lim Chee Wee, bekas Presiden Majlis Peguam.

Ketiga, mengikut amalan biasa, gubalan sesustu rang undang-undang adalah tugas Peguam Negara. Mengapa dalam kes itu ia diambil alih oleh Majlis Peguam?

Usaha itu ditentang dengan kuatnya oleh NGO-NGO Melayu/Islam diketuai oleh Perkasa. (yang mengadakan Konvensten Perpaduan Nasional pada 23 November 2014, iaitu empat hari sebelum Persidangan Agung Tahunan UMNO 2014.

Saya dijemput menyampaikan ucapan khas di konvensyen itu. Dalam ucapan itu, antara lain, saya menjawab alasan yang diberi oleh Dato’ Mujahid bahawa akta itu adalah warisan penjajah (sebab ia dibuat dalam tahun 1948). Saya jelaskan:

“Akta Hasutan asalnya dibuat oleh British dalam tahun 1948 apabila Persekutuan Tanah Melayu ditubuhkan untuk mengekang penentangan kepada pemerintahan British. Secara ringkas, ia mengandungi kesalahan-kesalahan kerana menghasut untuk membangkitkan kebencian dan tidak taat setia kepada Raja atau Kerajaan, menghasut rakyat untuk mendapat perubahan dengan cara yang tidak sah, menghasut orang supaya benci kepada pentadbiran keadilan, menimbulkan perasaan tidak puas hati atau tidak setia di kalangan rakyat Malaysia, mengembangkan perasaan permusuhan antara kaum.

Bukan semua isi kandungan akta itu dibuat oleh penjajah British dalam tahun 1948. Itu kita mesti tahu. Peruntukan yang sangat penting, ia itu seksyen 3(1)(f) dibuat selepas peristiwa 13 Mei 1969 di era Tun Abdul Razak untuk mengelak berulangnya peristiwa yang serupa. Seksyen itu dimasukkan melalui Emergency (Essential Powers) Ordinance No. 45, 1970 (P.U. (A) 282/1970) berkuatkuasa pada 10.8.1970. Bagi saya, pengwujudan seksyen 3(1)(f) Akta Hasutan adalah kemuncak kejayaan politik orang Melayu dan Tun Abdul Razak Bin Hussain.

Ringkasnya, seksyen 3(1)(f) memperuntukkan bahahwa adalah menjadi kesalahan bagi seseorang jika dia mempersoalkan hak kewarganegaraan, kedudukan Bahasa Melayu sebagai Bahasa Kebangsaan, perizaban kuota berkenaan dengan perkhidmatan, permit dan sebagainya bagi orang Melayu atau anak negeri Sabah dan Sarawak dan kedudukan Raja-Raja Melayu.”

Sehari selepas persidangan itu, Dato’ Seri Sharizat, Ketua Pergerakan Wanita UMNO, dalam ucapannya di Persidangan Agung UMNO 2014 menyatakan pendiriannya membantah pemansuhan Akta Hasutan. Pendiriannya itu bercanggah dengan pendirian Dato’ Seri Najib, Presiden UMNO. Dato’ Seri Sharizat memberitahu saya apabila kami bertembung di PWTC bahawa beliau membuat keputusan sedemikian kerana, ke mana sahaja beliau pergi, beliau diminta merujuk kepada rencana saya mengenainya.

Esoknya, Timbalan Presiden UMNO, Tan Sri Mohyiddin Yassin, dalam ucapannya di persidangan itu menyatakan pendirian yang sama. Malah beliau memetik ucapan saya. Ini akuannya sendiri sambil menambah, “Saya mendapat inspirasi dari Tun Hamid.”

Esoknya, iaitu sehari sebelum ucapan rasminya di persidangan itu, Dato’ Sri Najib membuat U-turn dan menyatakan dalam sidang akhbarnya bahawa Akta Hasusan tidak akan dimanuhkan, tetapi akan ditambahbaikkan. Beliau mengulanginya dalam ucapan rasminya di persidangan itu.

Tidak syak lagi bahawa beliau membuat keputusan itu kerana tentangan dalam UMNO sendiri, NGO-NGO Melayu yang diketuai oleh Perkasa, walaupun Dato’ Sri Azman Ujang mengatakan ucapan saya itu memain peranan penting. Antara lain, katanya:

“”Penentangan dalam UMNO terhadap janji Dato’ Seri Najib Razak untuk memansuhkan Akta Hasutan 1948 itu adalah “time bomb” yang akan meletup di perhimpunan agung parti pada minggu lalu jika Perdana Menteri tidak memadamnya (diffuse) pada saat-saat akhir ….

“Sesuatu telah berlaku pada 23 Nov, hanya empat hari sebelum ucapan pembukaan Najib di perhimpunan ……

Pada hari itu, bekas Ketua Hakim Negara Tun Abdul Hamid Mohamad berkata bahawa cadangan untuk memansuhkan Akta Hasutan adalah satu adalah satu kesilapan.

Berucap di konvensyen mengenai perpaduan negara, Hamid mengingatkan negara bahawa walaupun akta itu diadakan oleh pihak British untuk menangani bangkangan terhadap pemerintahan kolonial, ia juga mengharamkan perbuatan mencetuskan kebencian antara kaum dan ketidaksetiaan kepada raja-raja Melayu. …

Dan beliau mengatakan bahawa tidak semuanya dalam akta itu dibuat oleh Inggeris.
Kemudian tibalah hujah yang menyebabkan “perubahan hati” Najib atas pendirian tegarnya yang terdahulu untuk memansuhkan akta tersebut. Itulah tujuannya sehingga 5 Sept.

Hamid mendedahkan bahawa pindaan yang paling penting kepada akta itu dibuat selepas 13 Mei 1969 oleh Perdana Menteri, Tun Abdul Razak, bapa Najib.

Beliau berkata Seksyen 3(1)(f) ditambah untuk mengelakkan berulangnya tragedi 13 Mei. Pindaan itu menjadikan suatu kesalahan untuk mempersoalkan hak kewarganegaraan, kedudukan raja-raja Melayu, status bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, dan peruntukan kuota khas dan permit kepada orang Melayu dan anak- anak negeri Sabah dan Sarawak.

“Bagi saya, pengwujudan seksyen 3(1)(f) Akta Hasutan adalah kemuncak kejayaan politik orang Melayu dan Tun Abdul Razak,” katanya.

Dalam ucapannya di perhimpunan itu, Najib mengumumkan bahawa akta itu akan dikekalkan disambut tepukan gemuruh perwakilan yang paling riuh (rapturous) di Dewan Merdeka, Pusat Dagangan Dunia Putra.” (Terjemahan saya) (The Sun 4 Disember 2014)

Dalam kata-kata lain, Dato’ Seri Najib telah memungkiri janjinya kepada NGO-NGO bukan Melayu untuk memansuhkan Akta Hasutan. Sekarang BN telah ditumbangkan oleh Pakatan Harapan. Dato’ Sri Mujahid menjadi Menteri. Demikian juga dengan Datuk Saifuddin Abdullah, seorang ahli MKPN. Maka, tidak hairanlah jika cadangan itu dihidupkan semula.

Tetapi, jika dahulu terdapat tiga “highjacking”, sekarang, setakat yang diketahui, hanya satu. Sekarang, Menteri Dalam Negeri adalah Tan Sri Muhyiddin. Akta Hasutan terletak di bawah bidangkuasanya. Mengapa Menteri di JPM (Undang-undang), Datuk Liew Vui Keong mengambil alih untuk memansuhkannya?

Harus diingati bahawa Menteri di JPM (Undang-undang) bukan bertanggungjawab mengenai undang-undang yang terletak di bawah bidangkuasa semua kementerian. Beliau hanya bertanggungjawab mengenai undang-undang bagi perkara-perkara yang terletak di bawah jabatan-jabatan yang terletak di bawah JPM, termasuk mahkamah. Akta Hasutan terletak di bawah bidangkuasa Kementerian Dalam Negeri. Mengapa beliau nengambil alih tugas itu? Mengapa TS Muhyiddin membiarkannya? Apa pendirian Kementerian Dalam Negeri? Apakah pendirian Tan Sri Muhyiddin sekarang?

Mengenai meritnya, memadai kita tumpukan kepada seksyen 3(1)(f) yang memperuntukkan:

“(f) bagi mempersoalkan apa-apa perkara, hak, taraf, kedudukan, keistimewaan, kedaulatan atau prerogative yang ditetapkan atau dilindungi oleh peruntukan Bahagian III Perlembagaan Persekutuan atau Perkara 152, 153 atau 181 Perlembagaan Persekutuan.”

Bahgian III adalah mengenai kewarganegaraan. Perkara 152 ialah mengenai Bahasa Kebangsaan. Perkara 153 adalah mengenai “perizaban kuota berkenaan dengan perkhidmatan, permit dan sebagainya bagi orang Melayu atau anak negeri Sabah dan Sarawak.” Mempersoalkan perkara-perkara yang tersebut itu menjadi kesalahan di bawah akta itu.

Soalnya, adakah rakyat Malaysia sekarang begitu menghormati peruntukan Perlembagaan Persekutuan sehingga mereka tidak lagi mempersoalkan perkara-perkara itu yang menyebabkan peruntukan itu tidak perlu lagi? Tanpa menyenaraikan satu persatu apa yang berlaku, saya katakan bahawa, di kebelakangan ini, keadaan telah menjadi lebih buruk. Pihak-pihak tertentu bukan sahaja mempersoalkan hak keistimewaan orang Melayu dan anak-anak negeri Sabah dan Sarawak, kedudukan agama Islam, institusi Raja-Raja Melayu , malah menghina Nabi Muhammad s.a,w, dan agama Islam.

Mereka berani berbuat demikian kerana meraka tahu tindakan tidak diambil terhadap mereka sebab pelaksanaan Akta Hasutan telah “digantung.”

Sebenarnya, dalam undang-undang tidak ada kuasa yang diberikan kepada Kabinet untuk “menggantung” pelaksanaan sesuatu akta. Selagi sesuatu akta itu masih berkuatkuasa, adalah menjadi tanggungjawab eksekutif melaksanakannya. Jika eksekutif tidak melaksakannya, itu satu kegagalan eksekutif. Jika akta itu tidak diperlukan lagi, Eksekutif bolehlah membawanya ke Parlimen untuk memansuhkannya.

Tujuan Tun Abdul Razak mengadakan peruntukan itu ialah untuk mengelak berulangnya peristiwa 13 Mei. Adakah hubungan antara kaum sekarang begitu baik hingga kemungkinan berulang peristiwa itu sudah tidak ada lagi?

Saya tidak berani berkata demikian. Saya percaya, pada masa ini ketenteraman masih terkawal kerana orang Melayu masih bersabar dan tidak bertindak balas.

Bagaimana, jika terlalu didesak, orang Melayu menyerang balas dan mempersoalkan kerakyatan yang diberikan kepada orang bukan Melayu? Tidakkah ketenteraman negara akan tergugat?

Semua itu perlu difikirkan. Mungkin menteri yang berasal dari Sabah yang berumur sembilan tahun dan tinggal di Sabah semasa peristiwa Mei 13 belaku, tidak dapat menghayati keperluan seksyen 3(1)(f).

Apakah pendirian yang patut diambil oleh orang Melayu? Dalam tahun 2014, penentangan terdahap pemansuhan akta itu hanya di peringkat NGO dan UMNO. Ia tidak menyeluruh ke semua peringkat masyarakat Melayu/Islam seperti yang berlaku semasa penentangan terhadap ICERD.

Sekarang, orang Melayu perlu berfikir sama ada mereka mahu hak keistimewaan orang Melayu dan anak-anak negeri Sabah dan Sarawak, kedudukan agama Islam, institusi Raja-Raja Melayu dipersoalkan dan Nabi Muhammad s,a,w, dan agama Islam terus dihina? Adakah mereka akan terus bersabar demi untuk memelihara ketenteraman negara? Adakah mereka mahu peristiwa 13 Mei berulang?

Bukankahkah lebih baik untuk mengekalkan akta itu untuk menghalang peristiwa seperti itu berulang. Singapura pun masih mengekalkannya dan melaksanakannya dengan tegas. Pokok pangkalnya ialah janganlah ia disalahgunakan. Apa yang berlaku sekarang dan, saya khuatir, akan menjadi lebih buruk jika Akta Hasutan dimansuhkan, ialah penyalahgunaan kebebasan bersuara.

Semua penyalahgunaan adalah tidak baik. Tetapi, sebuah kerajaan yang bertanggungjawab tidak sepatutnya menyalahgunakan kuasa. Sebaliknya, penyalahguaan kebebasan bersuara oleh pihak-pihak yang tidak bertanggungjawab boleh membawa bencana kepada seluruh negara. Fikirlah sendiri.

23 05 2019 / 18 Ramadan 1440

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Saya membaca berita penubuhan Parti Bumiputra Perkasa Malaysia (Putra) dengan perasaan sedih dan kecewa kerana “Malays never learn”. Saya terpaksa menggunakan ayat ringkas itu dalam bahasa Inggeris kerana saya tidak dapat menterjemahkannya dengan tepat. Paling dekat ialah “Melayu tak pernah belajar”. Tetapi ia tidak memberi makna yang tepat. Saya percaya kebanyakan pembaca memahami maksudnya, ia itu orang Melayu tidak tahu mengambil iktibar daripada apa telah berlaku untuk mengelak daripada ia berulang, apatah lagi menjadi lebih buruk. Mereka juga tidak belajar daripada orang Cina, misalnya, yang membuat perkiraan untung-rugi sebelum berbuat sesuatu, tetapi lebih didorong oleh perasaan dan semangat yang tidak rasional.

Saya mula mengenali Dato’ Ibrahim Ali dalam tahum 2014 apabila beliau datang ke rumah saya untuk meminta saya menjadi pengerusi jawatankuasa yang ditubuh oleh NGO-NGO Melayu yang diterajui oleh PERKASA untuk menyediakan satu memorandum yang akan disampaikan kepada kerajaan BN pada masa itu. Memorandum itu adalah alternatif kepada usaha yang dilakukan oleh Majlis Konsultansi Perpaduan Negara (MKPN) melalui apa yang dikenali sebagai RUU Harmoni yang, antaranya, bertujuan memansuhkan Akta Hasutan 1948.

Walaupun keberatan, saya menerimanya atas syarat-syarat saya. Lihat “Bersama-sama Mempertahankan Perlembagaan Malaysia” (14 Mac 2014).

Pada 23 November 2014 saya menyampaikan ucapan khas di Konvensyen Perpaduan Nasional. Empat hari kemudian, Dato’ Seri Najib membuat U-turn menyatakan bahawa Akta Hasutan 1948 tidak akan dimansuhkan. Tidak dapat dinafikan bahawa konvensyen itu, NGO-NGO Melayu/Islam yang diketuai oleh Perkasa dan Dato’ Ibrahim Ali dan, mengikut Dato’ Seri Azman Ujang , ucapan saya itu, telah mempengaruhi keputusan DS Najib itu.

Pada14 Disember 2014, saya menyampaikan ucapan perasmian persidangan agung tahunan Perkasa kali ke-5. (Kehadiran saya di majlis itu menyebabkan saya dicop sebagai rasis. Tidak mengapa.) Ini yang saya katakana mengenai Perkasa dalam ucapan itu:

“PERKASA juga boleh memain peranan memperbaiki keadaan ini, demi agama, bangsa dan negara. Kita cuba perbetulkan UMNO, tetapi jangan sekali-kali, kerana marahkan nakhoda, kita bakar kapal. Itu kerja orang bebal yang mengamuk dan tidak berfikir. Dalam kata-kata lain, itu kerja bodoh. Malangnya kerapkali orang Melayu bertindak demikian.

Selain dari itu, PERKASA hendaklah jangan menjadi sebab bertambahnya perpecahan orang Melayu. Dalam keadaan sekarang, PERKASA hendaklah terus menyokong UMNO; PERKASA hendaklah cuba memperbetulkan UMNO; PERKASA hendaklah cuba menarik penyokong atas pagar dan penyokong naive PAS, malah PKR juga, termasuk orang muda, supaya menyertai UMNO; dan/atau PERKASA hendaklah berusaha untuk menggabungkan atau menyatukan atau mewujudkan kerjasama di antara UMNO dan PAS, sekurang-kurangnya di peringkat Persekutuan, bersama-sama parti-parti anak negeri Sabah dan Sarawak dan parti-parti dalam Barisan Nasional lain yang sehaluan. Itu sahajalah jalan untuk mencapai sebuah negara Malaysia yang aman, tenteram, bersatupadu dan makmur.

Tetapi, PERKASA hanya boleh memain peranan itu jika pemimpin-pemimpin dan ahli-ahlinya sendiri bersih dan berintegriti. Janganlah masuk PERKASA kerana tidak dapat projek untuk mendapat projek. Orang seperti itu patut disingkir daripada PERKASA. Lebih baik PERKASA mempunyai bilangan ahli yang kecil tepai bersih, disegani dan berintegriti daripada mempunyai ahli yang ramai tetapi berulat. Saya pun tidak mahu datang ke majlis PERKASA jika ia berulat.”

Dalam rencana saya, “Siapa Patut Memimpin UMNO Untuk Menghadapi PRU 15?” (16 April 2019) pun saya ulangi lagi:

“UMNO telah bangkit semula. UMNO akan bersama-sama dengan PAS dalam menghadapi PH dan PRU 15. Untuk menguatkan lagi perpaduan Melayu, ahli-ahli PERKASA lebih baik menyertai atau menyokong UMNO atau PAS. Saya masih berpendapat PERKASA tidak sepatutnya menjadi sebuah parti politik. Ia hanya akan memecahkan lagi perpaduan orang Melayu dan melemahkan kuasa politik orang Melayu.’

Dalam kenyataan akhbarnya yang disiarkan oleh The Malay Mail pada 9 Mei 2019, beliau menolak pandangan bahawa penubuhan Putra akan memecahbelahkan orang Melayu/Islam. Hujahnya, pertama, terdapat lebih banyak parti orang India daripada parti orang Melayu.

Saya tidak pasti sama ada fakta itu benar atau tidak. Andainya ia benar sekalupun, itu bukanlah alasan yang boleh menjadi sandaran. Parti-parti orang India itu terlalu kecil, tidak bertanding dalam pilihanraya, maka ia tidak memecahbelahkan undi orang India. Lagipula, di hampir kesemua kawasan, peratusan undi mereka terlalu sedikit untuk menentukan kemenangan parti orang India.

Kedua, adakah menubuhkan banyak parti itu satu perkara yang baik yang patut kita ikuti?

Ketiga, dalam kenyataan itu beliau berkata:

“Dalam konteks perpecahan, itu hanya persepsi, kerana dalam pilihan raya kita akan mempunyai strategi kita.

“Orang hanya mengatakan bila ada parti baru, ada perpecahan,” katanya.

“Selagi kita mengamalkan demokrasi, akan ada lebih banyak parti politik.

“Jadi isu orang Melayu dipecahkan, walaupun berapa banyak parti ditubuh, saya rasa ia tidak akan menjadi masalah kerana tidak akan ada perpecahan seperti itu.

“Sebab ada perpecahan adalah kerana parti-parti politik tidak memenuhi matlamat parti mereka,” tambahnya.

Dengan hormat, logic hujah beliau sukar difahami. Bagaimana perpecahan dikatakan satu persepsi dan berapa banyak pun parti ditubuh, perpecahan tidak akan berlaku? Jika ada dua parti yang mengharapkan undi Melayu dalam satu pilihanraya, undi Melayu akan terbahagi dua, jika tiga tigalah, jika empat empatlah, tidak kiralah berapa banyak undi setiap parti itu akan memperolehinya. Itu satu kenyataan (reality), bukan persepsi.

Hujahnya bahawa:

i. Perpecahan tidak akan berlaku kerana dalam menghadapi pilihanraya, Putra mempunyai strateginya; dan

ii. Walau berapa banyak pun parti ditubuh, perpecahan tidak akan berlaku,

adalah non-sequitur (tidak mengikut atau tidak logic).

Tidak disebut apakah strateginya yang boleh menyebabkan orang Melayu hanya akan mengundi satu parti (mungkin Putra) seperti orang Cina bersatu mengundi DAP.

Daripada pemerhatian saya, Putra adalah parti Dato’ Ibrahim Ali, sama seperti Bersatu parti Tun Dr. Mahathir. Tetapi, bezanya Dato’ Ibrahim Ali bukan Tun Dr. Mahathir. Tun Dr. Mahathir, menubuh Bersatu sebelum pilihanraya umum. Beliau berjaya mempengaruhi DAP dan PKR (Amanah mengikut sahaja) untuk bersamanya menubuh Pakatan Harapan dan mendapat persetujuan mereka untuk beliau dilantik menjadi Perdana Menteri, jika menang.

Dato’ Ibrahim Ali tidak mempunyai pengaruh untuk berbuat demikian, malah, jika Putra betul-betul mengikut tujuan penubuhannya, Putra tidak sepatutnya melutut kepada PH, apatah lagi DAP untuk diterima sebagai parti komponen PH dan/atau “merangkak” kepadanya untuk mendapat derma. Lagipun, beliau sudah terlewat. Parti-parti komponen PH telah pun membahagikan sesama sendiri kawasan untuk masing-masing bertanding. Sama ada mereka menang atau tidak di kawasan-kawasan tertentu itu, saya tidak fikir mereka bersedia memberikannya kepada Putra.

Maka, kemungkinan Putra menyertai PH adalah sifar.

Bagaimana dengan kemungkinan Putra menyertai BN? Putra ditubuh untuk mengganti UMNO. Bahawa namanya yang menggunakan sebahagian daripda nama Tunku Abdul Rahman Putra dan perlembagaannya yang diceduk daripda perlembagaan UMNO, adalah bukti yang jelas. Tetapi, jika Dato’ Ibrahim Ali mengharapkan untuk menarik ahli-ahli UMNO dan ahli-ahli Parlimennya untuk menyertai Putra, beliau perlu ingat bahawa beliau bukan Perdana Menteri (seperti Tun Dr Mahathir); Putra bukan sebuah parti komponen yang membentuk kerajaan (seperti Bersatu) dan Putra tidak mempunyai satu kerusi pun di Parlimen atau Dewan Undangan Negeri (seperti Bersatu). Siapa akan tertarik untuk menyertai Putra? Lagi pula, beliau patut mengambil perhatian bahawa rancangan Tun Dr Mahathir untuk menarik ahli Parlimen, DUN dan ahli biasa UMNO kepada Bersatu pun nampaknya sudah terbantut.

Dengan wajah Putra yang ditonjolkan, saya tidak nampak ada apa-apa sebab untuk UMNO bersetuju menerima Putra ke dalam BN. Apatah lagi kerjasama UMNO dan PAS atas nama “perpaduan ummah” semakin erat dan telah mula menunjukkan hasil. Kedatangan Putra hanya mengacau perkembangan itu. Jangan lupa, Dato’ Ibrahim Ali pernah bertanding atas tiket BN dan PAS dan kemudiannya beliau meninggalkan kedua-duanya. Saya percaya kedua-dua PAS dan UMNO akan keberatan untuk bekerjasama dengan parti beliau. (Tetapi, saya percaya UMNO akan menerimanya sebagai ahli UMNO semula, jika beliau memohon. Malah, UMNO patut menerima beliau dan semua ahli Perkasa sebagai ahli UMNO). PAS tentu lebih serik daripada UMNO untuk bekerjasama dengan Dato’ Ibrahim Ali.

Maka, Putra terpaksalah bersendirian. Ia hanya boleh mengharapkan undi orang Melayu yang, jika tidak, akan pergi kepada UMNO atau PAS. Saya tidak fikir ia boleh menarik undi orang Melayu yang akan mengundi PH, apatah lagi undi orang Cina. Nama Ibrahim Ali pun sudah cukup untuk mereka menjauhkan diri daripadanya dan juga Putra.

Maka, jika Putra bercita-cita merampas Perak dan Selangor ia hanya boleh mengharapkan orang-orang Melayu yang, jika tidak, akan mengundi UMNO atau PAS, untuk mengundi Putra. Cita-cita menawan Selangor dan Perak itu hanya akan tinggal angan-angan.

Cara untuk merampas Perak dan Selangor daripada PH ialah dengan mengelakkan pertandingan antara UMNO dan PAS. NGO-NGO Melayu patut menyokong. Di sinilah peranan Pekasa jika ia tidak menjadi sebuah parti politik. Sekarang, oleh sebab ia telah menjadi sebuah parti politik, tentu ia hendak bertanding. Jika tidak untuk apa menjadi parti politik? Jika ia bertanding, walaupun UMNO dan PAS bersetuju untuk hanya salah satu daripadanya akan bertanding di sesuatu kawasan itu, jika tiada calon bebas pun, undi akan berpecah tiga, bukan (instead of) dua. Apa yang berlaku dalam PRU14 akan berulang lagi. Malays never learn. Apatah lagi jika UMNO dan PAS pun tidak bersetuju untuk mengelak pertandingan sesama sindiri? Saya give up. Malays will never learn. Saya tidak akan menulis lagi, jika hayat masih ada sekalipun.

Analisis saya ini akan salah jika, selepas penubuhan Putra, orang Melayu yang menjadi ahli UMNO, PAS, NGO-NGO Melayu dan yang tidak berparti akan berduyun-duyun menyertai dan/atau menyokong Putra seperti apa yang berlaku kepada UMNO selepas Malayan Union dulu. Saya tidak fikir ia akan berlaku. Sebaliknya, adalah lebih berkemungkinan Putra akan mengikuti nasib parti-parti serpihan lain seperti IMP, National Convention Party, KITA, HAMIM, dan lain-lain. Jika ia tidak dapat mengulangi apa yang berlaku kepada UMNO itu, adalah lebih baik ia menerima nasib parti-parti yang saya sesubut terkemudian itu, lebih awal, supaya ia tidak banyak dan tidak lama melakukan kerosakan kepada politik orang Melayu.

Sahabat tetap sahabat. Tetapi, dalam keadaan sekarang, perpaduan ummah dan kerjasama antara UMNO, PAS dan NGO-NGO Melayu adalah lebih penting bagi politik orang Melayu, maka saya perlulah menyatakan pendapat saya untuk dipertimbangkan oleh orang Melayu/Islam.

13 Mei 2019 / 08 Ramadan 1440

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Walaupun kerajaan PH telah memutuskan dan mengisytiharkan bahawa ia tidak akan meneruskan dengan cadangan meratifikasi Statut Rom, pihak-pihak yang mahukan kerajaan meratifikasinya dan pihak yang menentangnya, masih berusaha bersungguh-sungguh untuk untuk mendapat sokongan bagi pihak masing-masing.

Banyak masa, wang dan tenaga dihabiskan oleh kedua belah pihak bagi mengadakan foram dan perhimpunan untuk mendapat sokongan bagi pihak masing-masing. Satu pihak bermati-matian mahukan ratifikasi. Satu pihak lagi bermati-matian menentangnya. Masing-masing berjuang seolah-olah ia adalah suatu perkara yang sangat penting bagi negara meratifikasinya, atau sebaliknya. Lebih menyedihkan, kedua belah pihak melakukannya atas alasan yang salah dan mengelirukan orang ramai untuk menyokong pihak masing-masing.

Ini satu misalan bagaimana rakyat Malaysia menghabiskan tenaga, wang dan masa mengenai perkara yang tidak sepatutnya dijadikan isu yang begitu besar. Apatah lagi ahli-ahli politik Malaysia. Mereka seolah-olah tidak tahu memilih apa isu yang lebih penting kepada negara dan apa yang kurang penting, untuk melibatkan orang ramai.

Dalam isu ini, rakyat Amerika Syarikat (AS) yang kerajaannya begitu keras menentang Statut Rom pun tidak mengadakan perhimpunan untuk menentangnya. Demikian juga dengan rakyat semua negara jiran kita, Singapura, Thailand, Indonesia, Brunei dan Filipina. Mereka juga tidak mengambil kisah. Mungkin mereka hairan mengapa rakyat Malaysia, terutama sekali ahli-ahli politiknya, menganggap dan menjadikannya satu isu yang begitu penting.

Sekarang ini isu yang menjadi perbalahan tertumpu kepada satu: kesannya ke atas raja-raja

Mari kita lihat di mana salahnya alasan masing. Kita lihat kepada penyokong-penyokong ratifikasi dahulu. Mula-mula, mereka memberi alasan bahawa Statut Rom tidak menjejaskan kekebalan raja-raja.

Saya telah menghujahkan bahawa kenyataan itu tidak betul. Statut Rom tidak mengiktiraf kekebalan sesiapa melainkan orang yang berumur di bawah 18 tahun.

Mereka juga keliru antara kekebalan dangan tanggungjawab apabila berhujah mengenai raja berperlembagaa. YDPA tidak boleh dihadapkan ke ICC bagi apa yang dilakukan oleh Jemaah Menteri. Itu betul, Tetapi, itu bukan kerana kekebalan YDPA, tetapi kerana bukan YDPA yang melakukan kesalahan itu. Saya percaya atas alasan itulah, negara-negara raja berperlembagaan di Eropah, termasuk England, meratifikasinya.

Sebaliknya, jika YDPA atau raja-raja yang melakukannga, baginda tetap boleh dihadapkan ke ICC. Lihat Statut Rom: Patutkah Kita Menerimanya? (22 03 2019) dalam laman-laman web saya.

Sama ada pihak pro-ratifikasi itu telah membaca rencana saya itu atau tidak saya tidak tahu. Tetapi, sekarang penyokong-penyokokong ratifikasi menggunakan hujah bahawa hanya raja yang memukul orang yang menentang ratifikasi Statut Rom. (Perdana Menteri juga berhujah demikian).

Malangnya, mereka silap lagi. Mereka betul setakat yang mengatakan raja-raja boleh dihadapkan ke ICC jika mereka sendiri yang melakukan kesalahan. Tetapi, mereka silap kerana kesalahan raja memukul seseorang itu bukanlah kesalahan di bawah Statut Rom. Ia hanya kesala jenayah biasa. Memberi satu misalan, membunuh per se (semata-mata), bukanlah satu kesalahan “genocide” di bawah Statut Rome. Ia hanyaya menjadi “genocide” jika ia “dilakukan dengan niat untuk memusnahkan, keseluruhan atau sebahagian, kumpulan bangsa, etnik, kaum atau agama.”

Adalah amat menghairankan, begitu banyak peguam, yang menjadi penyokong kedua belah pihak, tidak boleh nampak point sejelas itu. Dan mereka terus mengelirukan orang ramai.

Dilaporkan juga, seorang professor, pakar undang-undang perlembagaan, menghujahkan bahawa dengan meratifikasikan Statut Rom, Malaysia boleh mengadu mengenai kesalahan-kesalahan Israel terhadap Palestin. Itu juga silap. Bagaimana Malaysia hendak berbuat demikian sedangkan Israel tidak menjadi negara pihak (tidak merarifikasinya) ? (Lihat Perkara 12 (a) Statut Rom). Lagi pula, AS terang-terang menyatakan ia tidak akan nmembenarkan siasatan dilakukan terhadap Israel.

Adalah menghairankan mengapa penyokong ratifikasi Statut Rom bersungguh-sungguh mahukan Malaysia meratifikasinya sedangkan negara-negara besar seperti AS, Russia, China, India dan semua jiran-jiran kita menolaknya. Apakah tujuan mereka?

Sekarang, kita lihat pula ke sebelah lagi.

Pertama, perlu ditegaskan bahawa Statut Rom tidak boleh disamakan dengan ICERD. Statut Rome tidak ada kena mengena dengan hak keistimewaan orang Melayu dan diskriminasi berasaskan kaum. Ia juga tidak berkenaan dengan kedudukan agama Islam. Maka, kedua-dua alasan itu tidak sepatutnya digunakan sebagai alasan menentangnya.

Elok juga disebut bahawa saya tidak tahu pendapat dan hujah-hujah yang diberikan oleh keempar-empat profesor undang-undang yang dipanggil untuk menasihati raja-raja itu. Maka, saya tidak akan mengulas mengenainya.

Dari mula hingga sekarang, kumpulan yang menentang Statut Rom menggunakan alasan bahawa ia akan meletakkan raja-raja di bawah ICC. Entah siapa yang menasihatkan mereka, mereka nampak seolah-olah tidak dapat membezakan kedudukan raja berkuasa mutlak dengan raja berperlembagaan.

Walaupun seawal 22 Mac 2019 saya telah menjelaskan kedudukan raja berperlembagaan, tidak diketahui sama ada mereka memabaca dan memahaminya. Daripada kenyataan-kenyataan yang dikeluarkan, nampak seolah-olah mereka tidak membaca, tidak memahami atau tidak bersetuju dengannya. Maka, mereka masih bercakap mengenai kesannya kepada raja-raja secara umum, bukan jika raja-raja itu sendiri yang melakukan kesalahan-kesalahan itu. Maka, mereka menggunakan perpaduan ummah bagi menarik orang Melayu/Islam untuk menyertai perhimpunan menentangnya.

Saya tidak mahu orang ramai terkeliru. Sebab itulah saya menulis rencana ini. Isunya sekarang ialah, jika raja-raja sendiri melakukan kesalahan di bawah Statut Rom itu, penentang-penentang ratifikasi Statut Rom itu mahu raja-raja itu dibicarakan oleh ICC atau tidak? Itu sahaja isunya. Saya serahkan kepada kebijaksanaan mereka.

Penganjur-penganjur perhimpunan patut faham isu sebenar dan menjelaskan kepada orang ramai supaya mereka dapat membuat pertimbangkan sendiri sama ada berbaloi atau tidak bagi mereka menghabiskan masa, tenaga dan wang ringgit untuk menyertainya. Orang ramai tidak sepatutnya dikelirukan, sama ada sengaja atau tidak.

Kesimpulannya, isunya ialah apakah faedahnya jika Malaysia meratifikasinya? Sebaliknya, jika raja-raja melakukan kesalahan itu, kita mahu atau tidak mereka dibicarakan oleh ICC? Itu sahaja. Maka, perlukah kedua belah pihak menghabiskan masa, tenaga, wang ringgit dan melibatkan orang ramai untuk menyokong pendirian masing-masing?

06 05 2019
01 Ramadan 1440

[email protected]






Tun Abdul Hamid telah dilahirkan pada 18 April 1942, di Permatang Tinggi Bakar Bata, Kepala Batas, Pulau Pinang. Kampung itu di kelilingi sawah padi. Semua penduduknya adalah pesawah.

Ayahnya mengaji pondok di Kedah, di pondok Tok Kenali di Kelantan dan di Masjidil Haram. Abang-abangnya mengaji pondok atau Sekolah Arab selepas tamat sekolah Melayu. Mereka berkerja sebagi pesawah. Kakaknya tidak bersekolah sebab, pada masa itu, budak-budak perempuan tidak bersekolah.

Satu peristiwa yang penting dalam hidupnya ialah, suatu pagi, lebih kurang seminggu sebelum sekolah dibuka semula di awal tahun, beliau berkata kepada ayahnya bahawa beliau hendak pergi ke sekolah. Ayahnya bersetuju.

Sampai harinya, memakai baju abangnya dan berkaki ayam beliau mengikut budak-budak yang lebih besar, berjalan melintasi tiga kampung dan satu kawasan sawah untuk ke Sekolah Melayu Paya Keladi. Wang sekolah 10 sen sehari. 5 sen boleh beli bihun, nasi lemak, kuih, sotong katok, ais gelas atau ais kepal.

Semasa dalam Darjah 3, sewaktu membuat gasing, Tun Abdul Hamid tertetak jari telunjuk kanannya sehingga putus. Ayahnya membawanya ke klinik di Kepala Batas. “Dresser” itu menjahit balik bahagian yang putus dengan jarinya, tanpa ubat bius. Selama beberapa bulan beliau berulang alik ke klinik itu, menanggung kasakitan sehingga akhirnya bahagian yang putus itu kering dan tanggal dengan sendirinya.

Beliau tidak pergi ke sekolah selama dua minggu. Kemudian, apabila beliau pergi semula, beliau belajar menulis dengan tangan kiri dan mengambil peperiksaan menulis dan melukis dengan tangan kiri.

Kemudian Cikgu Muhammad Bin Awang, guru darjahnya mendafarkannya untuk masuk ke sekolah Inggeris. Sepatutnya, kelas Special Malay One itu diadakan di St. Mark’s School, Butterworth. Tetapi, kelas itu ditolak ke St. Mark’s Branch School, Prai. Untuk ke sekolah setiap hari beliau terpaksa mengayuh basikal sejauh tiga kilometer, menaiki bas sejauh 17 kilometer, berjalan kaki sejauh 1½ kilometer, menyeberang Sungai Prai dengan sampan dan berjalan kaki sejauh ½ kilometer lagi.

Mengapa kelas itu yang ditolak ke Prai boleh difahami. Sekolah itu adalah sekolah missionary. Mereka tidak boleh mengkristiankan pelajar-pelajar Melayu. Mereka terpaksa mengadakan kelas itu kerana arahan Kerajaan. Jadi ia bukanlah kelas pilihan.


Beliau memasuki Tingkatan Satu di Sekolah Menengah St. Marks, Butterworth. Dalam tahun 1960, semasa beliau berada dalam Tingkatan Tiga, kerajaan telah mengadakan Minggu Bahasa Kebangsaan. Walaupun beliau tidak pernah bersyarah di khalayak ramai, beliau mendaftarkan diri, menulis ucapannya sendiri dan, pada hari berkenaan, naik ke pentas memakai seluar panjang abangnya dan berucap. Beliau menjadi Johan di peringkat Daerah, Negeri dan Kawasan Utara dan tempat ke-tiga di peringkat Kebangsaan.

Tun Abdul Hamid sedang menyampaikan syarahan di Dewan Tuanku Abdul Rahman yang menobatkan beliau sebagai Johan Syarahan Peringkat Kebangsaan Bahagian Pelajar Melayu Lelaki.

Semasa di Tingkatan Lima di Sekolah Menengah St Mark’s beliau menjadi pelajar Melayu pertama dilantik sebagai Ketua Pengawas di sekolah itu. Dalam tahun itu juga beliau menjadi johan pertandinan syarahan Bulan Bahasa Kebangsaan Peringkat Kebangsaan Bahagian Pelajar Melayu Lelaki.

Johan bahagian pelajar perempuan bukan Melayu ialah seorang pelajar dari Melaka, keturunan Baba Nyonya bernama Choong Giok Hee, sekarang Toh Puan Hamidah Choong Abdulah, isteri dan ibu kepada empat orang anak-anak beliau.

Tun Abdul Hamid mendapat Gred 1 dalam Peperiksaan Senior Cambridge dan Malaysian Certificate of Education.

Beliau masuk ke Tingkatan Enam di St. Xavier’s Institution, Pulau Pinang. Dalam darjah itu hanya ada tiga orang pelajar Melayu. Kebanyakan guru adalah “brother teachers” yang datang dari England, Jerman, Canada dan lain-lain. Mulanya, beliau bermasalah memahami percakapan mereka. Beliau mengeluh bagaimanalah beliau akan bersaing dengan pelajar-pelajar yang tinggal di George Town dan dihantar ke sekolah dengan kereta manakala beliau sendiri terpaksa bangun jam 5.00 pagi, mandi di perigi jiran apabila perigi sendiri kering au di tali air, menunggang motor sikal ke Butterworth, mengambil feri ke Pulau Pinang untuk sampai ke sekolah. (Selepas itu, bersama beberapa orang kawan, beliau menyewa sebuah bilik di rumah seorang tua China di kawasan gangster, suatu fakta yang hanya diketahuinya kemudian.)

Walau bagaimanapun, dalam minggu pertama, pelajar-pelajar di kelasnya dikehendaki menulis satu esai. Pada minggu berikutnya brother itu masuk ke kelasnya dengan kertas-kertas esai yang sudah diperiksa dan memanggil namanya. Beliau bangun. Selepas itu brother tersebut membaca esai beliau kepada kelas. Pelajar-pelajar kelasnya yang datang dari George Town dan, antaranya mendapat “straight A” (yang sangat jarang di masa itu) terkejut. Beliau pula sangat teruja dengannya. Memang beliau telah memenangi peraduan menulis esai beberapa kali dan esainya dibaca dalam kelas-kelas lain, tetapi itu dalam bahasa Melayu. Ini dalam bahasa Inggeris! Ia memberi keyakinan kepadanya untuk terus berusaha.

Sekolah itu adalah sekolah missionary Roman Catholik. Setiap pagi pelajar-pelajar bukan beragama Roman Katholik diletakkan dalam satu kelas “moral instruction”. Suatu hari brother yang mengajar darjah itu memberi kuliah mengenai agama Islam. Dalam kuliahnya itu, beliau berkata bahawa rukun Islam yang kelima ialah jihad. Tun Abdul Hamid bangun membantah. Di penghujung kelas itu, brother tersebut berkata untuk dua hari berikutnya beliau menyerahkan kelas itu kepada Tun Abdul Hamid.

Beliau pun membuat persediaan dan mengambil alih kelas itu selama dua hari, 45 minit sehari. Beliau tekankan mengenai keesaan Allah s.w.t dan kerasulan para Rasul, daripada Adam a.s. hingga ke Muhammad s.a.w., termasuk Isa a.s. Pada hari kedua, beliau membaca terjemahan Al-Qur’an dalam bahasa Inggeris mengenai isu-isu berkenaan. Selepas dua hari, seorang pelajar perempuan Cina berkata kepadanya “Hamid, I want to be a Muslim”. (Hamid, saya mahu jadi seorang Muslim). Itu adalah pembentangan kertas kerja beliau yang pertama!

Lebih kurang seminggu kemudian, “Brother Principal” (Pengetua) datang ke tepi kelas Tun Abdul Hamid dan memanggilnya keluar. Pengetua itu berkata, “You have a bright future. I would like you to concentrate on your studies. From now on, you don’t have to attend the moral instruction class. You can go to the library and study.” (Kamu mempunyai masa depan yang sangat baik. Saya mahu kamu memberi tumpuan sepenuhnya kepada pelajaran kamu. Mulai sekarang kamu tidak perlu menghadiri kela “moral instruction” lagi. Kamu boleh pergi ke perpustakaan dan belajar.”)

Beliau sangat gembira sehinggalah 15 tahun kemudian. Pada masa itu beliau menjadi Timbalan Pendaftar, Mahkamah Tinggi di Kuala Lumpur. Apabila beliau keluar dari biliknya, beliau ternampak Brother Principal beratur di koridor untuk mendapat perkhidmatan Pesuruhjaya Sumpah. Tun Abdul Hamid memperkenalkan dirinya dan menjemput Brother Principal ke biliknya. Beliau memanggil Pesuruhjaya Sumpah untuk memberi perkhidmatan yang dikehendaki oleh Brother Principal. Pada masa Brother Principal meninggalkan biliknya, Tun Abdul Hamid tertanya-tanya apakah sebabnya yang sebenar mengapa beliau dikecualikan daripada menghadiri kelas “moral instruction” lima belas tahun dahulu itu: adakah kerana Brother Principal itu sangat mengambil berat tentang masa depannya atau kerana ceramahnya kepada kelasnya mengenai Islam?

Selepas lulus Higher School Certificate, beliau memohon dan diterima masuk ke Fakulti Undang-undang di Universiti Singapura. Sampai di sana, beliau baru mendapat tahu bahawa di akhir tahun pertama hanya kira-kira 1/3 (33%) pelajar tahun pertama yang akan lulus dan naik ke tahun kedua. Sekali lagi, beliau mengeluh bagaimana beliau akan bersaing dengan 180 pelajar lain dari Singapura dan Malaysia, termasuk anak seorang Ketua Hakim Negara, Hakim dan yang berasal dari keluarga peguam manakala beliau sendiri tidak pernah bertemu seorang peguam pun dalam hidupnya.

Walau bagaimanapun, sekali lagi penulisan esai memberi sedikit keyakinan kepadanya. Mereka dikehendaki mengambil ujian bahasa Inggeri di mana mereka perlu menulis satu esai mengenai salah satu topik yang diberi. Beliau adalah seorang daripada 54 pelajar dari 180 (30%) yang lulus ujian itu. Beliau bertekad untuk lulus tahun pertama kerana beliau tidak mempunyai pilihan lain, sehingga beliau tidak pulang ke rumah sehingga tamat pengajian tahun pertama. Beliau pulang hanya untuk melihat ayahnya berada di hospital kerana kemalangan jalan raya. Keluarganya tidak memberitahunya kerana tidak mahu mengganggu fikirannya. Pada akhir tahun pertama, 56 orang pelajar (31%) lulus dan naik ke tahun kedua. Beliau adalah antara 38 orang pelajar (15%) yang mendapat ijazah yang lulus dalam tempoh empat tahun.

Pada awal bulan Mei 1969, beliau memasuki Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan. Beberapa hari kemudian, beliau terperangkap dalam peristiwa 13 Mei di Kampung Baru, Kuala Lumpur di mana beliau menumpang di rumah seorang kawan.

Beliau berkhidmat dalam Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan selama 21 tahun. Dalan tempoh itu beliau berkhidmat sebagai Majistret, Presiden Mahkamah Sesyen, Penolong Pengarah Biro Bantuan Guaman, Timbalan Pendaftar Mahkamah Tinggi, Penasihat Undang-Undang Negeri, Peguam Kanan Persekutuan di Jabatan hasil Dalam Negeri dan Ketua Bahagian Pendakwaan sebelum dilantik menjadi Pesuruhjaya Kehakiman (1990) yang menamatkan perkhidmatan beliau sebagai seorang pegawai Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan .


Dalam tahun 1990, beliau telah dilantik menjadi Pesuruhjaya Kehakiman dan ditempatkan di Pulau Pinang. Pada tahun 1992 beliau dilantik sebagai Hakim Mahkamah Tinggi. Dalam tahun 2002 beliau dilantik menjadi Hakim Mahkamah Rayuan. Dalam tahun 2003, Tun Abdul Hamid dilantik menjadi Hakim Mahkamah Persekutuan. Pada 5 September 2007 beliau telah dilantik menjadi Presiden Mahkamah Rayuan. Pada 11 Disember beliau telah di lantik menjadi Ketua Hakim Negara. Beliau bersara pada 18 Oktober 2008.

Tun Abdul Hamid menyampaikan ucapan pelantikan sebagai Ketua Hakim Negara.

Dalam tempoh hampir 10 tahun sebagai Hakim Mahkamah Tinggi, beliau telah menulis penghakiman-penghakiman penting mengenai wakaf, murtad dan percanggahan bidangkuasa antara Mahkamah Sivil dan Mahkamah Syariah yang menjadi asas kertas kerja dan ucapan-ucapannya sehingga selepas persaraan beliau dan terkumpul bersama-sama penghakiman-penghakimannya dalam satu jilid bertajuk Konflik dan Pengharmonian setebal 508 halaman itu. Penghakiman-Penghakiman itu ialah:

• Dalip Kaur w/o Gurbux Singh v Ketua Polis Daerah (OCPD) Balai Polis Daerah Bukit Mertajam Pulau Pinang Mahkamah Tinggi Pulau Pinang, Saman Pemula N0 24-796-91.
• Ng Siew Pian v. Sbdul Wahid Bin Abu Hasan Kadi Daerah Bukit mertajam (1993) 11 CLJ 391.
• G Rethinasamy v Majlis Ugama Islam Pulau Pinang [1993] 2 MLJ 166
• Tan Kim Luan v Sabariah Binti Md Noor [1995] 1 CLJ 323.
• Isa Abdul Rahman v Majlis Agama Islam Pulau Pinang 1996) 1 CLJ 283
• Lim Chan Seng v Pengarah Jaabatan Agama Islam Pulau Pinang (1996) 3 CLJ 231
• Abdul Shaik Bin Md Ibrahim v Hussien Bin Ibrahim (1999) 3 CLJ 539

Sebagai Hakim Mahkamah Rayuan beliau menulis dua penghakiman penting berkenaan percanggahan bidang kuasa di antara kedua-dua mahkamah itu. Penghakiman-penghakiman itu ialah:
• Daud Bin Mamat lwn. Majlis Agama Islam Dan Adat Istiadat Melayu Kelantan (2002) 3 CLJ 761
• Kamariah Bt Ali v. Kerajaan Negeri Kelantan, Malaysia (2002) 3 AMR 3512

Sebagai Ketua Hakim Negara, beliau telah menulis penghakiman-penghakiman penting mengenai bidangkuasa mahkamah syariah dan mahkamah sivil dan undang-undang yang dibuat oleh Dewan Undangan Negeri. Penghakiman-penghakiman itu adalah dalam kes-kes berikut:

• Latifah Bte Mat Zin v. Rosmawati Bte Sharibun (2007) 5 MLJ 101
• Abdul Kahar Bin Ahmad v. Kerajaan Negeri Selangor DE [2008] 4 CLJ 309
• Sulaiman Bin Takrib v Kerajaan Negeri Trengganu (2009) 6 MLJ 354


Dalam tahun 2004. sebagai Hakim Mahkamah Persekutuan, beliau mempengerusikan Mahkamah Persekutuan mendengar rayuan kes liwat Dato’ Seri Anwar Ibrahim yang pertama. Di hari pertama, peguam beliau mengusulkan supaya Tun Abdul Hamid menarik diri daripada membicara kes itu atas alasan besar kemungkinan beliau akan berat sebelah. Beliau menolak. Dato’ Seri Anwar Ibrahim bangun dan dengan suara yang lantang mengutuk mahkamah.

Pada hari penyampaian penghakiman, apabila Tun Abdul Hamid selesai membaca penghakimannya yang membebaskan beliau, beliau bangun dan berkata, “My Lord, Thank you. May God bless you. That is all I want to say.” “Yang Arif, Terima Kasih. Semoga Allah merahmati tuan. Itu sahaja yang saya hendak katakan.”

Semasa menjadi Ketua Hakim Negara, beliau juga telah mempengerusikan persidangan Mahkamah Khas yang membicarakan tuntutan sivil terhadap Mantan Yang Di Pertuan Agong. Beliau menulis penghakiman mahkamah yang menghendaki Baginda membayar sebanyak US1 juta kepada bank berkenaan. Baginda mematuhi perintah itu. Kes itu menunjukkan bahawa prinsip rule of law sangat dihormati di Malaysia.

Sepanjang kerjayanya beliau telah menulis sebanyak 567 penghakiman mengenai berbagai-bagai bidang undang-undang, kebanyakannya telah disiar dalam jurnal undang-undang dan boleh juga didapati dalam laman-laman web beliau.


Seawal tahun 1993, beliau telah dijemput untuk menjadi pembincang kertas kerja Professor Tan Sri Ahmad Ibrahim dan Dato’ Dr. Abdul Monir Yaakob mengenai Common Law di Malaysia di Seminar Perundangan dan Kehakiman Malaysia di Langkawi. Jemputan itu adalah permulaan penglibatan beliau dalam seminar dan persidangan berkenaan hubungan antara undang-undang sivil dan syarak yang berlanjutan sehingga selepas beliau bersara.

Dalam tahun 2002, beliau telah menulis satu kertas kerja yang mencadangkan isu-isu syariah yang berbangkit di Mahkamah Sivil dan Penimbangtara dirujuk untuk mendapat ketetapan (ruling) oleh Lembaga Penasihat Syariah Bank Negara untuk mengelak ianya diputuskan oleh Hakim-Hakim yang tidak berkelayakan dan tidak mahir mengenai syariah, termasuk Hakim-Hakim bukan Islam dan memastikan penetapan hukum yang sama mengenai isu yang sama demi untuk menggalakkan perkembangan perbankan Islam.

Cadangan itu diterima oleh Kerajaan dan sekarang termaktub dalam seksyen 51 hingga 58 Akta Bank Negara Malaysia 2009 (Akta 701). Ia dipuji oleh penulis-penulias antarabangsa termasuk Yahia Abdul Rahman dalam bukunya “The Art of Islamic Banking and Finance”.

Beliau kerap dijemput menyampaikan ucaputama, kuliah dan membentang kertas kerja dalam berbagai-bagai bidang terutama sekali mengenai bidangkuasa mahkamah sivil dan mahkamah syariah, penharmonian undang-undang sivil dan syariah, perbankan dan kewangan Islam, pelaksanaan hudud di Brunei dan Malaysia di dalam dan di luar negara, termasuk di Universiti Harvard.

Masalah kesihatan menyebabkan beliau tidak aktif selama setahun mulai Oktober 2010. Walau pun tidak sembuh seperti sediakala dan senantiasa dalam kesakitan, beliau terus menulis dan menyampaikan ucaputama dan membentang kertas kerja dengan banyaknya. Semenjak tahun 2015, beliau tidak boleh bangun lagi. Namun demikian beliau terus menulis dan menghadiri persidangan, seminar dan lain-lain dengan menaiki ambulans dan menyampaikan ucaputama dan kertas kerjanya sambil duduk di atas kerusi roda. Namun demikian, suara beliau tetap berpengaruh.

Walaupun senentiasa dalam kesakitan, beliau telah menentang dengan kuatnya melalui lisan dan tulisan cadangan untuk memansuh Akta Hasutan 1948 dan cadangan memasukkan seksyen 88A ke dalam Akta 164. Cadangan-cadangan itu kemudian telah tidak diteruskankan oleh kerajaan.

Di akhir 2018, melalui ucapan dan artikel-artikelnya yang ditular oleh UMNO, PAS dan NGO-NGO Melayu, beliau menentang ratifikasi ICERD. Bantahan orang Melayu begitu kuat hingga Perdana Menteri, Tun Dr. Mahathir terpaksa membuat U-turn dan tidak meneruskan cadangan kerajaan PH itu.

Pada 8 Disember 2018, satu perhimpunan orang Melayu yang terbesar dalam sejarah diadakan di Kuala Lumpur untuk menunjukkan bantahan mereka. Sebelum itu rencana-rencana Tun Abdul Hamid telah ditular ke seluruh negara. Pada malam sebelum perhimpunan itu, Amanat Tun Abdul Hamid Mohamad ditayangkan dalam berita TV internet. Tiga hari selepas perhimpunan itu DS Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang menziarahi beliau untuk mengucapkan terima kasih kepada baliau kerana, mengikut DS Tuan Guru Haji Abdul Hadi, tulisan-tulisan Tun Abdul Hamid telah memain peranan yang sangat besar mempengaruhi orang ramai untuk menyertai perhimpunan itu.

Hanya dua bulan kemudian Menteri Luar kerajaan PH menandatangani Statut Rom. UMNO dan NGO-NGO Melayu menentang. Tetapi, alasan-alasan mereka kurang tepat. Menteri Luar, semestinya atas nasihat Peguam Negara, memberi alasan, yang juga tidak betul sebahagian daripadanya. Ini menyebabkan Tun Abdul Hamid menulis satu rencana untuk menjelaskan akibat ratifikasi Statut Rom yang sebenar sambil menyerahkan kepada pembaca membuat keputusan sendiri.

Atas usaha Presiden Perkasa, Dato’ Ibrahim Ali, satu rakaman video telah dibuat dan dinaikmuatkan di U-Tube dan facebook oleh NGO-NGO dan individu-individu. Dua hari kemudian, kebetulan atau tidak, Tun Dr Mahathir, Perdana Menteri, membuat U-Turn sekali lagi dan tidak akan meneruskan dengan rancangan meratifikasikannya.

10 April 2019 adalah suatu hari yang bersejarah bagi Tun Abdul Hamid. Pada hari itu, Mahkamah Persekutuan, dengan keputusan 5:4 memutuskan bahawa seksyen 56 dan 57 Akta Bank Pusat 2009 tidak bercanggah dengan Perlembagaan. Ertinya, peruntukan undang-undang yang menghendaki mahkamah sivil merujuk isu syariah yang berbangkit di mahkamah-mahkamah sivil dalam kes-kes perbankan Islam dan takaful kapada Majlis Penasihat Syariah (MPS) Bank Negara dan ruling yang dibuat oleh MPS mengikat mahkamah sivil itu, adalah sah.

Peruntukan itu telah dicadangkan oleh Tun Abdul Hamid dalam kertas kerjanya dalam tahun 2002. Hujah beliau ialah MPSlah yang paling layak dan mempunyai kepakaran untuk tugas itu. Lagi pula beliau hendak mengelak hakim-hakim mahkamah sivil yang tidak mempunyai kepakaran dalam Syariah, apatah lagi hakim-hakim bukan Islam, daripada mengeluarkan ruling mengenai hukum syarak yang akan mengikat orang Islam.

Peruntukan itu telah dicabar atas alasan ia bercanggah dengan Perlembagaan. Seorang diri, Tun Abdul Hamid mempertahankan peruntukan itu melalui kertas-kertas kerja dan ucapannya. Sekarang Mahkamah Persekutuan mengesahkannya..

Pada masa yang sama, melaui ucapan dan tulisan, beliau telah berusaha untuk menyedarkan orang Melayu dan Islam Malaysia mengenai bahaya perpecahan dan cuba mewujudkan kerjasama di antara UMNO dan PAS, bermula dengan kesepakatan mengenai Rang Undang-Undang A355.

Usaha ini jelas Berjaya seperti yang dapat dilihat dalam PRK Cameron Highlands, Semenyih dan Rantau.

Beliau telah menulis lebih daripada 300 ucaputama, kertas kerja, kuliah dan artikel. Kesemuanya boleh didapati dalam laman-laman web beliau.

Dalam tahun 1981, semasa berkhidmat sebagai Panasihat Undang-Undang Negeri Kelantan, di bawah pemerintahan Barisan Nasional, beliau telah menyiapkan Rang Undang-Undang Acara Jenayah Syari’ah dan Rang Undang-Undang Acara Mal Syari’ah untuk dibentangkan di Dewan Undangan Negeri Kelantan. Kedua-dua Enakmen itu diluluskan dan Kelantan menjadi negeri pertama di Malaysia yang melaksanakannya.

Semasa menjadi Hakim Mahkamah Tinggi Pulau Pinang, beliau telah juga dilantik menjadi ahli Panel Hakim Mahkamah Rayuan Syariah Pulau Pinang. Beliau telah memain peranan penting dalam menyediakan Mahkamah Rayuan Syariah Pulau Pinang, termasuk pengwartaannya dan pelantikan Ketua Hakim Syar’ienya yang pertama sehingga ia dapat mengadakan persidangan sulungnya setelah Mahkamah Kadi Besar tidak bersidang selama tiga tahun.

Pada masa yang sama, beliau juga telah dilantik menjadi Pengerusi Jawatankuasa Teknikal Undang-Undang Sivil dan Syariah Negeri Pulau Pinang, satu-satunya negeri yang mempunyai jawatankuasa seperti itu.

Semasa menjadi Hakim Mahkamah Rayuan, beliu juga menjadi Pengerusi, Lembaga Tatatertib Peguam Malaya. Antara lain, beliau menyediakan kertas kerja untuk meringkaskas proses perbicaraan kes-kes tersebut.

Beliau juga menjadi ahli jawatankuasa Teknikal Undang-Undang Sivil dan Syariah di peringkat kebangsaan.


Dalam tahun 2004, semasa beliau menjadi Hakim Mahkamah Rayuan, beliau telah dilantik menjadi ahli Majlis Penasihat Syariah Bank Negara Malaysia dan, tidak lama kemudian, ahli Majlis Penasihat Syariah Suruhanjaya Sekuriti Malaysia. Beliau adalah satu-satunya hakim mahkamah sivil yang pernah dilantik ke jawatan itu dan berkhidmat sehingga tahun 2016 apabila kesihatan beliau memaksa beliau menarik diri.

Selepas bersara, beliau dilantik menjadi ahli Suruhanjaya Pelantikan Kehakiman, Pengerusi Lembaga Penasihat Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia, Pengerusi Jawatankuasa Pengharmonian Undang-Undang Sivil dan Syariah Bank Negara Malaysia dan Pengerusi Jawatankuasa Semakan Penalti Monetari Bank Negara Malaysia. Kerajaan Persekutuan telah juga melantik beliau sebagai Pengerusi Jawatankuasa Khas Bagi Penentuan Tuntutan Bayaran Tunai Daripada Hasil Petroleum Di Pantai Timur Semenanjung Malaysia.


Beliau juga telah menulis lima buah buku yang berjumlah 3,604 halaman. Buku-buku itu ialah: I Will Never Beg, Saya Tidak Akan Melutut, The Truth Shall Prevail, Konflik dan Pengharmonian dan Buat Kerja. Beliau menekankan bahawa setiap patah perkataan dan seitap koma dan noktah ditulis atau ditaip oleh beliau sendiri, termasuk yang, di-akhir-akhir ini, dilakukan sambil terlentang dengan memegang mini Ipad dengan sebelah tangan dan menaip dengan jarinya yang kebas dan kaku.

Buku-buku hasil tulisan Tun Abdul Hamid

Buku-buku hasil tulisan Tun Abdul Hamid

Beliau telah dikurniakan Ijazah Kehormat Doktor Pengurusan oleh Universiti Tenaga Nasional Malaysia (UNITEN), Ijazah Kehormat Doktor Falsafah Syari’ah dan Kehakiman oleh Universiti Sains Islam Malaysia (USIM) dan Ijazah Kehormat Doktor Undang-Undang oleh Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM). Beliau pernah dilantik sebagai Professor Adjung di Universiti Utara Malaysia, Universiti Tenaga Nasional Malaysia dan Universiti Kebangsaan Malaysia.

Beliau juga adalah pemenang Lifelong Contribution to Islamic Finance Award 2004 yang dikurniakan oleh Kuala Lumpur Islamic Finance Forum (KLIFF) 2004.

Pada tahun 2015 beliau telah dinobatkan sebagai Tokoh Maal Hijrah Peringkat Kebangsaan 1437H/2015M kerana sumbangan beliau dalam memartabatkan syiar Islam di peringkat nasional dan antarabangsa.

Tun Abdul Hamid menyampaikan ucapan di Majlis Anugerah Tokoh Maal Hijrah 1437H/ 2015M.


Tun Abdul Hamid telah dikurniakan bintang dan darjah-darjah kebesaran P.J.K. (Perlis) (1974), K.M.N. (1978), D.P.C.M. (Perak) (1989) yang membawa gelaran “Dato”, D.M.P.N. (Pulau Pinang) (1996) yang membawa gelaran “Dato”, S.P.C.M. (Perak) (2008) yang membawa gelaran “Dato’ Seri” D.U.P.N (Pulau Pinang) (2008) yang membawa gelaran “Dato’ Seri Utama” dan, S.S.M (2008) yang membawa gelaran “Tun”.


[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Sebelum PRU 14, betul atau tidak, saya berpendapat DS Najib patut berundur daripada menjadi Presiden UMNO. (Tetapi, masalahnya, siapa hendak menggantinya?) Ini semata-mata berdasarkan persepsi, bukan hakiki. Pada masa itu, saya fikir, jika beliau berbuat demikian, BN mempunyai peluang yang lebih baik untuk menang.

Itu tidak berlaku. Apa yang berlaku kita semua tahu, sekarang. Ia sudah menjadi takdir dan tidak boleh dirombak semula. Suka atau tidak, kita terpaksa menerimanya. Apa yang kita boleh lakukan adalah belajar dari kesilapan dan mencari hikmah di dalam musibah.

Itulah yang saya cuba lakukan selepas PRU 14, melalui rencana-rencana saya. Saya berkata, kekalahan BN memberi peluang kepada UMNO untuk membersihkan diri daripada politik wang. Saya menyuarakan, pemimpin-pemimpin UMNO patutlah bermuhasabah diri. Mereka patut bertanya diri mereka sendiri adakah mereka menjadi liabiliti kepada UMNO? Mereka patut menjawabnya dengan jujur. Jika “Ya”, mereka patut berundur daripada memegang jawatan dalam parti.

Saya mencadangkan supaya UMNO dan PAS bekerjasama (ini saya lakukan semenjak 2014) untuk mengelak perpecahan undi Melayu/Islam yang menyebabkan kemenangan kepada PH.

Semua itu juga tidak berlaku. Apabila masa depan UMNO sudah nampak gelap, bekas-bekas pemimpin tinggi UMNO dan menteri-menteri yang telah kaya raya kerana UMNO, termasuk yang menang dalam PRU 14, melompat keluar dari UMNO sebagai transit untuk menyertai Bersatu pimpinan Tun Dr Mahathir. Pada masa itu, UMNO memang kelihatan tidak bermaya lagi.

Maka, Tun Dr Mahathir yang mulanya mahu UMNO dan BN kalah untuk menjatuhkan DS Najib, mencanang di seluruh dunia bahawa UMNO hanya menunggu saat kematiannya. Saya percaya, beliau nampak pusaka yang boleh diwarisi oleh partinya yang terdiri daripada ahli-ahli Parlimen dan DUN UMNO yang akan menguatkan kedudukan partinya dalam Pakatan Harapan, ahli-ahli UMNO yang akan menjadi ahli Bersatu, infratructure UMNO yang siap untuk digunakan, dan, jangan lupa, aset UMNO. Beliau telah berjaya melakukannya sekali. Mengulanginya tentu lebih mudah.

Pada masa yang sama, akaun-akaun bank UMNO dibekukan (Saya tidak kata patut atau tidak sebab saya tidak tahu faktanya). Apa lagi yang tinggal? Dalam keadaan itu, ada bekas-bekas pemimpin kanan yang masih berada dalam UMNO yang nampak sudah goyang dan menunggu masa dan peluang untuk melompat keluar. Di peringkat bawah dan akar umbi juga, penghijrahan mula berlaku. UMNO sudah tidak berkuasa dan mereka tidak boleh mengharapkan sesuatu habuan dengan terus menyokong UMNO. Maka, lebih baik mereka menyokong PH.

Tetapi, dalam keadaan tanpa harapan itu pun, ada beberapa orang pemimpin kanan yang, nampaknya, sanggup tenggelam bersama UMNO. Pada masa itu, setelah dihadapkan ke mahkamah, DS Najib telah melakukan sesuatu yang terhormat, jika dibandingkan dengan Lim Guan Eng, ia itu meletakkan jawatan Presiden UMNO. Saya menerima berita itu dengan rasa lega kerana ia akan memudahkan pemulihan UMNO. Malah, pada masa itu, untuk memulihkan UMNO, saya fikir DS Najib patut menjauhkan diri dari UMNO dan UMNO menjauhkan diri daripada DS Najib. Dalam hal ini, apa yang berlaku kemudiannya, membuktikan pandangan saya itu silap.

Pengunduran diri DS Najib itu menyebabkan DS Zahid memangku jawatan Presiden. Terus terang, juga berdasarkan persepsi, saya tidak senang dengan perkembangan itu. Tiba pemilihan pemimpin-pemimpin UMNO. Saya fikir, itu adalah satu peluang untuk menggantikan DS Zahid.

Saya mengharapkan Tengku Razaleigh akan bertanding dan seterusnya menang kerana saya nampak, beliau sahajalah yang mampu berhadapan dengan Tun Dr Mahathir, selama Tun Dr Mahathir menjadi Perdana Menteri. Selepas itu beliau juga patut berundur. Apabila beliau kalah, saya kecewa. UMNO tidak akan berubah. Tetapi, membaca laporan ucapan-ucapan beliau selepas itu, saya lebih suka beliau kalah.

Kemudian DS Zahid pula dihadapkan ke mahkamah. (Sekali lagi saya tidak katakan patut atau tidak kerana saya tidak tahu faktanya.) Saya berharap, demi UMNO, beliau juga akan mengundur diri, seperti DS Najib. Sekali lagi ini tidak berlaku. Saya harapkan ahli-ahli UMNO “menasihatkannya” supaya berundur. Apabila sayap pemudanya yang diketuai oleh Dato’ Dr. Asyraf Wajdi, dengan sebulat suara, meluluskam resolusi meminta DS Zahid berehat, saya gembira. Tetapi, resolusi sayap pemuda itu dikritik oleh pemimpin-pemimpin UMNO. Saya kecewa lagi: UMNO tidak akan berubah, tidak akan pulih dan akan terkubur.

Apabila kemudiannya DS Zahid menyerahkan tugasnya kepada timbalannya DSU Mohamad Hasan, saya gembira semula.

Saya kurang senang apabila melihat DS Najib turut berkempen di PRK Sungai Kandis kerana saya berpendapat ia akan memberi kesan negatif. Tetapi, apa yang berlaku di PRK Cameron Highlands selepas itu, adalah berlainan. Terima kasih kepada apa yang dilakukan dan gagal dilakukan PH, orang Melayu, termasuk anak-anak muda, mula kecewa dan marah kepada PH dan kembali semula kepada UMNO, sekali gus DS Najib menjadi lebih popular daripada masa beliau menjadi Perdana Menteri.

Tsunami patah balik orang Melayu ini lebih jelas di PRK Semenyih (dan, kemudiannya, disahkan di Rantau.) Maka, pemimpin-pemimpin UMNO yang sebelumnya sudah berfikir untuk melompat keluar pun, turun berkempen semula.

UMNO telah bangkit semula. UMNO akan bersama-sama dengan PAS dalam menghadapi PH dan PRU 15. Untuk menguatkan lagi perpaduan Melayu, ahli-ahli PERKASA lebih baik menyertai atau menyokong UMNO atau PAS. Saya masih berpendapat PERKASA tidak sepatutnya menjadi sebuah parti politik. Ia hanya akan memecahkan lagi perpaduan orang Melayu dan melemahkan kuasa politik orang Melayu.

MCA yang telah meluluskan resolusi menuntut supaya BN dibubarkan, mendekati UMNO semula dan bersama-sama turun berkempen. Saya telah katakan dalam ucapan dan rencana saya semenjak 2014, bahawa pertimbangan orang (dan parti orang) Cina hanya untung-rugi. Jika mereka nampak akan menguntungkan mereka, mereka datang, jika merugikan, mereka lari. Maka parti orang Melayu perlu memperkuatkan dirinya dulu. Jika kita kuat, mereka akan datang, seperti selepas Merdeka dulu.

MIC yang sudah bercakap hendak keluar BN pun menghimpit semula. Kemana ia hendak pergi? Sepanjang sejarah calonnya menang kerana undi Melayu.

Sekarang, MCA dan MIC menumpang pentas UMNO dan PAS untuk berkempen kepada, hampir kesemuanya, orang Melayu. Itu elok untuk menunjukkan solidariti, tetapi tidak perlu untuk mendapatkan undi Melayu.

Lepas ini, seperti dulu, mereka perlu berkempen kepada masyarakat mereka masing-masing dengan menggunakan Bahasa Cina dan Tamil. Dengan cara itu baru kita tahu berapa ramai penyokong mereka sebenar.

MyPPP yang lebih awal lari, sudah tidak kedengaran langsung. Itu satu pengajaran kepada UMNO: jangan terlalu mudah menerima parti-parti opportunist seperti itu. Berapa pengundi ia boleh bawa, itu pun di kawasan bandar yang dikuasai DAP?

Demikian juga Gerakan. Setelah semua calonnya kalah, ia bercakap besar akan keluar dari BN. Sekarang ia sudah tidak kedengaran lagi, mungkin sudah tidak bergerak lagi.

Untuk menghadapi PRU 15, UMNO perlu tampil ke hadapan dengan wajah baru dan sifat-sifat baru. Ia perlu membersihkan diri daripada politik wang, rasuah dan penyalahgunaan kuasa. Untuk itu, pemimpin-pemimpin utamanya hendaklah orang-orang yang berintegriti.

Sekarang saya nampak tiga orang yang lebih menyerlah daripada yang lainnya. (Saya tidak kata tidak ada orang lain, cuma saya kurang tahu mereka. Bilangan mereka boleh ditambah). Mereka adalah DSU Mohamad Hasan, Dato’ Ismail Sobri dan Dato’ Asyraf Wajdi.

Bagaimana dengan DS Najib dan DS Zahid? Melainkan mereka telah dibebaskan oleh mahkamah daripada semua pertuduhan, adalah lebih baik bagi imej UMNO jika mereka tidak memegang apa-apa jawatan dalam UMNO.

Malah, pada pandangan saya DS Najib lebih baik tidak mencuba untuk menjadi Presiden UMNO dan Perdana Menteri semula. Sehingga beliau dibebaskan daripada semua pertuduhan, jika itu berlaku, persepsi negatif terhadapnya, betul atau tidak, adalah terlalu tebal untuk dilupai dalam sekejap masa. Juga, adalah tidak elok bagi imej Malaysia jika Perdana Menterinya berulang alik ke mahkamah, kerana menghadapi tuduhan jenayah. Jangan ikut teladan Lim Guan Eng.

Populariti DS Najib sekarang adalah kerana orang kecewa dan meluat dengan PH dan menteri-menterinya, kasihan kepadanya dan mereka merasakan bahawa kehidupan mereka lebih baik semasa DS Najib menjadi Perdana Menteri. Biar apa pun, tuduhan-tuduhan terhadapnya di mahkamah masih ada dan, integritinya dan persepsi negatif terhadapnya masih belum pulih. Lagi pula, saya percaya terdapat ramai orang yang sanggup menerima balik BN dengan syarat DS Najib bukan Perdana Menterinya.

DS Najib tidak dapat lari daripada tanggungjawab sebagai pemimpin UMNO yang menyebabkan kerajaan BN tumbang buat pertama kalinya dalam sejarah. Cara untuk memperbaiki imejnya bukanlah dengan berusaha untuk menjadi Perdana Menteri semula yang berkemungkinan menyebabkan BN kalah lagi dalam PRU 15. Malah, saya berpendapat, BN tidak akan menang, jika ia menampilkan DS Najib semula sebagai bakal Perdana Menterinya. Saya masih berpendapat, secara rasmi, UMNO perlu menjauhkan diri dari DS Najib. DS Najib tak usahlah bertanding. Beliau boleh berkempen untuk UNMO/BN atas sifat peribadinya, seperti sekarang.

Bagaimana dengan DS Zahid? Apa yang saya katakan mengenai DS Najib terpakai kepada beliau. Beliau eloklah mengikut teladan DS Najib dengan meletak jawatan sebagai Presiden UMNO. Berhentilah cakap-cakap untuk menjalankan tugas sebagai Presiden semula. Jika beliau berbuat demikian, populariti UMNO yang mula meningkat itu akan merudum semula. Sudah tiba masanya beliau berhenti dari politilk, atau hanya menjadi ahli biasa. Beliau patut bersyukur beliau telah naik setinggi itu. Beliau bukanlah material Perdana Menteri.

Perbincangan ini adalah atas asas kedua-dua mereka belum atau tidak didapati bersalah dan dihukum penjara. Jika mereka didapati bersalah dan dipenjarakan, keperluan perbincangan ini tidak timbul. Tetapi, mereka tidak bersalah sehingga mereka disabitkan.

Maka, saya memilih ketiga-tiga pemimpin itu untuk memimpin UMNO bagi menghadapi PRU 15. Jika BN bersama-sama PAS dan parti-parti lain, dapat menubuh kerajaan Persekutuan, tanpa teragak-agak, saya memilih DSU Mohamad Hasan sebagai calon Perdana Menteri. Beliau mempunyai material Perdana Menteri. Noktah,

Sebagai orang nombor dua dalam parti, saya memilih Dato’ Ismail Sobri. Beliau menunjukkan kematangan sebagai seorang ketua pembangkang.

Saya juga memilih Dato’ Asyraf Wajdi sebagai salah seorang pemimpin kanan UMNO. Dulu Dato’ Asyraf Wajdi bermasalah kerana beliau datang dari Kelantan dan kalah dalam pilihanraya Parlimen. Sekarang DS Mustapa Mohamed telah memberi laluan kepada beliau untuk bertanding di Jeli. Dengan sokongan PAS, saya tidak nampak apa-apa halangan untuk beliau menang. Mungkin DS Mustapa Mohamed menyesal.

16 April 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Apakah Statut Rom ICC?

Statut Rom adalah perjanjian antarabangsa yang menubuh Mahkamah Jenayah Antarabangsa (ICC) untuk membicarakan empat jenis jenayah antarabangsa utama. Ia mula berkuatkuasa pada 1 Julai 2002.

Sehingga Mac 2019, 124 daripada 193 ahli PBB telah menerima perjanjian itu. Negara-negara itu termasuklah negara-negara yang mengamalkan sistem raja berperlembagaan seperti Belgium, Kemboja, Denmark, Japun, Jordan, Lesotho, Liechtenstein, Luxembourg, Belanda, Norway, Samoa, Sepanyol, Sweden dan United Kingdom. Negara-negara yang mengamalkan system raja berkuasa mutlak seperti Saudi Arabia menolaknya. Kuasa-kuasa besar seperti Amerika Syarikat, Russia, China dan juga India dan Israel menolaknya. Semua negara-negara jiran kita iaitu Singapura, Indonesia, Brunei Darussalam dan Thailand tidak menerimanya. Filipina baru sahaja menarik balik keanggutaannya. Malaysia telah menandatangani penerimaannya pada 4 Mac 2019.

Jenayah antarabangsa utama

Statut Rom mewujudkan empat jenis jenayah antarabangsa utama iaitu genocide, jenayah terhadap kemanusiaan, jenayah perang, dan jenayah pencerobohan. Misalan kesalahan-kesalahan utama itu ialah:

“Perkara 6. Genocide

Bagi maksud Statut ini, ‘genocide’ bermaksud apa-apa perbuatan yang berikut yang dilakukan dengan niat untuk memusnahkan, keseluruhan atau sebahagian, kumpulan bangsa, etnik, kaum atau agama, seperti:

(a) Membunuh ahli kumpulan;

(b) Menyebabkan bahaya tubuh atau mental serius kepada ahli kumpulan;

(c) Sengaja menimbulkan syarat-syarat kehidupan kumpulan yang dikira untuk membawa kemusnahan fizikal secara keseluruhan atau sebahagian;

(d) Mengadakan langkah-langkah yang bertujuan untuk mengelakkan kelahiran dalam kumpulan;

(e) Memindahkan kanak-kanak kumpulan dengan paksa ke kumpulan lain.” (Terjemahan saya).

Perhatikan, sebagai misalan, membunuh sahaja tidak menjadikannya kesalahan genocide. Ia mestilah “dilakukan dengan niat untuk memusnahkan, keseluruhan atau sebahagian, kumpulan bangsa, etnik, kaum atau agama.”

“Perkara 7: Jenayah terhadap kemanusiaan

1. Bagi maksud Statut ini, ‘jenayah terhadap kemanusiaan’ bermaksud apa-apa perbuatan berikut apabila dilakukan sebagai sebahagian daripada serangan yang meluas atau sistematik yang ditujukan terhadap mana-mana penduduk awam, dengan pengetahuan mengenai serangan itu:

(a) Pembunuhan;

(b) Penghapusan;

(c) Perhambaan;

(d) Pengusiran atau perpindahan penduduk secara paksa;

(e) Penjara atau lain-lain kekurangan kebebasan fizikal yang melanggar peraturan asas undang-undang antarabangsa;

(f) Penyeksaan;

(g) Rogol, perhambaan seks, pelacuran paksa, kehamilan paksa, pensterilan paksa, atau apa-apa bentuk keganasan seksual yang sama seriusnya;

(h) Penganiayaan terhadap kumpulan atau puak yang boleh dikenalpasti atas alasan politik, kaum, kebangsaan, etnik, kebudayaan, agama, jantina sebagaimana yang ditakrifkan dalam perenggan 3, atau alasan lain yang diiktiraf secara universal sebagai tidak dibenarkan di bawah undang-undang antarabangsa, berkaitan dengan apa-apa perbuatan yang disebut dalam perenggan ini atau apa-apa jenayah di dalam bidang kuasa Mahkamah;

(i) Kehilangan orang dengan paksa;

(j) Jenayah apartheid;

(k) Tindakan tidak berperikemanusiaan lain yang serupa dengan sengaja menyebabkan penderitaan yang besar, atau kecederaan serius kepada badan atau kesihatan mental atau fizikal. (Terjemahan saya).

Perhatikan, kesalahan-kesalahan yang tersebut di atas hanya menjadi jenayah terhadap kemanusiaan jika ia “dilakukan sebagai sebahagian daripada serangan yang meluas atau sistematik yang ditujukan terhadap mana-mana penduduk awam, dengan pengetahuan mengenai serangan itu.”

“Perkara 8 Jenayah perang

1. Mahkamah hendaklah mempunyai bidang kuasa berkenaan dengan jenayah perang khususnya apabila dilakukan sebagai sebahagian daripada pelan atau dasar atau sebagai sebahagian daripada komisen jenayah sedemikian.

2. Bagi maksud Statut ini, ‘jenayah perang’ bermaksud:

(a) Pelanggaran terhadap Konvensyen Geneva pada 12 Ogos 1949, iaitu mana-mana tindakan berikut terhadap orang atau harta yang dilindungi di bawah peruntukan Konvensyen Geneva yang berkaitan:

(i) Membunuh dengan sengaja;

(ii) Penyeksaan atau perbuatan tidak berperikemanusiaan, termasuk eksperimen biologi;

(iii) Dengan sengaja menyebabkan penderitaan yang besar, atau kecederaan serius terhadap badan atau kesihatan;

(iv) Kemusnahan yang meluas dan peruntukan harta benda, tidak dibenarkan oleh keperluan ketenteraan dan dijalankan secara tidak sah dan dengan tidak sengaja; (Terjemahan saya)…… (dan banyak lagi).

Perhatikan, kesalahan-kesalahan yang tersebut itu hanya menjadi jenayah perang jika ia “dilakukan sebagai sebahagian daripada pelan atau dasar atau sebagai sebahagian daripada komisen jenayah sedemikian”.

Bidangkuasa ICC

Perkara 13 memperuntukkan tiga cara ICC boleh menjalankan bidangkuasanya, iaitu apabila:

“(a) Keadaan di mana satu atau lebih jenayah sedemikian nampak telah dilakukan dirujuk kepada Pendakwa oleh negara pihak menurut artikel 14;

(b) Keadaan di mana satu atau lebih jenayah seperti itu telah dilakukan telah dirujuk kepada Pendakwa oleh Majlis Keselamatan yang bertindak di bawah Bab VII Piagam Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu; atau

(c) Pendakwa telah memulakan penyiasatan berkenaan dengan jenayah sedemikian mengikut artikel 15.”

ICC hanya boleh membicarakan jenayah antarabangsa utama itu jika negera-negera pihak “tidak berupaya” atau “tidak bersedia” (unable or unwilling) untuk melakukannya sendiri. Bidang kuasa mahkamah adalah pelengkap (complementary) kepada bidang kuasa mahkamah domestik.

ICC boleh mendakwa individu (tetapi tidak boleh mendakwa negara atau organisasi) untuk empat jenis jenayah itu. Hanya orang di bawah umur 18 tahun apabila jenayah itu dilakukan mempunyai immunity dan tidak boleh didakwa di ICC. Ertinya, ketua negara pun boleh didakwa.

Adakah penerimaan Statut Rom bererti kita menyerahkan kedaulatan negara kepada kuasa luar?

Hujah utama yang selalu dikemukan bagi menentang penerimaannya ialah dengan menerimanya kita menyerahkan kadaulatan negara kepada kuasa luar. Memang betul, dengan menerimanya, kita menyerah kepada negara pihak hak untuk membuat aduan terhadap kita (tetapi, kita juga boleh membuat aduan terhapa negara pihak lain); dan kita memberi bidangkuasa kepada ICC untuk membicarakan rakyat Malaysia.

Hakikatnya ialah apabila sesebuah negara menjadi negeri pihak kepada sesuatu perjanjian antarabagsa, ia akan terikat dengan syarat-syarat dan peruntukannya, yang sedikit sebanyak akan menyentuh kedaulatan negara itu. Itu tidak dapat dielakkan. Lagi pula ia akan melibatkan semua negara pihak, bukan hanya Malaysia.

Adakah penerimaan Statut Rom akan meletakkan Raja-Raja di bawah bidangkuasa ICC?

BHOnline 14 Mac 2019 melaporkan Menteri Luar, Datuk Saifuddin Abdullah, saya percaya atas nasihat Jabatan Peguam Negara, berkata bahawa “Keputusan Malaysia memeterai Statut Rome pada 4 Mac lalu dipersetujui Jemaah Menteri selepas berpuas hati bahawa kedudukan dan kekebalan Yang di-Pertuan Agong kekal terpelihara.”

Beliau berkata, “…kerajaan mengambil maklum mengenai kekhuatiran segelintir pihak bahawa Yang di-Pertuan Agong akan terdedah kepada pendakwaan jenayah di Mahkamah Jenayah Antarabangsa (ICC).
“Katanya, tanggapan sedemikian adalah salah dan dibuat tanpa kefahaman asas dalam perundangan atau perlembagaan kerana sistem Raja Berperlembagaan di Malaysia mengikut Perkara 40 (1) Perlembagaan Persekutuan menyatakan tugas Yang di-Pertuan Agong dilaksanakan atas nasihat Perdana Menteri atau Jemaah Menteri.

“Artikel 40 (1A) menyatakan ‘pada menjalankan fungsinya di bawah Perlembagaan ini atau undang-undang persekutuan, jika Yang di-Pertuan Agong dikehendaki bertindak mengikut nasihat, atas nasihat atau selepas menimbangkan nasihat, Yang di-Pertuan Agong hendaklah menerima dan bertindak mengikut nasihat itu.

“Segala tindakan Yang di-Pertuan Agong adalah berasaskan nasihat Perdana Menteri atau Jemaah Menteri, justeru penyertaan Malaysia ke Statut Rome tidak menjejaskan kedudukan dan kekebalan Yang di-Pertuan Agong.

“Mengenai Perkara 41 bahawa Yang di-Pertuan Agong adalah Pemerintah Tertinggi Angkatan Tentera Persekutuan, ia tidak memberi kuasa mutlak kepada baginda untuk mengisytiharkan perang. Perkara ini perlu dibaca bersekali dengan Perkara 40, iaitu Yang di-Pertuan Agong menjalankan tugas atas nasihat Perdana Menteri atau Jemaah Menteri,” katanya dalam kenyataan, malam tadi.

Bersandarkan perincian mengikut Perlembagaan Persekutuan, Saifuddin berkata, Yang di-Pertuan Agong tidak bertanggungjawab terhadap empat jenayah terkutuk seperti dikenal pasti dalam dalam Artikel 5 Statut Rome, iaitu genosid, jenayah terhadap kemanusiaan, jenayah perang dan jenayah pencerobohan.

Tanggungjawab undang-undang untuk sebarang pengisytiharan perang, katanya, terletak pada bidang kuasa Perdana Menteri dan Jemaah Menteri.

Yang di-Pertuan Agong tidak akan menerima kesan secara peribadi selepas Malaysia menjadi negara pihak kepada ICC,” katanya.”

Dengan hormat, saya tidak bersetuju dengan pandangan bahawa dengan penerimaan Statut Rom “kedudukan dan kekebalan Yang di-Pertuan Agong kekal terpelihara.” Ini kerana Statut Rom hanya mengiktiraf kekebalan orang di bawah umur 18 tahun.

Tetapi, adalah satu perkara lain jika dikatakan YDPA tidak boleh dipertanggungjawabkan atas apa yang dilakukan oleh kerajaan (Eksekutif) kerana baginda adalah seorang raja berperlembagaan. Konsep ini dijelaskan oleh Menteri Luar itu dengan betul dan saya bersetuju dengannya, dan saya tidak perlu mengulanginya.

Kesilapan berlaku kerana kekeliruan (confusion) antara kekebalan dengan tanggungjawab (immunity and responsibility.) Jika seorang Raja itu mempunyai kekebalan, maka jika baginda melakukan kesalahan pun, baginda tidak boleh didakwa. Tetapi, jika baginda tidak boleh dipertanggungjawabkan bagi pelakuan kesalahan itu (commission of the offence), baginda tidak boleh didakwa kerana, mengikut undang-undang, baginda tidak melakukan kesalahan itu. Jika baginda sendiri melakukannya, baginda boleh didakwa. Itu bezanya.

Mungkin dikatakan, jika Raja-Raja sendiri melakukan kesalahan itu, biarlah mereka dibicarakan oleh ICC. Tetapi, itu bukan isunya di sini. Isunya ialah dengan menerima Statut Rom “kedudukan dan kekebalan Yang di-Pertuan Agong kekal terpelihara” atau tidak, bukan jika Raja-Raja melakukan kesalahan itu, mereka patut dibicarakan leh ICC atau tidak.

Saya bersetuju bahawa peristiharan perang terletak pada bidangkuasa Jemaah Menteri. Tetapi, kesalahan-kesalahan itu boleh dilakukan tanpa perisytiharan perang. Jenayah perang hanya satu daripada empat jenis kesalahan itu.

Saya boleh menerima hujah bahawa YDPA (dan juga Raja-Raja, bagi negeri masing-masing) tidak boleh didakwa di ICC atas kesalahan yang dilakukan oleh Eksekutif (dan juga angkata tentera) atas alasan baginda adalah raja berperlembagaan. Dalam bahasa mudah, Raja-Raja tidak boleh didakwa di ICC kerana mereka tidak melakukan kesalahan itu, bukan kerana kekebalan (immunity) mereka, kerana ICC tidak mengiktiraf kekebalan mereka.

Sebaliknya, jika baginda (atau Raja-Raja) sendiri melakukan kesalahan itu atau baginda mengarahkan pengawal-pengawalnya atau pegawai-pegawai polis atau tentera melakukannya, baginda boleh didakwa di ICC. Ertinya, Raja-Raja tidak mempunyai kekebalan di ICC.

Maka, ayat terakhir yang saya petik yang mengatakan “Yang di-Pertuan Agong tidak akan menerima kesan secara peribadi selepas Malaysia menjadi negara pihak kepada ICC” itu cuma batul bagi kesalahan yang dilakukan oleh ahli-ahli pentadbiran, eksekutif atau angkatan tentera, bukan oleh atau atas arahan, Raja-Raja itu sendiri.

Untuk menerimanya, perlukah Perlembagaan dipinda?

Saya menghujahkan bahawa Perlembagaan perlu dipinda atas dua sebab:

(i). Untuk memberi bidangkuasa kepada ICC; dan

(ii). Kerana ia menyentuh kedudukan Raja-Raja.

Mengenai (i), tidak dapat dihujahkan sebaliknya bahawa, di bawah Perlembagaan Persekutuan, kuasa kehakiman terletak pada Mahkamah . Hanya mahkamah-mahkamah yang disebut oleh Perlembagaan dan yang diwujudkan oleh undang-undang persekutuan sahaja yang mempunyai bidangkuasa membicarakan kes-kes yang berlaku di negera ini. Mahkamah luar negara tidak ada bidangkuasa mengenainya.

Adakah hanya dengan menerima Statut Rom memberikan bidangkuasa jenayah ke atas kesalahan-kesalahan jenayah tersebut yang dilakukan di Malaysia, kepada ICC?

Walaupun penerimaan itu disahkan oleh Parlimen, peruntukam Perlembagaan masih kekal. Selagi Perlembagaan tidak dipinda bagi memperuntukkan bahawa ICC diberi bidangkuasa membicarakan kesalahan-kesalahan itu yang dilakukan di Malaysia, ICC tidak mempunyai bidangkuasa membicarakannya, sebab ICC bukanlah sebuah mahkamah yang ditubuh oleh atau menurut peruntukan Perlembagaan.

Mengenai (ii), kita telah lihat sebentar tadi jika kita menerima Statut Rom bahawa Raja-Raja boleh didakwa di ICC bagi kesalahan-kesalan tersebut jika ia dilakukan oleh atau atas arahan mereka sendiri. Mengikut Pekara 181(2) Perlembagaan Persekutuan:
“(2) Tiada apa-apa jua prosiding pun boleh dibawa di dalam mana-mana mahkamah terhahadap Raja sesuatu Negeri atas sifat peribadinya kecuali di dalam Mahkamah Khas yang ditubuhkan di bawah Bahagian XV.”
Ertinya, hanya Mahkamah Khas yang mempunyai bidangkusa ke atas Raja-Raja. Maka, untuk memberi bidangkuasa kepada ICC untuk membicarakan Raja-Raja, Perkara 181 perlulah dipinda.
Perlukah peretujuan Majlis Raja-Raja (MRR) diperolehi?

Laporan BHOnline itu seterusnys berkata:

“Mengulas keperluan merujuk Majlis Raja-Raja, Saifuddin berkata, langkah itu perlu dilaksanakan jika kerajaan ingin melakukan pindaan terhadap Perlembagaan Persekutuan membabitkan sembilan perkara, selaras Perkara 159(5) dan Perkara 38(4).

Katanya, penyertaan Malaysia ke Statut Rome bagaimanapun tidak termasuk dalam sembilan perkara terbabit, namun Jemaah Menteri mengambil keputusan untuk menyembah maklum kepada Yang di-Pertuan Agong mengenai keputusan menyertai statut berkenaan sebagai menghormati prinsip Raja Berperlembagaan.

“Selain itu, merujuk kepada Fasal (1) Perkara 80 Perlembagaan Persekutuan yang dibaca bersama Perkara 39 dengan Fasal (1) dan (2) Perkara 74 Perlembagaan Persekutuan, perkara mengenai menandatangani dan pelaksanaan Instrumen antarabangsa yang membabitkan hal ehwal luar negara termaktub mengikut kuasa eksekutif Kerajaan Persekutuan.”

Kita telah melihat tadi bahawa penerimaan Statut Rom akan melibatkan kedudukan Raja-Raja. Perkara 159(5) Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan:

“(5) Sesuatu undang-undang yang membuat sesuatu pindaan kepada Fasal (4) Perkara 10 , apa-apa undang-undang yang diluluskan di bawahnya, peruntukan Bahagian III, Perkara 38, 63(4), 70, 71(1), 72(4), 152, atau 153 atau kepada Fasal ini tidaklah boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja”.

Apabila saya mengiranya, saya dapati ada sebelas perkara. Tidak mengapalah. Yang penting kita melihat isinya. Perkara 38 (4) memperuntukkan:

“(4) Tiada undang-undang yang secara langsung menyentuh keistimewaan, kedudukan, kemuliaan atau kebesaran Raja-Raja boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja”

(Perhatikan, meminda Perkara 38 adalah satu perkara. Meminda undang-undang yang disebut oleh Perkara 38(4) adalah satu perkara lain. Oleh itu, apabila di tambah apa yang disebut oleh Perkara 38(4), jumlahnya menjadi 12!)

Perkara 80(1), 39 dan 74 (1) dan (2) yang dipetik oleh Menteri Luar itu, dengan hormat, tidak membantu hujah beliau. Peruntukan-peruntukan itu adalah mengenai pembahagian bidangkuasa antara Persekutuan dan Negeri-negeri. Itu bukan isu di sini. Kasihan kepada beliau yang diberi nasihat undang-undang demikian.

Kelemahan ICC

Mengikut Perkara 13(a), ICC boleh melaksanakan bidangkuasanya jika negara pihak merujuk pelakuan kesalahan (commission of the offence) berkenaan kepadanya. Tetapi, Perkara 12(a) meletakkan syarat bahawa negara di mana kesalahan itu dilakukan atau penjenayah itu adalah warga negaranya, mestilah sebuah negara pihak juga. Dalam kata-kata lain ICC tidak boleh melaksankan bidangkuasanya jika negara di mana kesalahan itu dilakukan atau penjenayah itu adalah warganegaranya, bukan sebuah negara pihak. Maka, negara yang lebih berkemungkinan melakukan kesalahan itu boleh mengelak daripada bidangkuasa ICC dengan tidak menerima Statut Rom.

Pendakwa yang yang hendak melakukan siasatan mengikut Perkara 13(3) juga tertakluk dengan syarat yang ditetapkan oleh Perkara 12(a) itu.

Memanglah, ICC boleh memperolehi bidangkuasa ke atas sebuah negara yang tidak menerima Statut Rom jika Majlis Keselamatan PBB merujukkan pelakuan kesalahan itu kepada Pendakwa.

Tetapi, dalam kes Israel, dengan Amerika Syarikat mempunyai kuasa veto dan sokongan yang tidak berbelah baginya terhadapnya, resolusi untuk merujuk Israel ke ICC tidak mungkin diluluskan.

Sebaliknya negara yang dirujuk oleh Majlis Keselamatan PBB kepada ICC ialah Sudan yang penduduk di Utara dan kerajaannya, majoritinnya adalah orang Islam dan kesalahan itu dikatakan dilakukan ke atas penduduk di bahagian Selatan yang majoritinya beragama Kristian yang memberontak untuk memisahkan bahagian Selatan daripda negara Sudan.

Beberapa hari lepas kita baca Amerika Syarikat, penentang kuat ICC mengancam untuk menarik balik visa atau tidak memberi visa kepada pegawai penyiasat ICC yang hendak menyiasat aduan palakuan kesalahan-kesalakan itu oleh warganegara Amerika Syarikat di Afghanistan.

Pada masa yang sama, apabila penyiasat ICC hendak menyiasat pelakuan kesalahan-kesalahan itu oleh Rodrigo Duetarte, Presiden Filipina dan pegawai-pegawainya ke atas pengedar-pengedar dadah di negaranya sendiri, beliau menarik balik keahlian Filipina sebagai negara pihak kepada Statut Rom.

Patutkah kita menerima Statut Rom?

Sama ada Malaysia patut menerima Statut Rom atau tidak adalah soalan dasar untuk diputuskan oleh Kabinet. Ia adalah keputusan politik (political decision). Untuk membuat keputusan itu, kerajaan tentu sekali akan mengambil kira dasarnya dalam hubungan antarabangsa, janji pilihanrayanya, tekanan daripada parti-parti komponannya dan juga kuasa-kuasa besar. (Dalam kes ini, tekanan daripada kuasa-kuasa besar mungkin tidak ada, sebab Amerika Syarikat sendiri tidak menerimanya.) Sebagai sebuah kerajaan yang bertanggungjawab, ia mestilah menimbang kepentingan negara. Kita terima bahawa kerajaan mempunyai lebih banyak maklumat daripada kita untuk diambil kira dan ditimbangkan dalam membuat keputusan itu. Tetapi, oleh sebab ahli politik adalah ahli politik, sama ada mereka fikir mereka akan mendapat lebih banyak atau kurang undi dengan berbuat demikian dalam pilihan raya umum akan, datang adalah pertimbangan yang paling penting.

Wisma Putra memberi alasan-alasan berikut mengapa Malaysia patut menerima Statut Rom:

“(1). Penyertaan Malaysia akan meningkatkan lagi martabad negara di kalangan masyarakat dunia sebagai sebuah negara yang komited dalam menegakkan keadilan dan mempertahankan undang-undang antarabangsa.

(2). Penyertaan Malaysia akan melambangkan kesungguhan negara dalam meningkatkan perpaduan bersama-sama masyarakat antarabangsa dengan membawa pelaku-pelaku jenayah antarabangsa ke muka pengadilan.

(3). Malaysia kini boleh mendakwa kepada ICC di bawah Artikel 13(A) Statut Rom mengenai jenayah-jenayah antarabangsa yang dilakukan oleh mana-mana pihak, jika diperlukan.

(4). Malaysia kini boleh bersuara lebih lantang menentang negara-negara yang melakukan penghapusan etnik dan jenayah perang di Persidangan Tahunan Negara-Negara Pihak.

(5). Malaysia kini layak mencalonkan rakyatnya sebagai Hakim, Pendakwa dan Pendaftar serta jawatan-jawatan lain di Pejabat Pendakwa dan Pejabat Pendaftar ICC.”

Mengenai (1) dan (2), sambil saya tidak berkata ia tidak memberi apa-apa faedah, hanya dengan menjadi negara pihak kepada Statut Rom, tidak akan meletakkan sebuah negara kecil seperti Malaysia di kedudukan yang tinggi dalam masyarakat antarabanga. Politik antarabangsa hanya menghormati kekuatan dan kekayaan sesebuah negara.

Mengenai (3), memang betul kita boleh merujuk negara pihak kepada ICC, tetapi, negara pihak lain juga boleh berbuat demikian terhadap kita.

Selain dari itu, negara-negara jiran kita seperti Singapura, Thailand, Indonesia dan Brunei Darussalam semuanya tidak menerimanya. Failipina telah menarik balik keanggotaannya sebagai negara pihak. Mengapa Malaysia tergesa-gesa hendak menerimanya?

Mengenai (4), betapa lantang pun sebuah negara kecil bersuara, di arena antarabangsa, tidak ada sesiapa yang memperdulikannya.

Mengenai (5), saya tidak mahu komen.

Saya tidak mahu berkata kita patut menerima Statut Rom atau tidak. Saya serahkan kepada para pembaca untuk menimbang dan memutuskannya. Apa yang saya lakukan ialah menerangkan dan memberi pendapat saya mengenai pelbagai isu yang terlibat sehabis baik yang saya boleh lakukan untuk membantu mereka memahami dan membuat keputusan mereka sendiri.

Diharapkan penasihat-penasihat undang-undang kepada kerajaan juga akan membacanya dan jika bersetuju, menyemak semula nasihat mereka kepada kerajaan. Jika mereka tidak bersetuju pun tidak mengapa asalkan mereka mempunyai hujah-hujah yang lebih baik. Saya juga ingin melihat hujah-hujah mereka itu.

22 03 2019

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


What is the Rome Statute ICC?

Rome Statute is an international treaty which established the International Criminal Court (ICC) to try four major international crimes. It came into force on 1 July 2002.

As of March 2019, 124 of the 193 UN members have ratified the agreement. These include countries with constitutional monarchy system such as Belgium, Cambodia, Denmark, Japan, Jordan, Lesotho, Liechtenstein, Luxembourg, Netherlands, Norway, Samoa, Spain, Sweden and the United Kingdom. Countries having kings with absolute power like Saudi Arabia reject it. Great powers like the United States, Russia, China and India reject it. Israel rejects it. All our neighbors Singapore, Indonesia, Brunei and Thailand have not accepted it. Philippines has just withdrawn its membership as a state party. Malaysia has signed its acceptance on 4 March 2019.

Major international crimes

The Rome Statute creates four major types of international crime – genocide, crime against humanity, war crime, and crime of aggression. Examples of the major crimes are:

“Article 6 Genocide

For the purpose of this Statute, ‘genocide’ means any of the following acts committed with intent to destroy, in whole or in part, a national, ethnical, racial or religious group, as such:

(a) Killing members of the group;

(b) Causing serious bodily or mental harm to members of the group;

(c) Deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part;

(d) Imposing measures intended to prevent births within the group;

(e) Forcibly transferring children of the group to another group.”

Note, for example, murder as such is not genocide. It must be ” committed with intent to destroy, in whole or in part, a national, ethnical, racial or religious group”.

“Article 7 Crimes against humanity

1. For the purpose of this Statute, ‘crime against humanity’ means any of the following acts when committed as part of a widespread or systematic attack directed against any civilian population, with knowledge of the attack:

(a) Murder;

(b) Extermination;

(c) Enslavement;

(d) Deportation or forcible transfer of population;

(e) Imprisonment or other severe deprivation of physical liberty in violation of fundamental rules of international law;

(f) Torture;

(g) Rape, sexual slavery, enforced prostitution, forced pregnancy, enforced sterilization, or any other form of sexual violence of comparable gravity;

(h) Persecution against any identifiable group or collectivity on political, racial, national, ethnic, cultural, religious, gender as defined in paragraph 3, or other grounds that are universally recognized as impermissible under international law, in connection with any act referred to in this paragraph or any crime within the jurisdiction of the Court;

(i) Enforced disappearance of persons;

(j) The crime of apartheid;

(k) Other inhumane acts of a similar character intentionally causing great suffering, or serious injury to body or to mental or physical health.”

Note that the above-mentioned offences only become crimes against humanity if they are “committed as part of a widespread or systematic attack directed against any civilian population, with knowledge of the attack.”

“Article 8 War crimes

1. The Court shall have jurisdiction in respect of war crimes in particular when committed as part of a plan or policy or as part of a large-scale commission of such crimes.

2. For the purpose of this Statute, ‘war crimes’ means:

(a) Grave breaches of the Geneva Conventions of 12 August 1949, namely, any of the following acts against persons or property protected under the provisions of the relevant Geneva Convention:

(i) Wilful killing;

(ii) Torture or inhuman treatment, including biological experiments;

(iii) Wilfully causing great suffering, or serious injury to body or health;

(iv) Extensive destruction and appropriation of property, not justified by military necessity and carried out unlawfully and wantonly;

Note that these offences only become war crimes if they are “committed as part of a plan or policy or as part of a large-scale commission of such crimes.”

Jurisdiction of ICC

Article 13 provides three ways in which the ICC may exercise its jurisdiction, that is, when:

“(a) A situation in which one or more of such crimes appears to have been committed is referred to the Prosecutor by a State Party in accordance with article 14;

(b) A situation in which one or more of such crimes appears to have been committed is referred to the Prosecutor by the Security Council acting under Chapter VII of the Charter of the United Nations; or

(c) The Prosecutor has initiated an investigation in respect of such a crime in accordance with article 15.”

The ICC will only try the four major international crimes if the state party is unable or unwilling to do it themselves. The jurisdiction of the court is complementary to the jurisdiction of the domestic court.

The ICC’s jurisdiction is to try individuals (not a country or an organization) for the four types of crimes. Only persons under the age of 18 when the offences are committed are immune and cannot be tried by the ICC. It means that even a head of state may be tried by the ICC.

By ratifying the Rome Statue, are we giving away our sovereignty to an external authority?

The main argument against ratification is that by doing so, we are giving up our sovereignty to an external authority. It is true that by accepting it, we give to state parties the right to refer the commission of the said crimes in Malaysia or by Malaysian nationals to ICC (but we may also do the same with respect to other state parties) and we give jurisdiction to the ICC to try Malaysian nationals.

The fact is that when a country becomes a state party to an international treaty, it will be bound by the terms and provisions of the treaty, which will somehow affect its sovereignty. That is inevitable. Moreover, it will involve all parties, not only Malaysia.

By accepting the Rome Statute, are the Rulers being subjected to the jurisdiction of the ICC?

BHOnline 14 March 2019 reported that the Foreign Minister Datuk Saifuddin Abdullah, I believe on the advice of the Attorney General’s Chambers, had said that “Malaysia’s decision to ratify the Rome Statute on March 4 was approved by the Cabinet after being satisfied that the position and immunity of the Yang di-Pertuan Agong remained protected.”

He said, “… the government acknowledges the concerns of some parties that the Yang di-Pertuan Agong will be exposed to criminal prosecution at the International Criminal Court (ICC).

“He said that such an impression was wrong and made without a basic understanding of the law or constitution because we have a constitutional monarchy system in Malaysia, in accordance with Article 40 (1) of the Federal Constitution, the duties of the Yang di-Pertuan Agong are done on the advice of the Prime Minister or Cabinet.

“Article 40 (1A) stipulates that “In the exercise of his functions under this Constitution or federal law, where the Yang di-Pertuan Agong is to act in accordance with advice, on advice, or after considering advice, the Yang di-Pertuan Agong shall accept and act in accordance with such advice.”

“The actions of the Yang di-Pertuan Agong are based on the advice of the Prime Minister or the Cabinet, therefore Malaysia’s participation in the Rome Statute does not affect the position and immunity of the Yang di-Pertuan Agong.

“On Article 41 that the Yang di-Pertuan Agong is the Supreme Commander of the Federal Armed Forces, it does not give absolute power to the king to declare war. This Article should be read together with Article 40, the Yang di-Pertuan Agong to carry out his duties on the advice of the Prime Minister or The Cabinet,” he said in a statement last night.

Based on the details of the Federal Constitution, Saifuddin said the Yang di-Pertuan Agong is not responsible for the four accused crimes as identified in Article 5 Rome Statutes, namely genocide, crimes against humanity, war crimes and crimes of aggression.

The legal responsibility for any declaration of war, he said, lies in the jurisdiction of the Prime Minister and Cabinet.

The Yang di-Pertuan Agong will not be affected personally after Malaysia becomes a party to the ICC,” he said.”

With respect, I disagree with the view that by ratifying the Rome Statute “the position and immunity of the Yang di-Pertuan Agong remains protected.” This is because the Rome Statute only recognizes the immunity of persons under the age of 18 years.

But, it is another thing to say that YDPA cannot be held accountable for what the government (Executive) does because he is a constitutional monarch. This concept is explained by the Foreign Minister correctly and I agree with him there, and I do not have to repeat it.

The mistake occurs because of confusion between immunity and responsibility. If the YDPA has immunity, even if he commits an offence, he cannot be prosecuted. However, if he cannot be held responsible for the commission of the offence, he cannot be prosecuted because, in law, he does not commit the offence. If he himself does so, he may be prosecuted. That is the difference.

It might be said that if the Rulers themselves commit the offences, they should be allowed to be tried by the ICC. But that is not the issue here. The issue is whether by accepting the Rome Statute “the position and immunity of the Yang di-Pertuan Agong is preserved” or not, not whether, if the Rulers commit the offences, they should be allowed to be tried by the ICC, or not.

I agree that declaration of war is within the jurisdiction of the Cabinet. However, those offences could be committed even without a declaration of war. War crimes is only one of the four types of crimes.

I can accept the argument that the YDPA (and also the Rulers, in respect of their own states) cannot be prosecuted at the ICC for the offences committed by the Executive (and also the military) on the ground that he is a constitutional monarch. In simple language, he cannot be prosecuted at the ICC because he does not commit the offence, not because of his immunity.

On the other hand, if he (or the Rulers) himself commits the offence or he directs his guards or police or military officers to do so, he may be prosecuted at the ICC. What it means is that the ICC does not recognize his (and he Rulers’) immunity.

Therefore, the last sentence I quoted which says “The Yang di-Pertuan Agong will not be affected personally after Malaysia becomes a party to the ICC” is only correct regarding the offences committed by members of the administrative, executive or armed forces, not by or on the direction of the Rulers themselves.

Is it necessary to amend the Constitution?

I submit that the Constitution will have be amended for two reasons:

(i). To give jurisdiction to the ICC; and

(ii). Because it affects the position of the Rulers.

Regarding (i), it cannot be argued otherwise that, under the Federal Constitution, judicial power lies in the courts. Only the courts established by the Constitution and created by federal law have jurisdiction to try offences committed in Malaysia. Foreign courts have no jurisdiction over them.

By merely ratifying the Rome Statute, it does not give criminal jurisdiction over the offences committed in Malaysia, to the ICC. That is because, even though the ratification is approved by Parliament, the provision of the Constitution remains. As long as the Constitution is not amended to give the ICC jurisdiction over the offences committed in Malaysia, the ICC has no jurisdiction to try them, as the ICC is not a court established by the Constitution or under federal law as provided by the Constitution.

Regarding (ii), we have seen that if we ratify the Rome Statute, the ICC will have jurisdiction over the offences committed by the Rulers or on their direction. According to Article 181 (2) of the Federal Constitution:

“No proceedings whatsoever shall be brought in any court against the Ruler of a State in his personal capacity except in the Special Court established under Part XV.

This provision says that only the Special Court has jurisdiction over the Rulers. Hence, to give jurisdiction to the ICC to try the Rulers, Article 181 must be amended.

Must the consent of the Conference of Rulers be obtained?

The BHOnline report says:

“Commenting on the need to refer to the Conference of Rulers, Saifuddin said that that would be necessary if the government wants to amend the Federal Constitution involving nine matters stated in Article 159 (5) and Article 38 (4).

He said Malaysia’s participation in the Rome Statute is not one of the nine matters, but the Cabinet decided to brief the Yang di-Pertuan Agong about the decision to accept the statute out of respect for the principle of Constitutional Monarchy.

“In addition, referring to Clause (1) of Article 80 of the Federal Constitution read with Article 39 and Clauses (1) and (2) of Article 74 of the Federal Constitution, matters concerning the signing and implementation of international instruments involving foreign affairs are within the powers of the executive of the Federal government.”

We have seen earlier that ratification of the Rome Statue would affect the position of the Rulers. Article 159 (5) of the Federal Constitution provides:

(5) “A law making an amendment to Clause (4) of Article 10, any law passed thereunder, the provisions of Part III, Article 38, 63(4), 70, 71(1), 72(4), 152, or 153 or to this Clause shall not be passed without the consent of the Conference of Rulers.”

When I counted, I found eleven matters mentioned in Article 159(5). Never mind. The important thing is to look at the contents.

Article 38 (4) provides:

‘(4) No law directly affecting the privileges, position, honours or dignities of the Rulers shall be passed without the consent of the Conference of Rulers.”

(Note that amending Article 38 is one thing. Amending a law referred to by Article 38 (4) is another. If we add what is stated by Article 38 (4), we have twelve matters!)

Articles 80 (1), 39 and 74 (1) and (2) cited by the Foreign Minister, with respect, do not assist the minister’s argument. The provisions are about division of jurisdiction between the Federation and the States. That is not the issue here.

Weakness of ICC

Pursuant to Article 13 (a), the ICC may exercise its authority if a state party refers the commission of the offences to the Prosecutor. But, Article 12 (a) imposes the condition that the country where the offences are committed or the offenders are its nationals, must be a state party as well. In other words, the ICC will not exercise its jurisdiction if the country where the offences are committed or the offenders are its nationals are not a state party. Thus, a rogue country may avoid the ICC jurisdiction by not becoming a state party to the Rome Statute.

The Prosecutor who wishes to investigate in accordance with Article 13 (3) is also subject to the conditions stated in Article 12 (a).

It is true that the ICC may acquire jurisdiction over a country which does not ratify the Rome Statute if the UN Security Council refers the commission of the offences committed in the country or by its nationals, to the Prosecutor.

However, in the case of Israel, with the United States having the veto power and its unwavering support for Israel, the resolution to refer Israel to the ICC is unlikely to be approved.

On the contrary, the country that the UN Security Council had referred to the ICC is Sudan whose population in the North and its government are, by majority, Muslims and the offences are allegedly committed against the rebels in the South who are mainly Christians fighting for separation of the southern part of Sudan.

A few days ago, we read that the United States, a strong opponent of ICC, threatened to withdraw visas or not going to give visas to ICC investigators who want to investigate complaints of the commission of the offences by US citizens, in Afghanistan.

At the same time, when the ICC investigators are investigating the commission of the offences by Rodrigo Duterte, the Philippine President, on drug traffickers in his own country, he withdraws Philippine membership as a state party to the Rome Statute.

Should Malaysia ratify the Rome Statute?

Whether Malaysia should ratify the Rome Statute or not is the policy matter for the Cabinet to decide. It is a political decision. To make that decision, the government will certainly take into account its policy in regard to international relations, its election promises, the pressure by the component parties and of great powers. (In this case, the last-mentioned factor does not seem to be an issue as the United States itself had not ratified the Rome Statute.) As a responsible government, it must consider national interests. I accept that the government has more information than us to take into account and to consider in making the decision. However, politicians being politicians, it is whether they think they will get more or less votes by doing so in the next general election, is the most important consideration.

Wisma Putra gave the following reasons why Malaysia should ratify the Rome Statute:

“(1). Malaysia’s participation will increase the country’s status among the world community as a nation committed to upholding justice and defending international law.

(2). Malaysia’s participation will symbolize the seriousness of the country in increasing unity together with the international community by bringing international criminal offenders to justice.

(3). Malaysia can now refer to the ICC under Article 13 (A) of the Rome Statute of international crimes committed by any party, if required.

(4). Malaysia can now speak more loudly against countries that carry out ethnic cleansing and war crimes at the Conference of the State Parties.

(5). Malaysia is now eligible to nominate its citizens as Judges, Prosecutors and Registrars and other posts in the Prosecutor’s Office and ICC Registrar’s Office.”

Regarding (1) and (2), while I do not say that it does not give any benefit, merely by being a party to the Rome Statute, would not place a small country like Malaysia in a high position in the international community. International politics only respects the strength and wealth of a country.

Regarding (3), it is true that we can refer a state party to the ICC, but other state parties may also do the same against us.

In addition, our neighboring countries such as Singapore, Thailand, Indonesia and Brunei Darussalam all do not ratify it. Philippines has withdrawn its membership as a state party. Why is Malaysia so eager to ratify it?

Regarding (4), no matter how loud a small country shouts, in international arena, no one cares about it.

Regarding (5), I do not want to comment.

I do not intend to say whether we should ratify the Rome Statute or not. I leave it to the readers to consider and decide for themselves. What I have done is to explain and give my opinion on the various issues involved, as best I can, to help them understand and make their own decisions.

It is hoped that legal advisors to the government will also read it and if they agree with my arguments, they might want to revise their advice to the government. It does not matter if they don’t, so long as they have better arguments. I too would like to see their arguments.

22 03 2019

[email protected]


Tun Abdul Hamid Mohamad

(Dalam rencana ini, apabila saya menggunakan kata-kata “perpaduan atau perpercahan orang Melayu” ia termasuk “orang Islam” atau “umat Islam”, khususnya di Semenanjung Malaysia).

Penubuhan PAS sebagai serpihan UMNO dalam tahun 1951 merupakan permulaan perpecahan orang Melayu di Semenanjung Tanah Melayu (pada masa itu) yang berkekalan hingga sekarang. Ia ditubuh oleh Haji Ahmad Fuad Hassan setelah beliau kalah dalam pertandingan merebut jawatan Presiden UMNO kapada Tunku Abdul Rahman Putra, selepas Dato’ Onn Ja’afar meletak jawatan.

Walaupun dalam PRU2 (1959), PAS menawan Kelantan dan Trengganu, ia tidak menjadi ancaman kepada kerajaan persekutuan yang diterajui UMNO, kerana sokongan padu orang Melayu di Pantai Barat Semenanjung Tanah Melayu (PBSTM) tetap kepada UMNO. Keadaan itu berterusan hinggalah ke millinium kedua.

Namun begitu, Tun Abdul Razak, telah dapat melihat lebih jauh betapa pentingnya UMNO dan PAS bekerjasama, jika tidak disatukan pun, selepas berlakunya rusuhan 13 Mei 1969. Maka, beliau membawa masuk PAS ke dalam BN. Itu kemumcak perpaduan Melayu selepas Merdeka.

Malangnya Tun Hussain Onn dan Tun Dr. Mahathir (timbalannya) tidak dapat melihat sejauh Tun Abdul Razak atau merere tidak memikirkannya penting. Maka, dalam tahun 1977 mereka menyingkir PAS daripada BN dan daripada kerajaan persekutuan dan negeri. Itu adalah satu kesilapan dalam sejarah perpaduan orang Melayu.

Pada masa itu BN sangat kuat, maka sokongan PAS tidaklah penting. Apatah lagi, dalam pilihanraya berikutnya, PAS mengalami kekahan teruk hinggakan Kelantan pun jatuh ke tangan BN. Maka, semakin bongkaklah UMNO, manakala PAS membawa diri dengan hati yang luka.

Tuan Guru Dato’ Bentara Setia Haji Nik Abul Aziz (Dato’ Nik Aziz) tidak dapat memaafkan UMNO hingga ke akhir hayatnya. Walau bagaimana pun, kemudiannya, di bawah pimpinan Dato’ Fadzil Noor dan Dato’ Seri Abdul Hadi Awang dengan Dato’ Nik Aziz sebagai Mursyidul Am, PAS berkembang ke PBSTM dan ke bandar-bandar.

Tanpa menuding jari kepada siapa yang bertanggungjawab, dalam tahun 1988, UMNO diharamkan. Akibatnya, UMNO berpecah kepada UMNO Baru pimpinan Tun Dr. Mahathir dan Semangat 46 pimpinan Tengku Razaleigh Hamzah. Orang Melayu alhi-ahli UMNO juga turut berpecah.

Punubuhan PKR dalam tahun 1990, juga sebagai serpihan UMNO, menambabahkan lagi perpecahan orang Melayu.

Tetapi selagi PAS masih bersendirian dan Sabah dan/atau Sarawak terus menjadi penyumbang kuat kepada bilangan kerusi BN, UMNO masih boleh bertahan dan keperluan berkerjasama dengan PAS tidak timbul.

Keadaan berubah apabila PAS mula berkerjasama dengan PKR dan DAP. Memang ia memberi kemenangan yang lebih besar kepada PAS, tetapi ia juga memberi kemenangan yang lebih besar kepada DAP, menyebabkan DAP dapat memerintah sebuah negeri dan duduk dalam kerajaan di beberapa negeri lain.

Mufti Perak, Tan Sri Harussani Zakaria menceritakan, pada malam perisytiharan keputusan PRU 12, beliau dihantar oleh UMNO Perak ke Kelantan untuk menemui Nik Aziz untuk mendapat persetujuannya supaya PAS dan UMNO bekerjasama bagi menubuh kerajaan negeri Perak. UMNO sanggup memberi jawatan Menteri Besar dan semua jawatan ahli Mesyuarat Kerajaan (Exco.) kepada PAS, demi untuk mengelak kerajaan negeri Perak dikuasai DAP. Kerana serik dengan UMNO, Dato’ Nik Aziz menolak.

Maka, bumi Dato’ Maharaja Lela pun dikuasai DAP melalui bilangan ahli Exconya yang lebih banyak daripada parti-parti komponen, walaupun seorang DUN PAS dilantik sebagai Menteri Besar.

Walau bagaimana pun, sebelum PRU 14, PAS keluar daripada pakatan itu apabila PAS dan DAP tidak sekata dalam beberapa perkara.

UMNO juga yang sudah terantuk mula sedar diri daripada keangkuhannya. Titik permulaan persefahaman UMNO dan PAS selepas beberapa dekad bermusuhan adalah pembentangan Enakmen Kanun Jenayah Syari’ah (II) (1993) 2015, di Dewan Undangan Negeri Kelantan di mana UMNO menyokong rang undang-undang PAS itu. Sokongan itu tidak membawa Enakmen itu ke mana-mana kerana ia bercanggah dengan Perlembagaan Persekutuan (unconstitutional). Tetapi, ia mungkin menyedarkan PAS bahawa, jika ada satu parti yang mungkin akan menyokong usahanya untuk melaksanakan hudud, parti itu adalah UMNO.

Demikian juga dengan sokongan UMNO terhadap pindaan Akta 355. Yang lebih penting daripada sokongan itu, ialah apa yang berlaku selepas itu.

Mulai tahun 2013, lebih-lebih lagi dalam tahun 2014 dan selepas itu, tidak putus-putus saya menyeru supaya UMNO dan PAS mengenepikan kepentingan diri dan parti dan bekerjasama, sekurang-kurangnya di peringkat kebangsaan, untuk menyelamatkan kerajaan persekutuan daripda jatuh ke tangan pembangkang yang dikuasai oleh DAP, demi untuk mempertahankan hak-hak orang Melayu dan anak-anak negeri Sabah dan Sarawak dan kedudukan agama Islam.

Perpecahan orang Melayu menjadi paling buruk sebelum PRU 14 dengan tertubuhnya Parti Amanah Negara (Amanah), satu serpihan PAS, dan Parti Peribumi Bersatu Malaysia (Bersatu) oleh Tun Dr Mahathir yang tujuannya semata-mata untuk menjatuhkan Dato’ Seri Najib tanpa memperdulikan apa yang akan terjadi kepada UMNO dan perpaduan orang Melayu. Kedua-dua parti itu bergabung dengan DAP dan PKR menjadi Pakatan Harapan (PH) dalam menghadapi PRU 14.

Maka, manakala orang Cina terbahagi kepada tiga buah parti, orang Melayu terbahagi kepada lima; manakala orang Cina telah bersatu di belakang DAP, orang Melayu semakin berpecah.

Malangnya, dalam PRU 14, kerana angkuh dengan kekuatan masing-masing dan lebih mementingkan untung-rugi masing-masing daripada isu-isu yang lebih besar itu, UMNO dan PAS enggan bekerjasama untuk mengelak pertandingan tiga penjuru dengan Pakatan Harapan. Akibatnya, di PBSM banyak kerusi yang dimenangi oleh PH. Padahal, jika dicampurkan bilangan undi yang diperolehi BN dan PAS, ia melebihi bilangan undi yang diperolehi PH. Ertinya, jika UMNO dan PAS mengelak pertandingan tiga penjuru, banyak kerusi di PBSTM boleh dimenangi UMNO atau PAS, dengan itu, besar kemungkinan, dapat menafikan kemenangan PH. Maka berakhirlah pemerintahan BN yang diterajui UMNO selama 61 tahun itu.

Selepas kemenangan PH dan menjadi Perdana Menteri buat kali kedua, Tun Dr. Mahathir dengan bangga mencanangkan bahawa UMNO sudah terkubur, seolah-olah itulah misinya. Maka, jika Tun Abdul Razak boleh diingati kerana usaha beliau membawa PAS masuk ke dalam BN untuk memperkuatkan perpaduan orang Melayu, Tun Dr Mahathir, yang diterima balik ke dalam UMNO oleh Tun Razak setelah disingkir oleh Tunku Abdul Rahman, diberi kepercayaan oleh Tun Hussain Onn untuk menjadi timbalannya, diberi kepercayaan oleh orang Melayu sehingga beliau menjadi Presiden UMNO dan Perdana Menteri selama 22 tahun, boleh diingati sebagai seorang yang telah mengkuburkan UMNO (jika benar kata-katanya itu) dan memecahbelahkan orang Melayu (ini tidak dapat dinafikan.)

Kekalahan BN itu menginsafkan pemimpin-pemimpin UMNO yang masih setia di masa susah. PAS, yang mulanya teruja dengan kemenangan besarnya di Kelantan dan Trengganu, sedikit demi sedikit mula nampak kesan sebenar kejatuhan kerajaan BN di peringkat persekutuan terhadap kepentingan orang Melayu dan kedudukan agama Islam. Maka kita dapat perhatikan kedua-dua parti itu sedikit demi sedikit semakin rapat. Di PRK DUN Sungai Kandis, sokongan PAS belum nampak bersungguh-sungguh dan ia tidak menunjukkan apa-apa kesan kepada keputusannya.

Tetapi, di PRK Parlimen Cameron Highlands, PAS memberi sokongan yang bersungguh-sungguh dan kesannya (termsuk factor-faktor lain) adalah jelas: BN menang dengan majoriti besar.

Tiba kepada PRK DUN Semenyih yang dimenangi oleh PH dalam PRU 14 dengan majoriti 8,964 undi. Orang Melayu yang teruja dengan kemenangan BN di PRK Parlimen Cameron Highlands, mengharapkan kerjasama yang lebih kuat antara UMNO dan PAS untuk merampas kerusi itu dari PH. Pagi penamaan calon menggambarkan kerjasama dan sokongan PAS yang padu.

Tiba-tiba, petang itu, Tun Dr Mahathir mengeluarkan kenyataan yang mengejutkan, iaitu Presiden PAS, Dato’ Seri Abdul Hadi Awang berjanji kepadanya untuk tidak menyokong UMNO pada pilihan raya kecil (PRK) DUN Semenyih. Janji PAS itu dibuktikan dengan sepucuk surat yang diberikan kepada Tun Dr. Mahathir, katanya.

Reaksi serta merta saya ialah saya kecewa dengan PAS kerana, nampaknya, untuk mengambil hati Tun Dr. Mahathir untuk mendapat sesuatu, PAS sanggup membelakangkan kerjasamanya dengan UMNO.

Esoknya, Pas Pusat mengeluarkan kenyataan media yang mengatakan bahawa:

1. PAS …tidak bertanding dalam PRK DUN Semenyih dan memberi laluan kepada ….Barisan Nasional, dengan tahap komitmen serta kadar penglibatan yang berbeza keadaannya pada PRK Cameron Highlands….

2. Perakuan bertulis yang berbentuk contoh (sample) diberikan sebagai komitmen sokongan PAS terhadap kepimpinan Tun Dr Mahathir Mohamad,…”

Setiausaha Agung PAS menafikan bahawa PAS mengatakan ia tidak akan menyokong calon UMNO di PRK DUN Semenyih itu.

Sementara beberapa persoalan tidak berjawab hingga ke akhirnya, reaksi kebanyakan pemimpin dan penyokong UMNO dan PAS adalah tidak percaya. Jentera pilihanraya PAS terus memberi sokongan padu kepada kempen UMNO. Hasilnya, (termasuk factor-faktor lain) sudah diketahui. BN menang dengan majoriti sebanyak 1,914.

Ahli dan penyokong UMNO dan PAS, termasuk sebahagian besar orang Melayu dari seluruh negara lebih bersemangat. PRK DUN Rantau menanti dengan penuh debaran dan harapan. Sebilangan besar orang Melayu mengharapkan kesinambungan kerjasama di PRK Cameron Highlands dan Sememenyih.

UMNO dan PAS tidak sepatutnya hanya menunggu berlakunya PRK untuk bekerjasama. Mereka patut fikirkan PRU 15 dan selepas itu.

Apakah formula yang patut dilaksanakan? Pertama sekali, perlu ada persetujuan untuk mengelak pertandingan tiga penjuru PH-UMNO-PAS, sekurang-kurangnya selain daripada di Kelantan dan Trengganu (perbincangan ini tertumpu kepada Semenanjung Malaysia sahaja).

Bagaimana pembahagian kerusi akan dilakukan? Ini terserahlah kepada kebijaksanaan UMNO dan PAS. Yang pentingnya ialah pemimpin-pemimpin UMNO dan PAS hendaklah mengenepikan kepentingan diri dan parti. Mereka hendaklah menumpukan kepada matlamat memenagi jumlah kurusi yang paling banyak bagi kedua-duanya untuk membolehkan mereka, bersama-sama parti-parti lain yang sehaluan dan bersetuju menyertai mereka, menubuh kerajaan persekutuan.

Cara yang paling mudah ialah, kawasan yang dimenangi oleh BN, diberikan kepada BN untuk bertanding dan kawasan yang dimenangi oleh PAS diberi PAS untuk bertanding. Bagi kawasan yang kedua-duanya kalah, ia hendaklah diberi kepada parti yang mendapat undi yang lebih banyak. Ini adalah “general rule”. Yang lainnya tertakluk kepada persetujuan.

Bagaimana dengan kedudukan parti-parti lain yang berada dalam BN? Terserahlah kepada mereka. Jika mereka ingin keluar, mereka dipersilakan keluar. Jika ingin terus bersama, boleh, tetapi mereka perlu buktikan kejujuran mereka terhadap falsafah perjuangan BN, dan bahawa mereka bukan “kiasu”, bila menguntungkan, menumpang, bila merugikan, lari.

UMNO dan PAS jangan risau untuk mendapat sokongan parti bukan Melayu. Jika kerjasama UMNO dan PAS kuat dan menunjukkan kajayaan, akan ada parti-parti bukan Melayu yang ingin menyertainya. Parti-parti itu tidak boleh hidup bersendirian. Sepanjang sejarah MCA, Gerakan dan MIC bergantung kepada UMNO untuk menang. Empat bulan selepas PRU 14, MCA dengan angkuh menggunakan logonya sendiri dalam PRK DUN Balakong. Ia hanya memperolehi 3,975 undi berbanding calon PH yang memperolehi sebanyak 22,508 undi! MIC eloklah cuba bertanding atas tiketnya sendiri atau bersama-sama MCA!

Demikian juga, UMNO tidak harus resah dengan “langau-langau” yang lari kerana tiada lagi darah untuk dihisap atau untuk menyelamatkan diri. Itu antara hikmah kekalahan: kita tahu, siapa kawan, siapa lawan. Kekalahan BN adalah peluang UMNO untuk membersihkan parti daripada politik wang. Ia juga adalah peluang bagi UMNO membersihkan parti daripada pemimpin-pemimpin yang corrupt dan yang menyalahgunakan kekuasaan untuk kepentingan diri.

5 Mac 2019 adalah satu hari bersejarah dalam kerjasama UMNO dan PAS. Pada hari itu, UMNO dan PAS, secara formal, telah menjalin kerjasama dalam menghadapi pilihanraya-pilihanraya yang akan datang.

Lim Guan Eng sudah pun melenting. Beliau sudah kepanasan. Beliau tahu perancangan DAP tidak akan berjaya jika orang Melayu tidak berpecah.

Dengan UMNO yang lebih bersih dan PAS yang lebih fokas kepada isu-isu kenegaraan, orang Melayu mempunyai alasan yang kukuh untuk berdiri di belakang rangkaian UMNO-PAS untuk melakukan “reverse tsunami” yang lebih besar di PRU 15, dan menguatkan semula perpaduan orang Melayu, demi untuk mempertahankan hak-hak mereka, bukan untuk mengambil hak orang lain. Untuk itu, orang Melayu tidak perlu meminta maaf kepada sesiapa.

(NOTA: Pembaca-pembaca yang ingin mengetahui dengan lebih mendalam mengenai perkara-perkara yang disebut dalam rencana ini, eloklah membaca rencana/ucapan berkaitan yang boleh diperolehi dalam laman web saya).

07 03 2018

[email protected]




Tun Abdul Hamid Mohamad


Apabila saya memulakan laman web saya, atas cadangan dan bantuan seorang kawan, niat saya adalah untuk memuatkan ucapan dan kertas kerja saya yang disampaikan atau ditulis semasa saya berkhidmat sebagai hakim supaya orang lain dapat membacanya. Kesemuanya adalah mengenai undang-undang.

Dalam tempoh beberapa tahun pertama persaraan saya, akibat penglibatan saya dalam bidang tersebut, saya mula menulis dan bercakap mengenai aspek undang-undang perbankan dan kewangan Islam. Selain itu, saya sering mendapat jemputan untuk berucap mengenai subjek seperti integriti, rasuah dan lain-lain.

Semuanya dimuat naik di laman web saya. Bilangan pelawat terus meningkat, di luar jangkaan saya. Saya kerap menerima e-mel daripada pembaca, tetapi tidak ada yang mengkritik.

Pada awal Mac 2014, saya dijemput oleh sekumpulan NGO Melayu / Islam yang diketuai oleh Dato’ Ibrahim Ali, yang menentang pemansuhan Akta Hasutan 1948 dan kelulusan apa yang dikenali sebagai Bil Harmoni, untuk mengetuai sebuah jawatankuasa bagi menyediakan memorandum untuk dikemukakan kepada Dato’ Seri Najib, Perdana Menteri BN pada masa itu.

Saya berbahas sendirian sama ada hendak menerimanya atau tidak, kerana apabila saya dilihat duduk disamping Dato’ Ibrahim Ali, Presiden Perkasa itu pun sudah cukup untuk menarik kritikan daripada kumpulan bukan Melayu yang memperjuangkan pemansuhan Akta Hasutan dan menjadikan bil Harmony sebagai undang-undang.

Saya memutuskan untuk menerimany atas syarat saya, yang saya nyatakan di mesyuarat pertama pada 14 Mac 2014, iaitu:

1. Tugas saya hanya untuk membantu jawatankuasa itu mengenai aspek undang-undang dan perlembagaan dalam merangka memorandum. Saya mungkin atau tidak bersetuju dengan beberapa bahagian memorandum tersebut. Isi kandungannya akan diputuskan oleh konvensyen NGO-NGO yang akan diadakan.

2. NGO-NGO tersebut tidak boleh melanggar undang-undang dalam tindakan mereka. Selain itu, tindakan mereka mestilah tidak bertentangan dengan akhlaq umat Islam dan adab orang Melayu.

Walaupun kedudukan saya hanya sebagai penasihat, bukan seorang aktivis, saya tahu bahawa saya akan dituduh terlibat dalam politik, lebih-lebih lagi dengan kumpulan “ultra-ekstremis Melayu” oleh kumpulan bertentangan. Sebaliknya, Majlis Peguam yang secara terbuka bukan sahaja memperjuangkan pemansuhan Akta Hasutan, malah menggubal rang undang-undang Harmony tidak dilihat sebagai terlibat dalam aktiviti “politik”, atau adakah ia dikecualikan?

Bagaimanapun, saya berhujah bahawa saya telah bersara, memetik Dr Zhivago,”I am the people too´ (“Saya juga rakyat”) dan, setelah pemecatannya, Tun Salleh Abas, bertanding dalam pilihan raya, mula-mula sebagai calon PKR, kemudian sebagai calon PAS dan menjadi Ahli Exco di Terengganu, tiada siapa berkata apa-apa. Saya tidak menyertai mana-mana parti politik atau bertanding dalam pilihan raya sebagai calon mana-mana parti, mengapa patut menjadi suatu isu?

Tetapi, seperti dijangka, saya ditanya oleh seorang wartawan (Cina) sama ada wajar bagi saya, bekas KHN untuk terlibat dalam penggubalan memorandum itu. Kita dapat lihat berapa cepatnya mereka mencari kesalahan kita apabila apa yang kita lakukan mungkin mengancam kepentingan mereka.

Pada 22 April 2014, saya menulis rencana “Perpecahan Melayu Punca Tuntutan Melampau Bukan Melayu” dari Bilik Cempaka, Hospital Kuala Lumpur. Itu adalah rencana politik pertama saya tetapi kedudukan saya adalah jelas: saya hanya mempertahankan hak-hak orang Melayu dan anak-anak negeri Sabah dan Sarawak serta kedudukan Islam seperti yang telah dipersetujui oleh kesemua kaum dan termaktub dalam Perlembagaan Persekutuan yang sedang dicabar, terutama sekali oleh orang Cina yang telah berkumpul di belakang DAP untuk mencapai matlamat mereka. Rencana itu diterbitkan oleh Utusan Malaysia dan telah tular di kalangan orang Melayu. Saya menerima banyak mesej tahniah menerusi e-mel saya.

Momentum bantahan terhadap pemansuhan Akta Hasutan dan kelulusan bil Harmony sebagai undang-undang semakin kuat. Saya telah dilihat sebagai penentang kuat usaha untuk memansuhkan Akta Hasutan dan kelulusan bil Harmony itu.

Pada 29 Jun 2014 saya menulis rencana “Pembangkang, Majlis Peguam dan Comango “Merampas” MPKN (NUCC)”. Rencana itu diterbitkan oleh Utusan Malaysia pada 2 Julai 2014 di bawah tajuk “Saya tidak mahu jadi pengkhianat”.

Ketika menulis rencana itu, saya terkeliru antara Majlis Konsultasi Perpaduan Negara (MKPN) atau dalam bahasa Inggerisnya NUCC dengan Jawatankuasa Mempromosikan Persefahaman dan Keharmonian di Antara Penganut Agama (JKMPKA) yang juga berada di bawah Jabatan Perpaduan Negara dan Integrasi Nasional (JPNIN). Saya telah ditawarkan pengerusi JKMPKA yang saya tolak. Walau bagaimanapun, dalam rencana itu, saya tersilap menaip “MKPN” yang sepatutny “JKMPKA”.

Saya tidak dapat mencari rencana yang disiarkan oleh Malaysiakini sekarang kecuali satu baris “1 Julai 2014 – – ‘To helm unity panel will make me Malay traitor’. (‘Untuk memimpin panel perpaduan akan menjadikan saya pengkhianat Melayu’.” Saya percaya itu adalah rencana berita berdasarkan rencana saya pada 29 Julai 2014.

Pada 2 Julai 2014 Malaysiakini menerbitkan 16 ulasan terpilih daripada para pelanggannya di bawah judul “Yousay” diikuti dengan “Shocking that Abdul Hamid was chief justice”. (“Mengejutkan bahawa Abdul Hamid adalah ketua hakim negara”). Sama seperti tajuknya, semua mereka mengutuk saya dengan kasar dan mempersoalkan bagaimana seorang “bigot” (pelampau) seperti saya boleh menjadi hakim dan ketua hakim negara.

Untuk menjimatkan ruang, saya hanya memetik bahagian dari apa yang mereka katakan:

“closet bigot”
(pelampau (?))
“a fraud”
(seorang penipu)

“We can only lament such a defective mind could have led the judiciary.”
(Kita hanya boleh bayangkan fikran yang cacat seperti itu boleh mengetuai kehakiman.)

“cock-eyed judges like Abdul Hamid.”
(hakim bodoh seperti Abdul Hamid)

“Abdul Hamid is a traitor to the constitution and the rule of law”
(Abdul Hamid adalah pengkhianat perlembagaan dan keluhuran undang-undang)

“the man is a disgrace to the bench and the law.”
(dia mengaibkan mahkamah dan undang-undang)

“……bigots like Abdul Hamid around spouting their ridiculous ideas,”
(pelampau seperti Abdul Hamid meluahkan ideanya yang tak masuk akal)

Pada keesokan harinya, pada 3 Julai 2014, Malaysiakini sekali lagi menerbitkan pilihan 17 komen oleh para pelanggannya di bawah tajuk “Goodness gracious, and he was chief justice?” Komen mereka sama. Mereka menyerang saya secara peribadi.

Menyedari kesilapan saya itu, pada 8 Julai 2014, saya mengeluarkan pembetulan dan meminta maaf kerana kesilapan itu. Pembetulan itu adalah sekadar yang berkaitan dengan kekeliruan itu. Isi rencana itu adalah sama.

Walau bagaimanapun, pada keesokan harinya, 9 Julai 2019, Hornbill Unleash, mungkin bergantung kepada rencana asal oleh “Malaysian Insider,” melaporkan di bawah tajuk “Ex-chief justice was not truthful, he was not offered a place on unity council, says source”:

“Bekas Ketua Hakim Negara Tun Abdul Hamid Mohamad (gambar) tidak bercakap benar apabila beliau berkata beliau menolak tawaran untuk menyertai Majlis Perundingan Perpaduan Negara kerana takut menjadi “pengkhianat” kepada orang Melayu dan Islam, kata sumber yang sudah biasa dengan isu ini.

“Sebenarnya, Abdul Hamid tidak pernah ditawarkan kedudukan dalam panel NUCC,” kata sumber kepada The Malaysian Insider.

“Beliau sebaliknya ditawarkan pengerusi Jawatankuasa Mempromosikan Persefahaman dan Keharmonian di Antara Penganut Agama (JKMPKA) di bawah Jabatan Perpaduan Negara dan Integrasi.”

Saya percaya “sumber” itu adalah salah seorang pegawai di jabatan itu. Apakah motifnya membocorkan maklumat kepada Malaysian Insider untuk melaporkannya, jika tidak untuk memburukkan saya kerana, pada masa itu, kedudukan NUCC pun sudah goyah?

Sebenarnya, saya bertanya sama ada jabatan berkenan boleh menyediakan kereta untuk membawa saya dari rumah saya untuk menghadiri mesyuarat dan menghantar saya kembali selepas mesyuarat kerana, disebabkan oleh keadaan kesihatan saya, saya tidak dapat memandu lagi dan saya tidak mempunyai seorang pemandu! Saya bukan meminta sebuah kereta dengan seorang pemandu. Lihatlah bagaimana ia diputarbelitkan.

Ya, saya bertanya mengenai elaun mesyuarat bukan hanya untuk diri saya tetapi untuk semua ahli jawatankuasa. Menteri dan jabatan itu mempunyai pegawai sepenuh masa yang dibayar gaji sepenuhnya untuk melakukan kerja jabatan. Sekarang mereka mahu kami membuat kerja itu untuk mereka. Mereka tidak boleh mengharapkan kami melakukannya secara percuma untuk mereka dan, akhirnya, mereka yang mendapat nama. Saya menyebut jumlah Kementerian Kewangan dan Bank Negara membayar kepada saya untuk mempengerusikan jawatankuasa mereka untuk maklumat mereka. Mengapa bocorkan maklumat itu jika tidak untuk memburukkan integriti saya?

Rencana itu 1,077 perkataan panjangnya. Saya membincang beberapa isu, memberikan hujah saya untuk menyokong pandangan saya. (Untuk mendapat gambaran yang lebih jelas tentang isu ini, saya minta pembaca supaya membaca rencana tersebut dan juga rencana-rencana dan ucapan-ucapan saya yang lainnya tentang isu ini, di laman web saya.) Tiada siapa yang menulis rencana yang serupa memberikan hujah balas untuk menyokong pandangannya. Sebaliknya, mereka mencaci saya dengan kata-kata yang amat kasar dan tidak beradab; menumpukan kepada kesilapan saya dalam menaip singkatan “MKPN” yang sepatutnya “JKMPKA” dan cuba membuat saya kelihatan tamakkan wang.

Ia menunjukkan bahawa tiada seorang pun di antara mereka yang membaca rencana saya, dalam Bahasa Melayu. Saya yakin mereka hanya bergantung kepada rencana berita dalam bahasa Inggeris yang ditulis oleh seseorang yang biasanya mengikuti apa yang saya tulis dan diterbitkan oleh salah satu media internet yang menerbitkan rencana berita serupa tentang saya.

Mengapa mereka tiba-tiba begitu marah dengan saya? Sebenarnya, pada masa itu, mereka sudah dapat merasakan kekuatan penentangan kami dan pengaruh rencana dan ucapan saya. Saya mesti dimalukan (discredited) dan dibungkam dengan apa cara juga pun. Ini adalah peluang terbaik bagi mereka melakukannya.

Ucapan saya di majlis iftar yang dianjurkan oleh Perkasa pada 21 Julai 2014 memburukkan lagi kritikan mereka terhadap saya. Tajuknya ialah “Mempertahankan Perlembagaan Sebagai Asas Perpaduan Negara.”

Saya memulakan ucapan saya seperti berikut:

“Semenanjung Tanah Melayu tetah dijajah daripada orang Melayu. Yang menentangnya, baik Dato Bahaman, Dato’ Sagor, Dato Maharaja Lela, Dol Said atau Tok Janggut, adalah orang Melayu. Yang menentang Malayan Union adalah orang Melayu. Yang berkorban nyawa menentang pengganas Kominis semasa darurat adalah orang Melayu. Yang menuntut kemerdekaan adalah orang Melayu. Orang bukan Melayu menyertai gerakan menuntut kemerdekaan apabila mereka melihat ianya akan menjadi kenyataan untuk menjaga kepentingan mereka. Pada masa itu pun tujuan mereka sudah berlainan.

Lojiknya, Semenanjung Tanah Melayu yang dijajah daripada orang Melayu hendaklah dipulangkan kepada orang Melayu. Tetapi tidak, orang Melayu diminta berkongsi kuasa yang akan diserah balik oleh penjajah British. Pada masa itu pun orang Melayu telah diminta mengorbankan hak mereka “untuk menjaga perpaduan”. Orang Melayu bersetuju, sehinggakan dalam PIlihan Raya Umum (PRU) 1955, untuk memberi lebih banyak representasi kepada orang bukan Melayu, kawasan-kawasan majoriti Melayu di berikan kepada calun-calun bukan Melayu untuk bertanding. Keadaan ini berterusan demi untuk memastikan kemenangan pemimpin-pemimpin utama bukan Melayu, sehinggalah PRU 12 apabila kemenangan UMNO sendiri dalam kawasan majority Melayu sudah tidak terjamin.”

Kemudian, saya memetic buku Professor Shad Saleem Farouqi “Document of Destiny: The Constitution of the Federation of Malaysia” di mana beliau berkata:

“Akibat “kontrak sosial” antara pelbagai kaum, berjuta-juta pendatang ke British Malaya telah diberikan kewarganegaraan oleh Perlembagaan Merdeka. Adalah dipercayai bahawa bilangan warganegara di Malaya meningkat dua kali ganda pada pertengahan tengah malam pada 31 Ogos 1957 disebabkan oleh pemberian perlembagaan.”

Kemudian, saya berkata:

“Rata-rata orang bukan Islam di Malaysia tidak senang dengan kedudukann agama Islam sebagai agama Perekutuan. Mereka mahu agama-agama mereka juga diberi kedudukan yang sama. Mengikut mantan Mufti Pulau Pinang, di Pulau Pinang telah berlaku satu peristiwa di mana di perasmian sebuah bangunan oleh Timbalan Ketua Menteri, do’a dibacakan oleh seorang Padri Kristian, seorang Sami Hindu dan Imam Masjid Negeri. Saya amat hairan mengapa Imam Besar pun turut menyertainya.”

Saya juga berkata, mengikut bekas Mufti itu sekarang semakin sukar bagi Majlis Agama Islam Negeri mendapat peruntukan kerana persatuan-persatuan agama-agama lain juga menuntutnya.

Pada 23 Julai 2014, Malaysia Today melaporkan Lim Guan Eng, Ketua Menteri Pulau Pinang, menyerang saya dan memanggil saya “a racist, an extremist and a liar” (“seorang rasis, seorang pelampau dan seorang pembohong”.)

Pertama sekali, adakah beliau membaca keseluruhan ucapan saya sebelum menyerang saya? Sekarang, marilah kita lihat kemarahannya secara rasional. Saya telah menyatakan satu fakta berdasarkan apa yang diberitahu kepada saya oleh seorang yang yang saya percaya adalah benar. Sekiranya fakta itu salah, saya bukan berbohong. Saya membuat kesilapan fakta. Apa yang perlu dilakukan oleh Lim Guan Eng adalah untuk mengatakan bahawa apa yang saya katakan itu adalah salah dan memberikan fakta yang betul. Saya akan menerima kenyataannya dan memohon maaf sama seperti yang saya lakukan berkaitan dengan Tun Dr. Mahathir empat tahun kemudian. Adalah amat mendukacitakan, seorang Ketua Menteri tidak tahu perbezaan antara berbohong dan membuat kesilapan fakta.

Memanggil saya “rasis” dan “pelampau” tidak membuktikan sama ada apa yang saya katakan adalah betul atau salah. Ia hanya menunjukkan tahap hujahnya.

Oleh sebab itu adalah kritikannya terhadap saya yang pertama dan terakhir yang saya tahu, walaupun ketika beliau menjadi Menteri Kewangan, sebanyak dua kali, saya mempersoalkan penggunaan Bahasa Mandarin sahaja olehnya dalam perkara-perkara rasmi, saya tidak akan berkata apa-apa lagi mengenainya.

Perkataan “rasis” yang dikatakan oleh Lim Guan Eng terhadap saya itu seolah-olah telah mengejutkan bekas Hakim Mahkamah Persekutuan Dato’ Sri Gopal Sri Ram dari tidurnya selama 30 tahun.

Pada hari berikutnya, 24 Julai 2014, The Malaysian Insider melaporkan “Hamid revealed racial prejudice in a High Court judgment, says retired judge” (“Hamid mendedahkan prasangka kaum dalam penghakiman Mahkamah Tinggi, kata hakim bersara”.)

Laporan itu meneruskan:

“Bekas Hakim Mahkamah Persekutuan, Datuk Seri Gopal Sri Ram berkata beliau telah bersidang di Mahkamah Rayuan pada tahun 1996 yang menyaksikan keputusan Hamid dalam kes sivil yang menunjukkan prasangkanya.

Dalam kes itu, bank telah menuntut terhadap dua orang rakan kongsi perniagaan, seorang Melayu dan seorang India, yang telah menjamin satu pinjaman. Kedua-dua defendan bergantung pada pembelaan bahawa tandatangan mereka dipalsukan oleh pihak ketiga.

Sri Ram memberitahu The Malaysian Insider bahawa Hamid, yang telah menulis penghakiman dalam Bahasa Malaysia, menerima pembelaan oleh defendan Melayu kerana “sebagai seorang Muslim dia tidak akan berbohong”.

“Namun, beliau tidak menerima pembelaan defendan India itu. Bank dan defendan India itu merayu kepada Mahkamah Rayuan.”

Saya tidak ingat kes tersebut, jika ada, hampir tiga puluh tahun yang lalu, mengikut tarikh yang diberikan oleh Gopal Sri Ram, jika betul. Tunjukkan kepada saya penghakiman itu dan apa yang saya katakan, dalam bahasa Melayu. Hanya selepas itu baru saya akan dapat mejawabnya. Buat masa ini, atas anggapan apa yang dikatanya itu benar, saya hanya akan berkata seperti berikut:

Pertama, jangan cuba menggambarkan bahawa saya menulis penghakiman itu dalam bahasa Kebangsaan kerana saya rasis dan saya mempunyai sesuatu yang hendak disembunyikan. Pada masa itu, terdapat arahan Ketua Hakim Negara yang menghendaki hakim-hakim menulis penghakiman mereka dalam bahasa Kebangsaan dan bagi mereka yang tidak mahir bahasa Kebangsaan, sekurang-kurangnya satu sebulan. Saya tidak tahu sama ada Gopal Sri Ram mematuhi arahan itu.

Kedua, pernahkah beliau membaca dan memahami penghakiman yang ditulis dalam bahasa Kebangsaan?

Ketiga, saya menjadi hakim selama 18 tahun, menulis beratus-ratus penghakiman dan memutuskan beribu-ribu kes, tetapi beliau hanya dapat menyebut satu kes, samar-samar, 30 tahun kemudian, untuk menyokong tuduhan bahawa saya “rasias”. Adakah beliau tidak menemui kes-kes lain? Tunjukkan kepada saya satu aduan rasmi oleh mana-mana peguam atau Majlis Peguam atau sesiapa sahaja terhadap saya, mengenai apa saja, sepanjang tempoh saya menjadi hakim.

Keempat, beliau adalah ahli panel Mahkamah Rayuan yang mendengar rayuan itu. Mengapa Mahkamah Rayuan (atau beliau sendiri) tidak menulis suatu penghakiman yang mengatakan bahawa saya salah memberikan alasan seperti itu untuk menerima satu keterangan afidavit. Adalah kewajipan Mahkamah Rayuan untuk membetulkan kesilapan Mahkamah Tinggi. Saya, seorang hakim yang junior pada masa itu, akan mengetahui kesilapan saya, tiga abad lebih awal. Hakim-hakim lain juga akan mendapat manfaat daripadanya. Atau, mengapa beliau atau mana-mana ahli panel Mahkamah Rayuan itu tidak menelifon memberitahu saya bahawa saya salah. Saya akan berterima kasih kepada mereka kerana itu.

Gopal Sri Ram sendiri pergi ke Pulau Pinang untuk persidangan Mahkamah Rayuan. Malah, hakim-hakim itu menggunakan bilik saya dan bilik mahkamah saya ketika mereka berada di sana. Mengapa beliau tidak memberitahu saya berkenaan kesilapan saya itu? Sebaliknya, beliau memberitahu saya untuk tidak menulis penghakiman dalam bahasa ebangsaan “kerana orang tidak akan membacanya”.

Tambahan pula, apabila saya dipindahkan ke Kuala Lumpur pada tahun 1999, Ketua Hakim Negara, Tun Eusoff Chin memberitahu saya bahawa Gopal Sri Ram telah mengadu (complain) kepadanya bahawa saya tidak sopan kepadanya (kepada Tun Eusoff!) semasa saya di Pulau Pinang kerana saya duduk kaki atas kaki di hadapan Ketua Hakim Negara itu! Memandangkan semua itu, apakah motifnya membangkitkan isu ini hampir tiga abad kemudian? Adakah untuk mengajar seorang hakim junior atau memburukkan namanya selepas beliau bersara, atas alasan yang beliau (Gopal Sri Ran) sendiri lebih mengetahuinya? Adakah ia dilakukan dengan niat baik?

Pada 30 Julai 2014, Hornbill Unleash menyiarkan rencana “Muslim Cannot Tell Lies” (Orang Islam tidak boleh berbohong) yang ditulis oleh Ravinder Singh. Adalah jelas bahawa beliau menceduk apa yang dikatakan oleh Gopal Sri Ram enam hari sebelumnya dan “menghentam” saya. Tetapi, apa yang menarik ialah beliau menumpukan bahagian kedua rencana itu untuk mengkritik Tun Dr Mahathir kerana tidak bercakap benar. Saya percaya beliau juga adalah seorang peguam kerana beliau bercakap berkenaan “hearsay evidence”, walaupun di luar konteks tetapi nampaknya beliau tidak mengetahui makna perkataan “relevance”. Perhatikan bahawa pada masa itu Pakatan Harapan belum ditubuh!

Pada hari berikutnya, 31 Julai 2014, ada seorang menulis dalam ruangan “Just my thoughts” (saya tidak tahu dalam blog mana), di bawah tajuk ““Not in Defence of Tun Hamid”. (“Bukan hendak membela Tun Hamid”). Walaupun beliau berkata beliau bukan bertujuan membela saya, daripada isi kandungan tulisannya, beliau sebenarnya membela saya. Beliau juga memetik seorang lain yang menafikan kritikan terhadap saya satu demi satu selain daripada memetik Perkasa. Untuk mengelakkan rencana ini menjadi terlalu panjang, saya akan tinggalkan petikan-petikannya itu:

“Bekas Ketua Hakim Negara Tun Abdul Hamid Mohamad telah menyampaikan satu ucapan yang penuh dengan fakta yang sangat baik baru-baru ini yang mesti dibaca sepenuhnya oleh semua ahli politik Melayu / Bumiputra khususnya dan rakyat Malaysia amnya:


Malangnya, ucapan Tun Abdul Hamid telah benar-benar diputarbelit oleh penyokong-penyokong yang sangat pro-DAP / Pakatan (dan) The Malaysian Insider yang cuba menyangkal ucapan yang disediakan oleh Tun Abdul Hamid dengan sangat baik itu, dengan retorik biasa mereka yang tidak mempunyai sebarang fakta:

Bahaya bekas hakim menjadikan pendapat sebagai fakta

Selepas membaca TMI, saya mendapati mereka bukan sahaja cuba menghentam Tun Abdul Hamid tetapi mereka juga cuba menghentam UMNO, Perkasa dan ISMA, mereka juga cuba menghentam badan kehakiman. Sekiranya TMI menginginkan tindak balas negatif mereka, mendapat apa yang mereka mahu dari suspek biasa seperti Ambigas, DAP Lims dan juga bekas Hakim Mahkamah Rayuan (sic) yang telah bersara.

Sebenarnya terdapat banyak ilmu yang bermanfaat untuk dikutip yang boleh didapati dalam ucapan Tun Abdul Hamid …. mengenai ISA, NUCC, Akta Hasutan draf Rang Undang-undang Harmoni dan lain-lain dia adalah Ketua Hakim Negara pada satu masa, pandangannya terhadap urusan semasa sangat berharga.

Bagi orang-orang Malaysia yang mengulas secara negatif terhadap ucapan Tun Abdul Hamid, saya bertanya kepada mereka, adakah kamu baca atau tidak membaca ucapan beliau sepenuhnya atau adakah kamu hanya membaca tajuk utama TMI dan mula menilai tanpa mendapatkan fakta yang betul atau lengkap?” (Penekanan ditambah).

Sama ada pembaca bersetuju dengannya atau tidak, perhatikan bahasa yang digunanya dan bahasa pengkritik saya. Saya pasti pembaca akan dapat melihat perbezaannya. Itu adalah perbezaan didikan ibu bapa masing-masing.

Lima bulan kemudian, pada 18 Disember 2014, Lim Kit Siang, supremo DAP, menulis dalam blognya “Bagaimana seorang ekstremis dan prasangka kaum dan agama boleh naik menjadi Ketua Hakim Negara, hakim paling kanan negara?”

Beliau hanya bergantung sepenuhnya kepada apa yang dikatakan oleh Gopal Sri Ram dan membuat kesimpulan, “Hamid sepatutnya dibawa ke hadapan tribunal kehakiman kerana prasangka ekstremis, perkauman dan keagamaan dan tidak dibenarkan untuk dinaikkan pangkat kehakiman.”

Bayangkan jika beliau seorang Perdana Menteri. Apabila mendengar seorang membuat tuduhan terhadap seorang hakim, tanpa mendengar penjelasan hakim itu, beliau akan terus menghadapkannya ke tribunal kehakiman. Mungkin itulah rule of law beliau.

Peliknya, dua tahun kemudian, pada 10 September 2016, menulis dalam blognya, beliau memetik perenggan-perenggan berikut daripada rencana saya yang bertajuk “Pegawai Awam Sebagai Penyelamat Negara” (02 09 2016):

“Semenjak Merdeka, tidak ada satu tahun di mana kita menyambut hari kemerdekaan dalam keadaan negara seperti tahun ini, di mana pemimpin-pemimpin kerajaan menghadapi krisis integriti yang paling serius dan imej yang paling teruk. Sebabnya boleh disimpulkan dengan satu perkataan: rasuah.

Umumnya, pemimpin-pemimpin politik sudah tidak boleh hendak dihormati dan diteladani untuk tujuan yang baik lagi. Selain daripada mereka disorak (cheered) oleh penyokong-penyokong mereka yang berkepentingan, yang mengharapkan sesuatu habuan atau yang tidak tahu dan terikut-ikut, paling tinggi, mereka hanya ditolerated oleh pegawai-pegawai awam yang berkerja di bawah mereka dan tiada pilihan. Dalam keadaan itu, kita lihat, masa depan negara menurun dan menurun.”

(Sila ambil perhatian bahawa saya menulis rencana itu pada 2 September 2016, hampir dua tahun sebelum GE 14, ketika Najib masih berkuasa.)

Beliau meneruskan:

“Adakah ini ditulis oleh pemimpin politik dari DAP, PKR atau AMANAH dari Pakatan Harapan? Atau adakah oleh bekas Perdana Menteri, Tun Dr. Mahathir?

Bukan sesiapa yang tersebut di atas. Ia ditulis oleh bekas pegawai awam yang tertinggi, bekas Ketua Hakim Negara, Tun Abdul Hamid Mohamad yang memegang jawatan hakim tertinggi di negara ini dari tahun 2007 hingga 2008.”

Apabila saya membaca rencana Lim Kit Siang itu, saya terkejut dan gembira kerana beliau juga melawat laman web saya. Walau bagaimanapun, beberapa soalan timbul di fikiran saya: Adakah beliau telah mengubah fikirannya tentang saya? Adakah beliau menyangka saya telah berubah? Adakah beliau lupa apa yang beliau dan anaknya berkata tentang saya? Jika saya seorang “pembohong” seperti yang dikatakan oleh anaknya dan saya sepatutnya telah dihadapkan ke tribunal, mengapa memetik kata-kata saya dengan persetujuan? Adakah saya hanya berbohong apabila saya berkata sesuatu yang berlawanan dengan kepentingan politiknya?

Pada hari berikutnya, Free Malaysia Today mengeluarkan laporan “LKS plaudit for ex-CJ’s corruption remarks”. (“LKS memuji kata-kata bekas KHN mengenai rasuah.”) Oleh sebab saya tidak ingat sama ada saya pernah menemui perkataan “plaudit” sebelum ini, saya terpaksa google untuk mengetahui maknanya. Inilah hasilnya: “ungkapan pujian atau persetujuan.”

Wartawan FMT itu, antara lain, menulis:

“PETALING JAYA: Seorang bekas Ketua Hakim Negara yang pernah dikecam oleh pemimpin DAP kerana mengeluarkan kata-kata yang kontroversial mengenai Islam dan masyarakat Cina, diberi layanan yang baik oleh supremo DAP Lim Kit Siang kerana mengajak supaya diambil tindakan dalam menghadapi krisis integriti di kalangan pemimpin kerajaan.

Menulis di blognya hari ini, Lim memetik dari rencana minggu lalu oleh Abdul Hamid Mohamad, Ketua Hakim Negara dari tahun 2007-2009 (sic), yang telah menyeru kepada penjawat kerajaan untuk menjadi penyelamat Malaysia.

Lim memuji seruan Abdul Hamid supaya penjawat awam menjadi penyelamat Malaysia melalui kempen kebangsaan untuk membuat ikrar awam: “Kami tidak akan terlibat dengan rasuah”, untuk memalukan pemimpin-pemimpin politik yang korup dalam kerajaan.

Kenyataan Lim yang memuji Abdul Hamid itu berbeza dengan serangan yang dilancarkan terhadap bekas ketua hakim negara itu oleh anak Lim, Guan Eng, yang merupakan setiausaha agung DAP dan P Ramasamy, timbalan pengerusi kebangsaan.”

Seolah-olah mengingatkan Lim, wartawan FMT itu memetik apa yang dikatakan oleh Lim Guan Eng dan Ramasamy mengenai saya dua tahun lebih awal.

Soalan: Adakah Free Malaysia Today kecewa dengan pendirian terbaru Lim Kit Sing?

Pada 6 Mei 2017, saya menulis “Keperlembagaan Pelantikan Semula Hakim Negara Selepas Umur 66 Tahun Enam Bulan”. Itu adalah satu tahun sebelum GE 14, ketika BN dan Najib masih berkuasa.

Kira-kira dua bulan kemudian, pada 8 Julai 2017 iaitu sepuluh bulan selepas beliau “memuji” (plaudit) saya, Lim Kit Siang menulis dalam blognya (yang saya mula layari hanya apabila saya menulis rencana ini) di bawah tajuk “An Illegal Chief Justice With Raus’ Extension?” (“Ketua Hakim Negara Yang Tak Sah Dengan Pelanjutan Raus?” di mana beliau merujuk kepada rencana saya itu dengan persetujuan:

“Bekas ketua hakim negara, Abdul Hamid Mohamad secara terbuka menyatakan bahawa pelanjutan tempoh jawatan Raus selepas beliau mencapai umur persaraan mandatori 66 tahun dan enam bulan akan menjadi tidak berperlembagaan.

Hamid menulis dalam blognya bahawa beliau menulis bukanlah kerana beliau tidak sukakan Raus, tetapi hanya memberikan pandangannya mengenai keperlembagaan melantik Raus sebagai “hakim tambahan” dan memanjangkan perkhidmatannya sebagai ketua akim negara.

Hamid, yang merupakan ketua hakim nagara dari November 2007 hingga Oktober 2008, menegaskan bahawa pelanjutan perkhidmatan Raus melangkaui tempoh 66 tahun dan enam bulan boleh menjejaskan kebebasan badan kehakiman.

Beliau mencadangkan supaya Raus menolak tawaran kerajaan untuk melantiknya semula sebagai ketua hakim negara selepas 3 Ogos.”

Hampir setahun kemudian pada 9 Jun 2018, melaporkan bahawa:

“Penasihat DAP, Lim Kit Siang (gambar) menggesa ketua hakim negara, Tun Md Raus Sharif dan presiden Mahkamah Rayuan, Tan Sri Zulkefli Ahmad Makinudin untuk meletakkan jawatan secara baik.”

Ingatlah bahawa, seawal 6 Mei 2017, saya telah menulis:

“Melainkan jika pelantikan itu telah dibuat dengan sahnya menurut mana-mana peruntukan lain, cara yang lebih baik untuk menyelesaikan masalah ini adalah bagi Tan Sri Md Raus mengetepikan kepentingan peribadi dan berkata “Saya telah menimbang semula mengenai keperlembagaan pelatikan ini dan saya merasa tidak selesa untuk terus memegang jawatan Ketua Hakim Negara dan saya meletak jawatan”.

Jika beliau berbuat demikian, saya pasti bahawa beliau akan diingati untuk jangka masa yang panjang kerana keberaniannya, tidak mementingkan diri, maruah dan integriti. Jiwanya juga akan tenang sepanjang hayat.”

Jadi, mengenai supremo DAP, saya fikir saya boleh berhenti di sini. Beliau hanya mengkritik saya sekali, mungkin dipengaruhi oleh apa yang dikatakan oleh Gopal Sri Ram tentang saya, dan mula mundur dua tahun kemudian dan terus memetik atau merujuk rencana saya dengan persetujuan.

Kembali ke perenggan pertama ucapan saya pada 21 Julai 2014 yang di perturunkan di atas. Apabila saya menulisnya, saya fikir saya hanya menyatakan fakta-fakta sejarah berdasarkan pengamatan saya kerana saya hidup dalam tempoh itu. Sebelum pergi lebih lanjut, saya ingin mengingatkan pembaca bahawa, dalam perenggan-perenggan pembukaan itu, saya bercakap mengenai “Semenanjung Tanah Melayu.”

Sekarang, saya merujuk kepada bantahan yang dibangkitkan oleh MCA. Untuk menjimatkan ruang, saya tidak akan mmetik apa yang mereka katakan. Sesungguhnya saya tidak perlu menjawab dan selama empat tahun saya tidak menjawab serangan mereka. Sebab? Seorang kawan menghantar kepada saya satu rencana yang ditulis oleh Helen Ang (yang saya tidak tahu atau kenal) bertajuk “My Reply to MCA’a Criticism of Tun Hamid” (Jawapan saya kepada Kritikan MCA terhadap Tun Hamid” bertarikh 10 September 2014. Rencana itu menyangkal satu demi satu kritikan MCA terhadap ucapan saya.

Sehingga saya menulis rencana ini, saya tidak pernah melayari blognya untuk mencari rencana itu. Apabila saya melakukannya semasa saya menulis rencana ini, saya benar-benar terkejut dengan minat yang tunjukkan kepada perenggan berkenaan dalam ucapan saya itu, dan pembelaannya oleh Helen Ang. Sudah tentu, pembaca, termasuk saya, telah mempelajari sesuatu daripada rencananya. Beliau layak menerima pujian daripada pembaca-pembaca yang menghargainya. Beliau tidak sepatutnya terganggu oleh komen kasar dan penghinaan pengkritiknya. Saya berterima kasih kepadanya.

Oleh kerana rencana itu panjang, saya hanya akan memilih beberapa bahagian-bahagian yang lebih penting.

“Menurut Asst Prof. Heng Pek Koon, mereka mempunyai orientasi budaya dan politik yang “strongly China-centric”.

Dalam rencananya mengenai reaksi orang Cina terhadap ketuanan Melayu, Dr Heng menulis bahawa walaupun orang Cina mahukan hak politik yang sama dengan orang Melayu , mereka juga mahukan dua kewarganegaraan.

Dan walaupun dengan memegang kewarganegaraan seperti mereka tuntut akan mewajibkan orang Cina menjadi setia kepada kedua-dua Malaya dan China, parti komunis – apabila cadangan Malayan Union sedang dibahaskan – mereka masih berpegang kepada keputusan bahawa “kesetiaan muktamad adalah kepada China sekiranya berlaku konflik antara kedua-dua negara”.

Menyelidiki kesedaran identiti orang Cina di Malaya, Fujio Hara – dalam kertas kajiannya untuk Institute of Developing Economies, Tokyo – menulis:

“Untuk sepuluh tahun pertama selepas berakhirnya Perang Dunia II, akhbar-akhbar berbahasa Cina yang diterbitkan di Malaya merujuk kepada China sebagai “tanah air’ mereka dan memberikan peristiwa di China sama, jika tidak lebih pentingnya, daripada urusan di Malaya. Fakta ini akan menjadi jelas kepada sesiapa sahaja yang membuka akhbar-akhba berbahasa Cina itu yang diterbitkan pada masa itu dan membaca tajuk utamanya.”

Dua hari yang lalu, MCA mengeluarkan kenyataan akhbar berjudul “Bekas Ketua Hakim Negara mesti berhenti menyalahi pengorbanan bersama orang Melaya yang berbilang bangsa dalam perjuangan mencapai kemerdekaan’.

Sebelum tahun 1952*, tidak ramai orang Cina yang menjadi warganegara negara ini. Mereka BUKAN anak watan yang tertakluk kepada Raja-Raja Melayu. Ramai di antara mereka adalah China-centric dan berorientasi ke tanah air mereka (China). Orang Cina Peranakan tinggal di tanah jajahan British.

Orang Cina Selat (Straits Chinese) yang tinggal di Pulau Pinang dan Melaka menganggap diri mereka sebagai subjek British. Sebenarnya terdapat pergerakan orang-orang Pulau Pinang, termasuk golongan pemastautin, yang menentang kemasukan Pulau Pinang ke dalam Persekutuan pada tahun 1957. Mereka mahu memisahkan diri, lebih suka memilih kesetiaan mereka kepada Ratu England, seperti di Hong Kong.

Kenapa MCA menegaskan bahawa orang-orang Cina, yang tidak pernah menjadi rakyat Tanah Melayu, telah berjuang untuk membebaskan negara ini dari British?

Setiausaha agung parti, Ong Ka Chuan menyatakan pada 8 Sept:

“MCA sangat kesal bahawa Ketua Hakim Negara Tun Abdul Hamid yang bersara telah mengucapkan pernyataan yang memegang asas sifar dengan menolak untuk mengiktiraf fakta sejarah bahawa perjuangan untuk Merdeka adalah usaha bersama oleh semua komuniti dengan wawasan umum kedaulatan dan kebebasan dari penjajahan British.”

Sebenarnya Tun Hamid memberikan gambaran yang saksama mengenai premis sejarah. (Tekanan ditambah).

Ong mendakwa bahawa “ucapan Tun Hamid adalah satu penghinaan yang keterlaluan terhadap sumbangan MCA, terutamanya, bapa pengasas parti Tun Tan Cheng Lock”.

Pengasas MCA, Sir Tan Cheng Lock adalah seorang Baba Melaka yang tidak boleh membaca hanzi (skrip Cina). Dia dianugerah gelaran (Sir – ditambah) oleh pemerintah Inggeris. Tan sama sekali tidak serupa dengan majoriti orang Cina di Malaysia hari ini.

Setiausaha Agung MCA, Ong Ka Chuan mendakwa bahawa “dalam Perang Dunia II, semasa Pendudukan Jepun di Tanah Melayu, komuniti Cina, Melayu dan India telah mengorbankan nyawa mereka untuk mempertahankan Malaya daripada pasukan penyerang”.

Bintang Tiga Chin Peng berperang dengan penjajah Jepun kerana tanah air China berperang dengan Jepun. Dan kerana tentera Jepun menjadikan orang-orang Cina sebagai mangsa mereka, di sini.

Ong (MCA) dengan mudah mengabaikan untuk menyebut bahawa orang Cina komunis tidak mahu mengembalikan Tanah Melayu kepada pemerintahan oleh Raja-Raja Melayu jika mereka berjaya dalam pemberontakan mereka.

Setelah Jepun meninggalkan Tanah Melayu pada tahun 1945, komunis masih enggan meletakkan senjata mereka tetapi terus berperang melawan kerajaan Perikatan dan YDP Agong.

Ong mengatakan bahawa kenyataan Tun Hamid tidak masuk akal. Sebaliknya, kenyataan Tun Hamid mempunyai asas sejarah.” (Tekanan ditambah).

Untuk selanjutnya, sila ikuti pautan ini.

Saya sangat terkejut dengan minat yang dibangkitkan oleh beberapa perenggan ucapan saya itu. Sila baca komen di blog Helen Ang. Perhatikan mutu perbincangan dan bandingkan dengan komen-komen di Malaysiakini.

Pada 8 September 2014, dua hari sebelum Helen Ang menerbitkan rencananya, Malaysia Times melaporkan,“Ex-CJ under fire for claiming ‘only Malay fought truly for Malaysia”. (“Bekas Ketua Hakim Negara dikutuk kerana mendakwa hanya Melayu yang benar-benar berjuang untuk Malaysia”). Ia memetik Naib Presiden Gerakan, Datuk A. Kohilan Pillay. Jelas sekali, memandangkan MCA secara terbuka telah mengkritik saya, Gerakan tidak dapat dilihat sebagai tidak berkata apa-apa. Saya akan memetik hanya tiga perenggan pertama laporan itu sebagai contoh.

“KUALA LUMPUR, 8 Sept: Naib Presiden Gerakan, Datuk A. Kohilan Pillay hari ini mengutuk kenyataan bekas Ketua Hakim Negara, Tun Abdul Hamid Mohamad yang mendakwa bahawa hanya orang Melayu yang benar-benar berjuang untuk kemerdekaan negara.

Beliau mencela bekas Ketua Hakim Negara itu atas ucapannya yang pelik dan menakutkan kerana Kohilan percaya bahawa adalah amat tidak adil untuk mengabaikan sumbangan masyarakat bukan Melayu dalam perjuangan negara untuk mencapai kemerdekaan dengan sikap berat sebelah dan pemikiran yang salah.

“Ia adalah satu kesalahan yang nyata kepada semua rakyat Malaysia dan hanya berfungsi untuk menambah salah faham antara masyarakat Malaysia.”

Oleh kerana isu itu telah dijawab oleh Helen Ang, saya tidak akan berkata apa-apa lagi. Walau bagaimanapun, saya hairan dengan apa yang dikatakan ditulis oleh seorang anak muda, Ahmad Ali Karim, dalam blog Helen Ang. Jika ia ditulis oleh orang lain, orang dewasa, sekalipun ia patut dipetik kerana kematangannya:

“Aunty Helen,

Terima kasih atas rencana yang hebat; Saya belajar banyak darinya. Sebenarnya, ibu saya yang membantu saya memahami ucapan Tun Hamid:

Mengapa Tun Hamid patut meminta maaf kerana menceritakan sejarah Malaysia? Tun tidak mengatakan perkara yang buruk tentang orang lain tetapi beliau mahu orang Melayu bersatu dan memahami hak mereka, melindungi Islam, menghormati Sultan, Perlembagaan Persekutuan, sejarah … .. Kohilan Pillay dari Gerakan mesti memahami bahawa sejarah tidak boleh diubah.”

Pada 11 November 2014 saya menulis ulasan mengenai kes Muhamad Juzaili Bin Mohd Khamis v. Kerajaan Negeri Negeri Sembilan. Rencana itu ditulis dalam Bahasa Melayu dan diterbitkan oleh Utusan Malaysia. Saya percaya bahawa wartawan Malaysiakini yang selalu mengikuti jejak saya telah menemuinya, menerjemahkannya dan mengubahnya menjadi rencana berita kerana ia dirujuk oleh pelanggan Malasiakini yang komennya diterbitkan oleh Malaysiakini. Seperti biasa, Malaysiakini menjemput komen. Seterusnya, Malaysiakini menerbitkan sepuluh komen terpilih oleh Malaysiakinisubscribers.

Apa yang menarik perhatian mereka untuk mengulas mengenai rencana itu? Kerana kes itu melibatkan dua orang transgender Muslim yang didakwa di bawah seksyen 66 Enakmen Undang-Undang Jenayah Syariah (Negeri Sembilan) 1992 (EUJSNS) kerana berpakaian seperti wanita. Mereka memohon kepada Mahkamah Tinggi untuk mendapat pengisytiharan bahawa seksyen 66 EUJSNS adalah tidak berperlembagaan dan tidak sah. Mahkamah Tinggi menolak permohonan mereka. Mereka merayu kepada Mahkamah Rayuan yang membenarkan rayuan mereka dan mengisytiharkan seksyen itu tidak bercanggah dengan Perlembagaan.

Saya menghujahkan bahawa keperlembagaan “kesalahan terhadap perintah agama Islam” di bawah Senarai II Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan, tidak patut diuji dengan peruntukan Perkara 5(1) (kebebasan diri), 8(1) (kesamarataan), 8(2) (diskriminasi), 9(2) (kebebasan bergerak) dan 10(1)(a) (kebebasan bercakap dan bersuara) (mahupun Perkara 11 (kebebasan beragama) – ditambah) seperti yang dilakukan oleh Mahkamah Rayuan dalam kes itu.

Satu-satunya ujian yanrg terpakai ialah sama ada ia satu “kesalahan terhadap suruhan agama Islam”. Ini kerana ia diperuntukkan secara khusus oleh Perlembagaan. (Lihat rencana berkenaan dalam laman web saya.) Ini adalah perbincangan akademik mengenai isu undang-undang dan perlembagaan.

Ini adalah contoh apa yang mereka katakan.

“Any Malaysian with common sense…..could have made a better chief justice than Abdul Hamid Mohamad.”

(Sesiapa sahaja orang Malaysia yang mempunyai common sense….boleh menjadi ketua hakim negara yang lebih baik daripada Abdul Hamid Mohamad

“Hamid is the picture of extremist unreasonableness.”
(Hamid adalah gambaran seorang pelampau yang tiak wajar.”)

“It looks like he is playing God after retiring from his previous job.”
(Nampak seolah-olah dia berlagak seperti Tuhan selepas berara daripada jawatanya dahulu.)

“As an ex-CJ, this statement is truly disappointing.”
(Sebagai bekas KHN, kenyataan ini benar-benar mengecewakan.)

“The mind-numbing thing about this news article is the apparent lack of even a basic understanding of constitutional law, as it applies to the creation of law under a constitution, by a former chief justice.”
(Yang membingungkan mengenai rencana berita ini ialah apa yang nampak seperti ketiadaan pemahaman asas pun mengenai undang-undang perlembagaan sebagaimana ia terpakai kepada pembuatan undang-undang di bawah perlembagaan, oleh bekas ketua hakim negara.)

“Former CJ Mohamed Suffian Hashim must be rolling in his grave. If this sets a benchmark for the rest of the judiciary then Malaysia is in big trouble.”
(Bekas KHN Mohamed Suffian Hashim semestinya berguling dalam kuburnya. Jika ini menetapkan tanda aras bagi kehakiman yan lainnya maka Malaysia berada dalam masalah besar.)

“You are publicly exposing your ignorance.”
(Kamu menunjukkan kepada awam kejahilan kamu.”

“With his kind of mentality, how did Abdul Hamid get appointed to be CJ in our country?”
(Dengan pemikiran seperti ini, bagaimana Abdul Hamid dilantik menjadi KHN di negara kita?”

“Thank God, Abdul Hamid is no longer a judge. He has done a lot of injustice already.”
(Nasib baiklah, Abdul Hamid bukan lagi seorang hakim. Dia telah pun melakukan banyak ketidakadilan.)

“Too late, we should have found out that he was a bigot and racist when he was a judge.”
(Sudah terlewat, kita sepatutnya telah tahu dia seorang bigot dan rasis semasa dia menjadi hakim.)

“I hope one day Abdul Hamid will have a grandchild who is born a transgender.”
(Saya harap suatu hari Hamid akan mendapat seorang cucu yang dilahirkan seorang transgender.)

“It’s really sad to find a bigoted ex-judge spewing hatred every day.”
(Memang menyedihkan menemui seorang bekas hakim yang bigot meluahkan kebencian setiap hari..)

“Will this foolish old retired judge…..”
(Adakah hakim bodoh tua bersara ini….)

“Shocking! Ex-CJ who’s obtuse on the constitution.”
(Mengejutkan bekas KHN yang bodoh mengenai perlembagaan.)

Apa kena mengena semua ini dengan isu perlembagaan dan undang-undang yang dibincangkan? Mana hujah-hujah mereka yang menyangkal hujah-hujah saya itu? Berapa ramaikah di antara mereka yang membaca rencana saya dalam bahasa Melayu di Utusan Malaysia atau di laman web saya? Kenapa mereka begitu prihatin terhadap syariah yang hanya terpakai kepada umat Islam? Adakah syariah pun mereka hendak kawal? Bolehkah Malaysiakini berbangga dengan pelanggannya?

Konvensyen Perpaduan Nasional yang dianjurkan oleh NGO-NGO Melayu / Islam yang diketuai oleh Perkasa telah diadakan pada 23 November 2014. Tun Dr. Mahathir sepatutnya menyampaikan ucaptama dan saya akan mengikuti dengan ucapan khas. Jika berucap di persidangan itu akan menjadikan saya seorang rasis dan pelampau, maka Tun Dr. Mahathir juga demikian.

Malangnya, Tun Dr. Mahathir tidak sihat pada hari itu, jadi beliau tidak dapat hadir. Ucapannya dibaca oleh seorang bekas Menteri BN.

Maka, ucapan saya menjadi tumpuan hari itu. (Ia boleh didapati di laman web saya.) Ia adalah ucapan sepanjang 3,558 perkataan, tetapi satu ayat yang diketengahkan oleh para wartawan, menarik perhatian dan komen lantang pengkritik saya:

“Masalahnya ialah bahawa orang Melayu menghadapi ancaman akan menjadi Red Indians di tanahair sendiri.”

Ini adalah peringatan kepada orang Melayu. Mengapa ia menimbulkan bantahan yang begitu kuat oleh orang bukan Melayu, terutama sekali orang Cina? Adakah mereka tidak mahu saya mengingatkan orang Melayu? Adakah mereka takut bahawa orang Melayu akan menyedari bahaya yang dihadapi mereka?

Walau bagaimanapun, ucapan itu mempunyai kesan yang sangat kuat terhadap Perhimpunan Agung UMNO yang diadakan empat hari kemudian. Satu hari selepas saya berucap, Dato’ Seri Sharizat, ketua Wanita UMNO, dalam ucapannya kepada sayap Wanita Umno secara terbuka menentang pemansuhan Akta Hasutan. Keesokan harinya, Tan Sri Muhyiddin, Naib Presiden UMNO dan sayap Pemuda UMNIO mengikutinya. Keesokan harinya, Dato’ Seri Najib mengadakan sidang akhbar dan mengatakan bahawa Akta Hasutan tidak akan dimansuhkan.

Pada 4 Disember 2014, Dato Seri Azman Ujang, bekas ketua pengarang Bernama menulis di The Sun di bawah tajuk “Najib’s Close Call over Sedition Act”. Katanya:”Penentangan dalam UMNO terhadap janji Dato’ Seri Najib Razak untuk memansuhkan Akta Hasutan 1948 itu adalah “time bomb” yang akan meletup di perhimpunan agung parti pada minggu lalu jika Perdana Menteri tidak memadamnya (diffuse) pada saat-saat terakhir ….
“Sesuatu telah berlaku pada 23 Nov, hanya empat hari sebelum ucapan pembukaan Najib di perhimpunan ……

Pada hari itu, bekas Ketua Hakim Negara Tun Abdul Hamid Mohamad berkata bahawa cadangan untuk memansuhkan Akta Hasutan adalah satu adalah satu kesilapan.

Berucap di konvensyen mengenai perpaduan negara, Hamid mengingatkan negara bahawa walaupun Akta itu diadakan oleh pihak British untuk menangani bangkangan terhadap pemerintahan kolonial, ia juga mengharamkan perbuatan mencetuskan kebencian antara kaum dan ketidaksetiaan kepada raja-raja Melayu. …

Dan beliau mengatakan bahawa tidak semuanya dalam Akta itu datang dari Inggeris.

Kemudian tibalah hujah yang menyebabkan “perubahan hati” Najib atas pendirian tegarnya yang terdahulu untuk memansuhkan Akta tersebut. Inilah tujuannya sehingga 5 Sept.

Hamid mendedahkan bahawa pindaan yang paling penting kepada Akta itu dibuat selepas 13 Mei 1969 oleh Perdana Menteri Tun Abdul Razak, bapa Najib.

Beliau berkata Seksyen 3 (1) (f) ditambah untuk mengelakkan berulangnya tragedi 13 Mei. Pindaan ini menjadikannya suatu kesalahan untuk mempersoalkan hak kewarganegaraan, kedudukan raja-raja Melayu, status bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan, dan peruntukan kuota khas dan permit kepada orang Melayu dan anak- anak negeri Sabah dan Sarawak.

“Bagi saya, pengwujudan seksyen 3(1)(f) Akta Hasutan adalah kemuncak kejayaan politik orang Melayu dan Tun Abdul Razak,” katanya.

Dalam ucapannya di perhimpunan itu, Najib mengumumkan bahawa Akta itu akan dikekalkan disambut tepukan gemuruh perwakilan di beberapa adegan yang paling riuh (rapturous) di Dewan Merdeka, Pusat Dagangan Dunia Putra.
“Selepas mendengar pendapat dan cadangan dari kepimpinan UMNO, pemimpin sayap parti, akar umbi dan pertubuhan bukan kerajaan, saya sebagai perdana menteri, membuat keputusan bahawa Akta Hasutan 1948 perlu dikekalkan,” kata Najib.”

Pada keesokan harinya, selepas penyerahan memorandum kepada Najib di PWTC, saya terserempak dengan Sharizat. (Saya berkerusi roda). Beliau menjerit, “Tun, saya rasa macam nak peluk Tun. Ke mana saja saya pergi orang berkata, ‘Rujuk kepada rencana Tun Hamid. Rujuk kepada rencana Tun Hamid.'”

Di majlis makan tengah hari yang diberikan kepada NGO-NGO di kediamannya yang saya turut dijemput, satu atau dua minggu kemudian, dalam ucapan ringkasnya, Muhyiddin berkata, “Saya mendapat ilham daripada Tun Hamid. Malah, saya memetiknya dalam ucapannya.”

Saya pasti pengkritik saya kecewa. Najib berjanji untuk memansuhkan Akta Hasutan tetapi membuat U-turn! Adakah anda fikir mereka akan melupakan saya?

Saya telah dijemput untuk menyampaikan “Ucapan Perasmian” Perhimpunan Agung Perkasa ke-5. Saya tidak pasti sama ada hendak menerima atau tidak. Tetapi memandangkan Tun Dr. Mahathir dan Tengku Razaleigh pernah melakukan perkara yang sama dan saya akan mengatakan apa yang saya hendak katakan kepada mereka dan bukan apa yang mereka mahu saya katakan, saya diterima.

Tanpa dimaklum terlebih dahulu, sebelum menyampaikan ucapan saya, saya telah diberi “anugerah” kerana sumbangan saya dalam bidang undang-undang kepada negara ini. Untuk itu, tengkolok telah dipakaikan kepada saya. Gambar itu, bersama Dato’ Ibrahim Ali di samping saya telah diperbesar-besarkan oleh media pada hari berikutnya.

Terus terang, jika saya tahu mengenainya, saya akan menerima jemputan untuk berucap tanpa “anugerah” itu jika mereka bersetuju. Jika tidak, saya akan menolak undangan itu. Saya tidak mahu membuat kecoh apabila ia diumumkan. Lagi pula. Tun Dr. Mahathir, Tengku Razaleigh dan Tan Sri Harussani Mufti Perak telah diberikan “anugerah” yang sama, jadi, saya fikir saya boleh dimaafkan kerana mengikut kehendak mereka. Tetapi, kepada pengkritik saya yang kecewa, sekurang-kurangnya mereka mempunyai sesuatu yang baru untuk menjatuhkan nama saya.

Sejak itu, saya sering bercakap mengenai hudud, hudud Kelantan, pindaan Akta 355, perpaduan Melayu dan kerjasama UMNO dan PAS dalam PRU 14 yang akan datang.

Saya tidak melihat sebarang kritikan terhadap ucapan dan rencana saya mengenai hudud dan pindaan Akta 355 atau mengenai pandangan saya terhadap enakmen hudud Kelantan. Walaupun saya tidak tahu sebabnya mengenai hudud dan pindaan Akta355, mengenai enakmen hudud Kelantan, oleh sebab saya berkata ia adalah bercanggah dengan perlembagaan, mereka tentu gembira dengannya.

Bagaimanapun, ada kritikan terhadap ucapan dan artikel saya yang menyeru perpaduan Melayu, dan supaya UMNO dan PAS bekerjasama. Seperti sebelum ini mereka melabel saya sebagai “rasis”, “pelampau” dan sebagainya. Saya telah dituduh bahawa saya hanya mengambil berat tentang menyatukan orang Melayu/Islam dan bukan negara, memecah-belahkan negara dan sebagainya. Sekali lagi, mengapa ia sangat tidak menyenangkan kepada mereka melainkan jika mereka melihatnya sebagai satu cabaran kepada agenda (DAP) mereka untuk memecah-belah orang Melayu dalam Pilihanraya Umum yang akan datang?

Adalah jelas bahawa V Anbalagan sentiasa mengekori saya untuk mencari apa yang saya dikatakan atau ditulis. Dia juga akan membaca Utusan Malaysia selain melawat laman web saya, mengambil artikel itu dan menemuramah bekas Hakim Mahkamah Persekutuan Gopat Sri Ram dan Presiden Majlis Peguam untuk untuk mendapat komen mereka untuk menulis rencana beritanya.

Salah satu contohnya ialah rencana beritanya yang dilaporkan dalam Malaysian Insider “Let public decide on Hamid’s racially charged views, says ex-Bar Council chief” (“Biarkan orang ramai membuat keputusan tentang pandangan perkauman Hamid, kata ketua Majlis Peguam)”, pada 5 Januari 2015. Bahkan artikel saya “Tsunami di Acheh, Banjir di Kelantan: Ada Pengajarannya” dan seruan saya supaya UMNO-PAS berkerjasama pun tidak terlepaskan daripada komen dan kritikan mereka. Dalam artikel itu, beliau menemubual Presiden Majlis Peguan, Ragunath Kesavan. Kepada mereka, kerana saya adalah bekas KHN, walaupun saya telah bersara, saya tidak boleh menulis artikel “politik” seperti itu, tetapi Majlis Peguam boleh terlibat secara langsung dalam aktiviti politik untuk menyokong parti yang disukai oleh mereka.

Pada 17 Jun 2018, saya menulis artikel di bawah tajuk “Resignation of Tun Md Raus as Chief Justice.” (“Peletakan jawatan Tun Md Raus sebagai Ketua Hakim Negara.” Pada hari berikutnya, 18 Jun 2019, saya menerima e-mel daripada seorang yang saya tidak kenal. Pada keesokan harinya, 19 Jun 2019, The New Straits Times Online menerbitkannya di bawah tajuk “It appears even post of chief justice has been politicised” (“Nampaknya walaupun jawatan ketua keadilan telah dipolitikkan”.)

Inilah yang dikatakan oleh e-mel itu:

“Terima kasih kerana penilaian yang bijak. Pendapat anda yang terpelajar adalah sumbangan penting kepada pemahaman masyarakat terhadap kebebasan kehakiman. Lebih banyak pandangan tentang topik ini dan yang berkaitan harus disiarkan untuk memajukan pemahaman kita mengenai satu masyarakat yang aman tenteraman. Dan kenapa prosedur yang betul adalah penting.

Terima kasih dan tahniah. “

Seperti biasa, saya akan meminta pengirim untuk memperkenalkan dirinya, supaya saya tahu saya berhubungan dengan siapa. Saya terkejut apabila mendapat tahu bahawa pengirimnya adalah seorang Cina Malaysia yang telah bermastutin di Australia, bekerja sebagai ahli akademik di sebuah universiti di Australia, kini bersara dan tinggal di Adelaide.

Dalam e-mel yang berikutnya, beliau menulis, “I find your point so cogent that I was prompted to write to thank you.” (“Saya dapati point anda begitu meyakinkan menggalakkan saya menulis untuk berterima kasih.”)

Awas! Jangan sentuh Peguam Negara mereka, Tommy Thomas dan mereka akan menyerang kamu, seperti lebah. Dan itu bukan “rasis”. Pada 25 Jun 2018, saya menulis “Is the new AG choosing his briefs like a private lawyer?” (“Adakah PN baru memilih kesnya seperti peguam persendirian?”

Dua hari kemudian, pada 27 Jun 2018, The Malaysian Insight menerbitkan artikel berita di bawah tajuk “Ex-CJ’s criticism of A-G an ‘assault’ on reform agenda, says group” (“Kritikan bekas KHN terhadap PN satu ‘serangan’ ke atas agenda reformasi, kata kumpulan” dengan gambar peguam-peguam dari kumpulan itu.

Di bawah gambar itu terdapat satu kenyataan: “Peguam N. Surendran berkata bekas ketua hakim negara Abdul Hamid Mohamad mempunyai rekod 1a bagi membuat kenyataan yang memihak kepada polemik dan politik perkauman Barisan Nasional. – Gambar fail The Malaysian Insight, 27 Jun 2018.”

Lihatlah jenis komen yang dibuat. Mengapa mengaitkan saya dengan Barisan Basional DAN “polemik dan politik perkauman”? Artikel itu tiada kaitan dengan politik, BN atau PH. Ia adalah mengenai PN baru yang enggan melakukan beberapa kerja yang menjadi tanggungjawab PN dan dilakukan oleh semua PN semenjak Merdeka. Saya memberikan alasan saya untuk mengatakan mengapa PN baru juga harus melakukan kerja-kerja itu? Kenapa beliau tidak memberikan alasan sebaliknya? Adakah apa yang dikatakan itu alasannya? Adakah beliau tidak tahu perkataan “relevency”?

Pada hari yang sama, 27 Jun 2018, Malaysiakini menerbitkan sebuah rencana yang ditulis oleh N Surendran di bawah tajuk, “Unwarranted attack by ex-CJ Hamid upon new AG”. (“Serangan tidak wajar oleh bekas KHN Hamid terhadap PN baru”.) Saya akan menjawab hanya mengenai satu point dan menyerahkan kepada kembaca untuk membaca rencana saya dan rencananya dan membuat keputusan sendiri mengenainya.

Inilah yang beliau katakan:

“Hamid juga membuat serangan ke atas pelantikan Tommy Thomas dengan salahnya mendakwa bahawa Perkara 145 (1) Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan bahawa PN mesti dilantik dari perkhidmatan kehakiman dan perundangan.

Ini adalah paling karut. Perkara 145 (1) menyatakan bahawa raja akan melantik seorang “yang layak menjadi hakim Mahkamah Persekutuan” menjadi PN. Tidak ada keperluan langsung bahawa PN mesti dilantik dari perkhidmatan kehakiman dan perundangan. Adalah agak sukar dipercayai bahawa bekas KHM boleh salah dalam hal ini.”

Marilah kita kembali ke rencana saya. Inilah yang saya katakan:

“I am sure many people would be surprised to read the same Article in the 1957 Federation of Malaya Constitution:”

(“Saya yakin ramai orang akan terkejut membaca Perkara yang sama dalam Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957:)

“145. (1) The Yang di-Pertuan Agong shall, after consultation with the Judicial and Legal Service Commission, appoint from among the members of the Judicial and Legal Service an Attorney General, who shall be a person qualified to be judge of the Federal Court.” (Tekanan ditambah).

(“145. (1) Yang di-Pertuan Agong hendaklah, selepas berunding dengan Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan, melantik daripada kalangan anggota Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan seorang Peguam Negara, yang hendaklah seorang yang layak untuk menjadi hakim Mahkamah Persekutuan.”) (Terjemahan saya, tiada terjemahan rasmi.) (Tekanan ditambah).

Saya hanya menunjukkan bahawa di bawah peruntukan asal Perlembagaan 1957, PN mestilah dilantik “daripada kalangan anggota Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan.”
Adakah itu pun beliau tidak faham? Dengan banyak peguam yang berdiri di belakangnya untuk menunjukkan sokongan (dan muka) mereka, tidakkah sekurang-kurangnya seorang daripada mereka membaca rencana N Surendran itu dan menunjukkan kesilapan itu kepadanya?

Pada hari yang sama, 27 Jun 2018, G K Ganesan, yang memperkenalkan dirinya sebagai “an advocate & solicitor and an international commercial arbitrator…a constitutionalist, author and littérateur” (“peguambela & pengacara dan penimbangtara komersil antarabangsa … seorang pakar perlembagaan, pengarang dan littérateur” menulis di bawah tajuk, “Is the ex-Chief Justice right? Should the AG be appointed from the Judicial & Legal Services?”, (“Adakah bekas Ketua Hakim Negara betul? Patutkah PN dilantik dari Perkhidmatan Kehakiman & Perundangan?”, dalam PARADOX Legal Issues Simplified:

“Dan beliau (saya – ditambah) mengakhiri rencananya dengan menembak peluru yang disimpannya. Ia adalah pièce de résistance beliau. Beliau menggunanya dengan kesan yang memusnahkan: ‘Saya yakin ramai orang akan terkejut membaca perkara 145 Perlembagaan Persekutuan,(tekanan ditambah) yang mengatakan’ – dan kemudian beliau memetik-

‘145(1) The Yang di-Pertuan Agong shall, after consultation with the Judicial and Legal Services Commission, appoint from among the members of the judicial and legal servicean Attorney General, who shall be a person qualified to be a judge of the Federal Court.’

(Terjemahan seperti di atas.)

Oleh itu penulis (saya – ditambah) menunjuk kepada dua syarat sebelum seorang PN boleh dilantik: pertama, Raja hendaklah berunding ‘Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan’ mengenai pelantikan. Seterusnya, Kebawah Duli Yang Maha Mulia hendaklah melantik PN ‘dari kalangan anggota perkhidmatan kehakiman dan perundangan’.

Dan kemudian beliau menyimpulkan analisisnya dengan pernyataan letupan ini: ‘Perhatikan bahawa PN mestilah datang dari perkhidmatan kehakiman dan perundangan. Tentulah ada sebabnya. Jika Mahathir tahu bahawa Thomas tidak akan melakukan pendakwaan, adakah beliau akan mengemukakan namanya untuk dilantik sebagai Peguam Negara? ‘

Ini menunjukkan bahawa Perdana Menteri telah mengelirukan DYMM Raja sepenuhnya. Beliau membayangkan bahawa mereka yang telah menasihatkan Raja, dan Perdana Menteri telah terlepas pandang gajah 12.000 pound di dalam bilik – bahawa PN mesti datang ‘dari kalangan anggota perkhidmatan perundangan dan undang-undang’.

Adakah bekas Ketua Hakim betul dalam apa yang beliau katakan?

Mari kita lihat.

Pada 24 Jun 1994 Akta Perlembagaan (Pindaan) 1994 [Akta 885], telah meminda Perkara yang disebut oleh bekas KHN itu – iaitu Perkara 145 (1). Ia telah dipinda seperti berikut: –

‘145 (1): Yang di-Pertuan Agong hendaklah, atas nasihat Perdana Menteri, melantik seorang yang layak menjadi hakim Mahkamah Persekutuan sebagai Peguam Negara bagi Persekutuan.’

Ini bermakna keperluan kembar sebelumnya iaitu Raja perlu berunding dengan Suruhanjaya Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan, dan keperluan untuk memilih PN hanya dari Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan – telah dikeluarkan secara mutlak. Itu 24 tahun yang lalu.

A lifetime (Seumur hidup – maaf, saya tidak faham maksudnya – TAHM)

Saya (GK Ganesan – ditambah) hairan bagaimana salah pandang yang begitu teruk boleh berlaku akibat pembacaan Perlembagaan yang salah. Apabila bekas KHN boleh salah petik keseluruhan fasal Perlembagaan, tidakkah itu akan mengelirukan (mislead) orang ramai? Beliau akan berjalan sambil berfikir, ‘Saya fikir PM tidak tahu undang-undang, dan saya tidak fikir penasihat undang-undangnya menjalankan kerjanya dengan baik. Orang-orang ini telah mengelirukan Raja. Apa yang salah dengan orang-orang ini? ‘

Ia menimbulkan satu pertanyaan: Perlembagaan mana yang dirujuk oleh bekas Ketua Hakim Negara itu?

Di belakang Perlembagaan Persekutuan, terdapat Senarai Pindaan. Mungkin bekas Ketua Hakim Negara patut melihatnya. Beliau kemudian akan ternampak Akta 885.”

Itu adalah apa yang dikatakan oleh G K Ganesan terhadap saya. Untuk faedah pembaca, biarkan saya perturunkan semula ayat yang berkaitan dalam rencana saya itu:

“I am sure many people would be surprised to read the same Article in the 1957 Federation of Malaya Constitution:”

(‘Saya yakin ramai orang akan terkejut membaca perkara 145 Perlembagaan Persekutuan: (tekanan ditambah)).

G K Ganesan memetik ayat itu begini:

‘I am sure many people would be surprised to read article 145 of the Federal Constitution, which states’.

(‘Saya yakin ramai orang akan terkejut membaca Perkara 145 Perlembagaan Persekutuan, yang menyatakan’.

Saya merujuk kepada Perkara 145 Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu 1957 untuk menunjukkan peruntukan asal Perkara 145. Sama ada kerana kesilapan atau disengajakan, beliau telah mengubahnya kepada peruntukan yang dipinda. Saya tahu ada pindaan sedmikian. Itulah sebabnya saya dengan sengaja menulis perkataan “Persekutuan Perlembagaan Persekutuan 1957”.

Setelah bermula dengan premis yang salah, beliau bergantung pada peruntukan yang dipinda untuk mengkritik saya. Akibatnya, semua kritikannya terhadap saya itu tidak berkenaan dan gugur ke tanah. Seperti yang saya katakan di atas, saya menunjukkan bahawa di bawah peruntukan asal Perlembagaan 1957, PN mestilah dilantik “daripada kalangan anggota Perkhidmatan Kehakiman dan Perundangan.”

Saya tidak faham mengapa begitu ramai peguam tidak dapat melihat perkara itu. Berapa ramaikah pembaca yang telah dikelirukan mereka?

Pada hari yang sama, 27 Jun 2018, rencana GK Ganesan itu telah disiar oleh Malaysiakini sebagai pilihan pengarangnya di bawah tajuk, “Should the AG be appointed from the Judicial & Legal Services?” (Patutkah PN dilantik daripada Perkhidmatan & Perundangan?)
Mula-mula beliau mengulangi tuduhannya bahawa saya telah merujuk kepada peruntukan yang tidak dipinda dan, dengan salah, bergantung kepadanya. Saya telah menjawabnya di atas dan tidak perlu mengulanginya lagi.

Kemudian beliau menumpukan selebihnya dan sebahagian besar rencana itu menceritakan bagaimana kuatnya beliau (dan rakan-rakan beliau) bekerja, terbang ke Dubai untuk mendengar taklimat selama beberapa jam, kemudian pergi ke Munich untuk menghujahkan kes itu di hadapan penimbangtara Eropah dan bagaimana beliau dan rakan-rakan tertekan oleh kekurangan masa di Singapura, dan sebagainya.

Ahli akademik yang sama yang tinggal di Australia yang menghantar rencana GK Ganesan itu kepada saya, berkata, “Kepada saya hujahnya selain daripada “pedantic”, adalah “a non sequitur.” ….

…. Saya dapati surat itu menyakitkan hati dan tak logik.”

Saya tidak akan berkata apa-apa lagi mengenainya.

Empat hari kemudian, pada 1 Julai 2018, Malaysiakini sekali lagi menerbitkan di bawah tajuk “Surendran’s arguments against ex-CJ crystal clear” (“Hujah Surendran terhadap bekas KHN jernih seperti kaca”) 14 komen mengenai jawapan Surendran terhadap rencana saya yang dipilih daripada komen-komen oleh para pelanggannya.

Apa yang mereka katakan?

Saya akan memetik hanya satu daripadanya, yang semestinya dianggap terbaik oleh Malaysiakini kerana ia adalah yang paling panjang dan diletakkan di atas sekali. Antara lain, Vijay 47 (saya percaya dia seorang peguam), berkata:

“Kita kemudiannya mengingati prestasinya sebagai seorang hakim, bahawa beliau adalah ahli kehakiman yang paling dibenci, yang didorong oleh kecenderungan perkauman, dipandu oleh doktrin agama yang tidak berkenaan dan tidak masuk akal, yang keputusannya sering membuat kita terkejut dan marah.

Sebagai bukti mengenai pembelajarannya yang mendalam dan tidak syak lagi untuk mengekang bakal pengkritik, Abdul Hamid memetik dari Perlembagaan, dan tidak menyedari bahawa Perkara yang berkenaan telah lama dipinda. Dan ini datangnya dari seorang yang pernah menjadi hakim dan ketua hakim negara.

Apabila kita ingat juga bahawa beliau bersahabat karib secara terbuka dengan organisasi perkauman dan memegang jawatan politik secara terang-terangan, kita hanya dapat membuat kesimpulan tentang kualiti hakim yang kita punyai.”

Itu, antara lain, kata Vijay 47.

Saya merujuk kepada perenggan kedua terakhir di mana beliau berkata, “Abdul Hamid memetik dari Perlembagaan, dan tidak menyedari bahawa Perkara yang berkenaan telah lama dipinda” dan menambah “Dan ini datangnya dari seorang yang pernah menjadi hakim dan ketua hakim negara.”

Ini adalah hujah yang sama dengan yang telah dibangkitkan oleh N Surendran dan G K Ganesan dan dibincangkan lebih awal. Nampaknya, ia seperti kisah murid sekolah yang meniru jawapan yang salah daripada kawan sedarjahnya dan murid-murid lain meniru pula daripadanya. Akhirnya, semua mereka memberi jawapan yang salah. Bezanya, di sini, mereka adalah peguam. Saya merasa kasihan kepada pelanggan-pelanggan mereka.

Mengenai 13 komen yang lain, saya hanya akan memilih ekspresi yang mereka gunakan terhadap saya. (Tidak ada hujah undang-undang yang mereka beri untuk mencabar hujah-hujah saya.).

Inilah kata mereka:

“narrow minded”,
(“berfikiran sempit”),

“…this man was not appointed through meritocracy. He was more a political appointee. He had meted out very unjust decisions in favour of BN.”
(“… lelaki ini tidak dilantik melalui meritokrasi. Beliau adalah lebih pelantikan politik. Beliau telah membuat keputusan yang sangat tidak adil memihak kepada BN.”

“…the ex-CJ was appointed not based on merit but on loyalty to BN. Hence, he cannot be expected to be knowledgeable and erudite.”
(…. bekas KHN ini dilantik tidak berdasarkan merit tetapi berdasarkan kesetiaan kepada BN. Oleh itu, beliau tidak boleh diharap berpengetahuan dan terpelajar.”

“How on earth did Hamid become the CJ?”
(“Bagaimana Hamid boleh menjadi KHN?”

“Amazing, an ex-CJ came out with those SPM-level arguments….”
(“Menakjubkan, bekas KHN mengeluarkan hujah peringkat SPM ….”)

“He’s just jealous, period”
(“Dia semata-mata cemburu, noktah”’)

Walaupun saya tidak hendak berhujah dengan mereka, saya hanya ingin menjelaskan satu perkara, iaitu, mengenai tuduhan bahawa saya telah dilantik menjadi KHN kerana kesetiaan saya kepada BN dan saya “telah membuat keputusan yang sangat tidak adil memihak kepada BN.”

Saya harap pembaca masih ingat kes liwat pertama Dato’ Seri Anwar Ibrahim. Siapa yang menulis penghakiman majoriti Mahkamah Persekutuan yang membebaskannya dan memperoleh kemarahan UMNO, termasuk Tun Dr. Mahathir walaupun beliau telah bersara? Walaupun saya hakim Mahkamah Persekutuan yang paling kanan dan jawatan Presiden Mahkamah Rayuan dan Hakim Besar (Malaya), kosong, saya dinafikan, walaupun untuk memangku, apatah lagi dinaikkan pangkat ke salah satu jawatan itu. Hanya selepas beberapa orang Raja berkeras menolak hakim yang lebih junior dilantik, memintas saya, barulah kerajaan BN bersetuju untuk melantik saya sebagai Presiden Mahkamah Rayuan dan, selepas itu, sebagai Ketua Hakim Negara.

Pada masa itu, Majlis Peguam penuh dengan pujian terhadap saya, malah mengorek kes-kes yang yang hakim junior itu tidak menulis penghakimannya, untuk mendiskreditkannya. Dan, apabila saya menyampaikan penghakiman dalam kes Meor Atiqulrahman Ishak & Ors v. Fatimah Sihi & Ors (2006) 4 CLJ 1 (“kes serban”), sekali lagi Majlis Peguam penuh dengan pujian bagi saya. Peguam-peguam Cina dan India, yang saya tidak kenali, menulis kepada saya mengucapkan tahniah kepada saya kerana “penghakiman yang ditulis dengan baik” saya. Pada masa itu pun sudah jelas apabila saya menyampaikan penghakiman yang mereka suka, itu adalah penghakiman yang baik, jika tidak, itu adalah penghakiman tidak baik.

Saya menceritakan kisah ini dengan lebih terperinci dalam buku saya: I Will Never Beg dan Saya Tidak Akan Melutut.

Pada 12 07 2018, saya menulis “Should the posts of Attorney General and Public Prosecutor be separated?”. (Patutkah jawatan Peguam Negara dan Pendakwa Raya dipisahkan?”. Dalam rencana itu saya membincangkan kedudukan Perlembagaan, undang-undang, sejarah dan kebaikan dan keburukan masing-masing.
Kemudian, pada 9 September 2018, saya menulis “First three months of Tommy Thomas as Attorney General”. (“Tiga bulan pertama Tommy Thomas sebagai Peguam Negara”.)

Pada hari yang sama, Yiswaree Palansami menulis rencana berita yang diputar belit di Malay Mail Online di bawah tajuk “Ex-CJ roasts Tommy Thomas over Guan Eng’s acquittal.” (Bekas KHN memanggang Tommy Thomas kerana pembebasan Guan Eng.”

Artikel saya itu menarik begitu banyak blogger, dalam bahasa Inggeris dan Melayu. (Saya tidak tahu mengenai bahasa lain.) Banyak yang menerbitkan sepenuhnya. Ada yang hanya menerbitkan bahagian mengenai topik tertentu. Para blogger Melayu juga berusaha menterjemahkan bahagian yang mereka pilih untuk diterbitkan. Agak mengejutkan saya kerana saya tidak dapat menemui komen yang serupa dengan yang diterbitkan oleh Malaysiakini mengenai rencana-rencana lain. Jadi, saya tiada apa untuk dijawab.

Sampai di sini, mungkin sesuai untuk kita berhenti sejenak dan membaca rencana “Malay-Muslims are victims of reverse discrimination”. (“Orang-orang Melayu/Islam adalah mangsa diskriminasi terbalik”) yang ditulis oleh Jae Senn, seorang Cina yang saya tidak kenali, yang diterbitkan oleh Ragggie Jessi dari The Third Force pada 7 Disember 2018:

“Apabila orang kulit hitam di Amerika Syarikat mengatakan mereka berbangga dengan Black Panther, orang ramai bersorak sebagai tanda “empowerment” dan kepelbagaian. Tetapi jika orang kulit putih cheer wira lelaki macho kulit putih hari ini, mereka akan diserang kerana menyokong “toxic masculinity”, “keistimewaan putih”, dan mereka akan dipanggil rasis, redneck, dll.

Ini adalah contoh diskriminasi terbalik.

Demikian juga, apabila orang bukan Melayu berkumpul dalam satu perhimpunan besar, apabila mereka secara terbuka mengutuk dan mencaci Sultan dan Yang di-Pertuan Agong, apabila mereka menuntut “hak yang sama” padaha hal mereka “lebih sama” daripada majoriti, mereka berkata ini adalah sebahagian daripada hak-hak sivil; kebebasan bersuara; Ia berjuang untuk hak dan keadilan.

Apabila orang Melayu bimbang kerana setiap bidang dominasi mereka diambil dari mereka; apabila mereka memperlihatkan kebimbangan kerana melihat budaya, agama dan kaum mereka diperkecil-kecilkan dan dihina; dan apabila mereka berkumpul sebagai tanda solidariti antara satu sama lain, atau jika mereka berkumpul untuk menunjukkan sokongan kepada pemimpin pilihan mereka yang tidak disukai oleh orang bukan Melayu; mereka akan dilabelkan sebagai perkauman, sebagai berminda sempit, sebagai bumpkin kampung, ke belakang, dan sebagainya.

Ini juga merupakan contoh diskriminasi terbalik.

Apabila orang Melayu bimbang tindakan afirmatif dihentikan dan hak istimewa mereka diambil dari mereka kerana jurang bandar-luar bandar yang masih agak besar, beberapa orang bukan Melayu akan mengatakan bahawa mereka menyokong Apartheid.

Itu salah. Apartheid, dalam pengertian Afrika Selatan, adalah ketika minoriti kecil orang Putih mendominasi penduduk Hitam.

Apabila orang bukan Melayu mendominasi arena politik, selepas kita telah mendominasi arena pendidikan dan ekonomi, dan mempunyai kuasa politik yang cukup untuk menentukan apa yang berlaku kepada orang Melayu, ketika itulah sesuatu yang menyerupai Apartheid berlaku.

Di Malaysia, orang bukan Melayu mempunyai peluang dan hak-hak yang kita orang yang tersebar merata-rata tidak perolehi di tempat lain di dunia selain Malaysia dan Singapura. Sekolah pendidikan vernakular, radio dan stesen radio bahasa vernakular, berita dan program utama bahasa vernakular di TV kebangsaan .. ini adalah keistimewaan yang kita tidak dapat mencari di mana-mana juga. Sektor swasta didominasi oleh bukan Melayu hingga ke tahap di mana sesetengah syarikat boleh menolak menyewa orang Melayu. Ada orang bukan Melayu yang boleh hidup dari buaian ke kubur di ghetto kecil mereka tanpa pernah belajar untuk bercakap bahasa kebangsaan atau bergaul dengan bangsa lain selain bangsa mereka sendiri.

Namun demikian, kita mengatakan kita menjadi “warga kelas dua” dan kita tidak mempunyai hak. Ada yang pergi sejauh mengabadikan mitos bahawa kita perlu memeluk agama Islam dan “menjadi Melayu” untuk mendapat suntikan untuk meningkat dan unggul di negara ini.

Ini adalah versi mentaliti mangsa Malaysia. Kita, orang bukan Melayu, memiliki kedudukan yang sangat baik di negara ini berbanding kebanyakan tempat lain di dunia, tetapi kita mengadu bahawa kita warga kelas dua tanpa hak.

Jadi, siapa yang sebenarnya rasis? Dan siapa mangsa?”

Sedikit pun saya tidak menyangka bahawa empat tahun selepas terlibat dalam episod Akta Hasutan, saya akan terlibat dengan perkara yang sama, tetapi lebih besar. Kali ini ia adalah bantahan terhadap ratifikasi ICERD.

Perdana Menteri, Tun Dr. Mahathir, dalam ucapannya di Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu, berkata:
“Dalam konteks ini, kerajaan baru Malaysia telah berjanji untuk meratifikasi semua instrumen PBB teras yang berkaitan dengan perlindungan hak asasi manusia”.
Tidak lama selepas itu, menteri HINDRAF yang tidak dipilih (elected) di Jabatan Perdana Menteri, yang bertanggungjawab ke atas Perpaduan dan Kesejahteraan Sosial nampaknya telah merampas fungsi untuk meratifikasi ICERD daripada Menteri Luar, untuk faedah politiknya.

Saya menulis rencana pertama saya, dalam Bahasa Melayu, pada 30 Oktober 2018, diikuti dengan versi yang ditambahbaikkan pada 9 November 2019. Saya menjelaskan kesan pengesahan ICERD terhadap hak-hak yang diskriminasi orang Melayu dan anak-anak negeri Sabah dan Sarawak yang diperuntukkan oleh Perkara 153 dan juga mengenai rejimen Melayu dan tanah rizab Melayu. Kedua-dua itu itu “ditularkan” oleh NGO-NGO Melayu, UMNO, PAS, kumpulan persendirian dan individu di seluruh negara menembusi semua lapisan masyarakat Melayu / Muslim.

Ia menyedarkan masyarakat Melayu-Islam. Bukan sahaja NGO-NGO Melayu, malah UMNO dan PAS bersetuju untuk bergabung dengan NGO-NGO itu untuk menentangnya. Rencana saya menjadi dokumen rujukan. Momentum melampaui jangkaan.

Saya dijadualkan menyampaikan ucapan saya pada 25 November 2018 di kongres bersama yang dianjurkan oleh organisasi-organisasi tersebut di atas. Pada 23 November 2018, tanpa disangka, Perdana Menteri Tun Dr Mahathir mengumumkan bahawa kerajaan tidak akan mengesahkan ICERD. Saya terpaksa menulis semula ucapan saya yang sudah siap itu.

Pada 25 November 2018, saya pergi ke PWTC dengan menaiki ambulans kerana saya tidak dapat duduk lama, dibantu untuk duduk di kerusi roda dan berucap sambil duduk di atas kerusi roda.

Pada keesokan harinya, 26 November 2018, seorang sahabat menghantar kepada saya apa yang telah dilakukan oleh “Lillie Lillie dengan Margaret Chan”. Mereka meletakkan gambar saya dan gambar Datuk Hasanah Abdul Hamid, bekas ketua Pertubuhan Perisikan Luar Negeri (MEIO) Malaysia bersebelahan. Di atas gambar-gambar ditulis kata-kata, “No wonder he came in an ambulance to encourage the protest to go on. To save his spy daughter!”. (“Tidak hairanlah beliau datang dengan ambulans untuk menggalakkan bantahan itu dilangsungkan. Untuk menyelamatkan anaknya seorang perisik!”.) Di atas gambar saya diletakkan kata-kata “Abdul Hamid ex Chief Judge, pro Najib angry his daughter arrested.” (“Abdul Hamid bekas Ketua Hakim Negara, pro Najib marah anak perempuannya ditangkap.”) Di atas gambar Datuk Hasanah diletakkan kata-kata berikut “Hasanah Abdul Hamid MEIO ex chief spy arrested (pro Najib)”.(“Hasanah Abdul Hamid MEIO bekas ketua perisik yang ditangkap (pro Najib)”.

Memandangkan perbezaan umur antara Datuk Hasanah dan saya sendiri, jika beliau anak saya, saya perlu berkahwin pada usia 12 atau 13 tahun, jika tidak lebih awal!

Pada 29 November 2018, Datuk Hasanah mengeluarkan kenyataan, antara lain, berkata:

“Kritikan tidak cerdik terhadap YBhg. Tun Abdul Hamid (lihat bawah) amat saya kesali. Apa yang dikatakan oleh Tun Hamid hendaklah difahami oleh semua rakyat.

Tun Hamid ialah bekas Ketua Hakim Negara. Walaupun beliau seorang Melayu, beliau tidak berat sebelah dan memberi pandangan yang sama pernah diberi oleh Pengarah Cawangan Khas, Ketua Polis Negara, Ketua Perisikan Tentera, Ketua Pengarah Perisikan JPM dan Ketua Pengarah Majlis Keselamatan Negara sebelum ini kepada mana-mana Perdana Menteri termasuk YAB Tun Dr. Mahathir Mohamad”.

Pada 25 November 2018, saya pergi ke PWTC dengan tujuan untuk tidak menjawab sebarang pertanyaan selepas ucapan saya. Walau bagaimanapun, masa yang diperuntukkan untuk ucapan saya adalah satu jam manakala ucapan saya berakhir dalam masa 25 minit. Juruacara majlis bertanya sama ada saya akan mengambil beberapa soalan.

Saya kasihan kepada penonton. Itulah masalah saya, kelemahan saya dan kesilapan saya. Dan saya bersetuju (obliged). Anda tahu jenis soalan yang biasanya datang dari penonton. Dan saya menjawabnya. Saya menyesal menjawab soalan-soalan itu sebaik sahaja ia selesai. Saya tidak sepatutnya melayan soalan-soalan mereka. Saya berazam ia tidak akan berulang.

Keesokan harinya, Gopal Sri Ram menegur saya kerana membuat kenyataan politik. Sekali lagi, adakah beliau sendiri mendengar apa yang saya katakan dalam bahasa Melayu? Bagaimanapun, inilah jawapan saya:

1. Bagaimana dengan seorang bekas Hakim Mahkamah Persekutuan yang secara sukarela menjadi pendakwa bekas Perdana Menteri, keputusan untuk mendakwanya telah pun dibuat semasa kempen pilihan raya oleh lawan politiknya yang kemudiannya menjadi Perdana Menteri? Apa yang saya lakukan adalah memberikan komen saya mengenai bilangan undi yang diperoleh oleh pelbagai parti. Mana yang lebih buruk? Kita patut ingat bahawa beliau adalah peguam Tun Dr Mahathir sebelum sahaja beliau dilantik terus ke Mahkamah Rayuan padahal Eusoffe Abdoolcader pun terpaksa menjadi Hakim Mahkamah Tinggi terlebih dahulu!

2. Apabila Tun Salleh Abas bersara dan bertanding dalam pilihan raya sebagai calon PKR melawan Sharizat, tiada siapa yang menegurnya. Kemudian beliau bertanding sebai calon PAS di Terengganu dan menjadi Ahli Exco. Tiada siapa yang berkata apa-apa. Saya tidak menyertai mana-mana parti politik atau bertanding dalam pilihan raya. Mana yang lebih buruk?

3. Dalam sejarah Badan Kehakiman di Malaysia, bekas Ahli Parlimen BN (Tun Mohd Zahir Ismail), seorang bekas Speaker Dewan Undangan Negeri (Dato Wan Adnan Ismail), bekas ahli Parlimen pembangkang (Dato’ Mustapha Hussain dari Gerakan, sebelum Gerakan menyertai BN), dua orang calon DUN PAS yang kalah dalam pilihan raya umum (Dato’ Ariffin Jaka dan Dato Mohd Arif), calon ahli parlimen BN (Dato’ Ian Chin) dan calon ahli Parlimen pembangkang (Tan Sri George Seah – SUPP) yang kalah dalam pilihan raya umum, semuanya dilantik sebagai hakim. Tiada siapa yang menimbulkan sebarang bantahan. Mereka telah terlibat dalam politik berparti sebelum mereka dilantik menjadi hakim.

4. Selepas PRU 14 pun, ada hakim bersara yang berkhidmat sebagai Pengerusi Jawatankuasa Tatatertib parti komponen PH. Kenapa Gopal Sri Ram tidak menegurnya?

6. Jika Tun Dr. Mahathir boleh berubah, Waytha Moorthy boleh berubah, mengapa saya tidak boleh? Saya tidak memberi pendapat mengenai isu-isu politik semasa saya dalam perkhidmatan. Hanya setelah bersara baharu saya berbuat demikian. Saya juga rakrat.

Pada hari yang sama, Malaysiakini melaporkan di bawah tajuk “Bedridden ex-CJ says ‘war’ to protect bumi rights not over”. (“Bekas KHN yang bedridden berkata ‘perang’ untuk melindungi hak-hak bumiputra belum berakhir”.) Saya mesti mengatakan ia adalah satu laporan yang adil walaupun ia menekankan pemergian saya dengan menaiki ambulans dan hanya satu aspek ucapan saya. Saya tidak menyalahkannya kerana menonjolkan pemergian saya ke PWTC dengan menaiki ambulans kerana itu mungkin satu berita menarik dan, mungkin, tiada siapa yang pernah melakukannya di negara ini. Itu juga boleh menjadi satu rekod.

Tajuk Free Malaysia Today “ICERD: Jangan percaya Putrajaya, kata Tun Hamid” seperti dilaporkan pada 26 Disember 2018 dengan jelas memasukkan perkataan ke dalam mulut saya. Walau bagaimanapun, kandungannya agak adil kerana ia memetik dari ucapan saya, walaupun ia juga hanya memberi tumpuan hanya kepada satu aspek ucapan saya.

Selepas konvensyen itu, adalah jelas bahawa “Perhimpunan kesyukuran” pada 8 Disember 2018 di Dataran Merdeka (perhimpunan 812) itu mendapat sokongan di seluruh negara. Saya menulis “Amanat Tun Hamid” yang dibuat rakaman video dan dimainkan malam itu sebagai sebahagian daripada kempen perhimpunan itu.

Tidak syak lagi, rencana dan ucapan saya mengenai ICERD memainkan peranan penting untuk menjadikan masyarakat Melayu/Islam faham isu itu dan mempengaruhi mereka untuk pergi ke Kuala Lumpur untuk menyertai perhimpunan itu, lebih daripada ucapan saya menentang pemansuhan Akta Hasutan, empat tahun lebih awal. Saya memberitahu penganjur bahawa saya tidak akan menghadiri perhimpunan itu kerana tempatnya tidak sesuai dengan keadaan saya. Walau bagaimanapun, dua poster muncul dengan gambar saya, mendesak orang ramai untuk hadir. Jelas, seseorang menggunakan nama saya untuk mempengaruhi orang ramai untuk menghadiri perhimpunan itu.

Beberapa hari sebelum 8 Disember 2018, kita mendapat tahu bahawa SUHAKAM akan mengadakan perhimpunan untuk merayakan hari hak asasi manusia pada hari yang sama dan Perdana Menteri Tun Dr Mahathir akan menghadiri majlis itu. Ia dilihat sebagai satu usaha untuk menjejaskan perhimpunan 812 oleh SUHAKAM yang menyokong kuatnya ratifikasi ICERD.

Pada lewat petang 7 Disember 2018, apabila bas-bas yang membawa penyokong untuk perhimpunan 812 telah tiba di Kuala Lumpur atau sedang dalam perjalanan dari seluruh Semenanjung Tanah Melayu untuk menyertai kebangkitan menentang “Malayan Union 2”, Tun Dr. Mahathir menggugurkan satu lagi bom ke atas SUHAKAM bahawa beliau tidak akan menghadiri perhimpunan SUHAKAM itu. Bukan itu sahaja, sebab yang diberikan oleh Perdana Menteri itu juga tentulah menyayat hati SUHAKAM. Beliau berkata, “Saya memutuskan kita tidak akan menerima ICERD. Suhakam mahu menerima ICERD. Jadi, bagaimana saya hendak pergi?”

Keesokan harinya, The Star Online melaporkan, “Ketiadaan Tun Dr Mahathir Mohamad di perhimpunan Hari Hak Asasi Manusia Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia (Suhakam) adalah satu kebaikan bagi mereka, kata Tan Sri Razali Ismail.” Ini jelas adalah satu kenyataan untuk menutup malu.

Kembali ke perhimpunan 812. Dalam artikel saya “Ratifikasi ICERD; Mengimbas Kembali” yang dikeluarkan pada 10 Disember 2018, saya merumuskan:

“Biar berapa pun jumlah peserta yang dianggarkan, perhimpunan itu menempah sejarah dalam tiga perkara:

1. Ia adalah satu perhimpunan yang terbesar dalam sejarah negara ini;

2. Ia adalah satu perhimpunan orang Melayu yang terbesar sepanjang sejarah.

3. Ia adalah satu perhimpunan yang paling aman dan bersih dalam sejarah negara. Tiada satu saman dikeluarkan dan tiada sekeping kertas atau satu sampah yang ditinggalkan.”

Apabila terbit berita bahawa YDPA telah meletak jawatan, saya menulis satu rencana dalam Bahasa Inggeris dan Bahasa Melayu.

Pada 16 Januari 2019, satu artikel di bawah tajuk “Insulting The King: Why Hasn’t The Police Arrested & Charged Ex-Chief Justice Abdul Hamid? – PDRM Have Been Quiet About Abdul Hamid’s Blatant Insults On The Monarchy.” (“Menghina Raja: Mengapa Polis Masih Tidak Menangkap & Menuduh Ketua Hakim Negara Abdul Hamid? – PDRM Diam Mengenai Penghinaan Raja Terang-Terangan Oleh Abdul Hamid”) telah diterbitkan oleh The Coverage memetik Financial Twitter sebagai sumbernya. Mula-mula saya lihat rencana itu, saya nampak nama pengarangnya sebagai “?? Singh “(saya lupa nama pertamanya). Ia tidak disebut sekarang. Bagaimanapun, saya yakin bahawa dia adalah orang yang sama dengan yang menulis “Muslims cannot tell lies” (“Orang Islam tidak boleh berbohong”) yang diterbitkan oleh Hornbill Unleashed pada 30 Julai 2014 itu.

Oleh kerana rencana itu berdasarkan rencana asal saya, saya memperturunkan semula rencana asal saya dengan bahagian yang dipotong kemudiannya ditulis dengan font tebal (bold). Saya juga memperturunkan rencana yang disiarkan oleh Hornbill Unleashed supaya pembaca dapat membandingkan kedua-duanya dan menilainya sendiri.

Saya akan menjawab beberapa perkara yang pembaca mungkin tidak mengetahui.

Ini adalah rencana asal saya:

Tun Abdul Hamid Mohamad

Pada 6 Januari 2019, Yang di-Pertuan Agong ke-15 Malaysia meletak jawatannya. Tiada alasan diberikan. Saya juga tidak akan menduga.

Bagi saya 6 Januari 2019 adalah suatu hari yang sangat penting bagi sistem raja berperlembagaan di Malaysia. Ia menunjukkan kematangannya. Jika YDPA, atas sebab-sebab yang diketahui olehnya, berpendapat bahawa baginda tidak mampu menjalankan tugasnya dengan baik sebagai seorang YDPA, atau jika baginda tidak sukakan pekerjaan itu atau baginda tidak sukakan orang yang baginda perlu bekerja dengannya atau atas alasan apa pun, tindakan yang baik untuk dilakukannya ialah meletakkan jawatan.

Kita tahu bahawa beberapa hari sebelum tarikh itu, Raja-Raja mengadakan mesyuarat tidak berjadual. Kita tidak tahu sama ada mereka membincang berkenan YDPA Ke-15 atau kedudukannya, apa keputusan yang dibuat, jika ada dan sama ada ia telah disampaikan kepada baginda. Jika jawapan kepada semua soalan-soalan ini adalah afirmatif yang mengakibatkan peletakan jawatan itu, itu adalah cara yang sangat terhormat dalam menyelesaikan sesuatu masalah.

Malah Dato’ Seri Najib, katakanlah apa yang anda suka mengenainya, menyerahkan kerajaan kepada Pakatan Harapan dengan cara yang terhormat apabila partinya kalah dalam GE 14.

Bandingkan dengan Speaker Dewan Undangan Negeri Perak selepas GE 13 yang berpaut di meja Speaker apabila pengawal-pengawal dewan cuba mengeluarkannya dengan paksa apabila beliau enggan mengosongkan kerusinya, selepas kerajaannya kehilangan majoriti dalam dewan itu. Jika beliau berpendapat bahawa kerajaannya masih mempunyai majoriti dan/atau beliau fikir beliau lebih kuat daripada pengawal-pengawal itu sekali pun, beliau sepatutnya bangun dan berjalan keluar dengan cara yang bermaruah kerana, bukanlah martabatnya, sebagai seorang Speaker, yang berpakaian lengkap, untuk bergelut dengan pengawal-pengawal itu, apatah lagi, apabila akhirnya, beliau di angkat keluar dari dewan itu. Beliau sepatutnya mencari remedi lain.

Saya telah menyatakan pendapat saya bahawa adalah satu kesilapan bagi YDPA memberitahu Perdana Menteri Tun Dr Mahathir bahawa baginda bersetuju untuk mengampunkan Dato’ Seri Anwar Ibrahim sebelum mesyuarat Lembaga Pengampunan dan menerima kunjungan Dato’ Seri Anwar Ibrahim, yang masih menjalani hukuman pemenjaraannya dan memberitahu bahawa beliau akan diampunkan, juga sebelum mesyuarat Lembaga Pengampunan. Lebih buruk lagi apabila YDPA memberitahu Dato’ Seri Anwar bahawa beliau diampunkan kerana ketidakadilan yang dilakukan kepadanya. Itu demoralise mahkamah, Pendakwa Raya dan polis kerana ia seolah-oleh menyatakan bahawa mereka kelihatan seperti alat kerajaan sebelumnya. (Lihat Pengampunan Dato’ Seri Anwar Ibrahim dan Keadilan Kepada Saiful (14 05 2018)).

Suatu perkara lagi yang kita baca dalam media yang dilakukan semasa pemerintahan baginda ialah YDPA selalu mengadakan majlis-majlis angkat sumpah di luar waktu pejabat. Majlis mengangkat sumpah pelantikan kontroversi Tun Md Rauf sebagai Ketua Hakim Negara dan Tan Sri Zulkefli Ahmad Makinuddin sebagai Presiden Mahkamah Rayuan untuk tempoh lanjutan itu dilakukan pada waktu malam. Begitu juga majlis angkat sumpah Tan Sri Richard Malanjum sebagai Ketua Hakim Negara. Ini adalah fungsi rasmi YDPA yang serius. Ia patut dilakukan di waktu pejabat.

Majlis mengangkat sumpah Tun Dr Mahathir sebagai Perdana Menteri wajar diberi perhatian khusus. Kita membaca bahawa sebaik sahaja pengumuman keputusan pilihan raya menunjukkan bahawa PH telah mendapat majoriti, pada malam itu juga, Tun Dr. Mahathir pergi ke Istana Negara untuk mengangkat sumpah sebagai Perdana Menteri kerana takut kiranya akan berlaku lompatan parti oleh Ahli-Ahli Parlimen yang baru dipilih itu yang akan menyebabkan PH kehilangan majoriti.

Bagi saya, adalah memalukan bagi seorang bakal Perdana Menteri untuk pergi tanpa diundang, pada waktu malam, mungkin untuk mengejutkan YDPA jika baginda sedang beradu, untuk mengangkat sumpah beliau sebagai Perdana Menteri.

Kedua, YDPA tidak sepatutnya nampak seperti menjalankan tugasnya di bawah tekanan. YDPA berhak memuaskan hatinya siapa, menurut pendapatnya, mempunyai sokongan majoriti Ahli-Ahli Parlimen yang baru dipilih itu. Apatah lagi, baginda mempunyai budibicara dalam pelantikan Perdana Menteri. Jika Ahli-Ahli Parlimen yang baru dipilih hendak menyeberang dan menyeberang balik malam itu, biarkan mereka berbuat demikian. Sekurang-kurangnya, YDPA sepatutnya berpeluang untuk memuaskan hati baginda siapa yang mempunyai sokongan majoriti, pada siang hari keesokan harinya.

Upacara mengangkat sumpah Perdana Menteri adalah upacara mengangkat sumpah yang paling penting yang dilakukan oleh YDPA. Ia perlu dilakukan di majlis yang sesuai, dihadiri oleh para VIP termasuk, saya cadangkan, mantan Perdana Menteri terakhir, dan disiar secara langsung oleh televisyen. Ia akan membuktikan bahawa demokrasi berjalan dengan baik di Malaysia. Ia juga menunjukkan kematangan ahli-ahli politik di Malaysia..

Saya harap di masa hadapan YDPA tidak akan tunduk kepada tekanan. Biarkan calon Perdana Menteri piket di luar Istana Negara sepanjang malam jika beliau mahu!

Adalah juga diharapkan, tidak lama lagi Raja-Raja akan memilih YDPA baru yang memahami sistem raja berperlembagaan, federalisme, kedaulatan undang-undang, memahami dan menghormati Perlembagaan dan mematuhinya.

Zaman kuasa mutlak Kesultanan Melaka sudah berlalu. Raja berperlembagaan mesti sedar bahawa kuasanya datang dari Perlembagaan. Perlembagaanlah yang memberi dan menghadkannya. Perlembagaanlah yang menentukan bagaimana kuasa-kuasa itu dilaksanakan.

Ada kuasa yang boleh dilaksanakan mengikut budi bicara, manakala yang lainnya kena dilaksanakan atas nasihat Perdana Menteri. Perkataan “atas nasihat” mempunyai makna yang berbeza daripada perkataan nasihat yang digunakan dalam